Música
Antón Seoane, cando a tradición é un acto revolucionario

Fundador do grupo Milladoiro e psiquiatra nunha coxuntura adversa, Antón Seoane foi un revolucionario que reivindicou o acervo musical galego cando este era visto como unha rémora. 

Emilio Cao y Antón Seoane en 1975
Emilio Cao e Antón Seoane en 1975. Foto cortesía da editorial Galaxia.

publicado
2020-01-09 10:30

Contra o que podería ditar a lóxica, Antón Seoane (Ferrol, 1949) non foi un neno exposto á tradición musical da súa terra natal. As súas preferencias musicais ían por outros camiños, moito máis próximos ao rhythm & blues que se facía no Reino Unido que ás muiñeiras ou ás cantigas. “Para min, ouvir Radio Caroline ou Radio Luxembourg, as emisoras piratas da Gran Bretaña, a través dun transistor que apenas se ouvía e no me que chegaba ou o ‘We can work it out’ dos Beatles, os Kinks, os Who ou os Rolling Stones, era un pouco como unha xaneliña que me abría ao universo”, lembra.

Un par de experiencias acabarían por marcar a aquel adolescente ferrolán: a súa asistencia á actuación que The Beatles ofreceron na praza das Ventas de Madrid en 1965 e a súa viaxe ao histórico The Woburn Music Festival de 1968. “Cos Beatles eu tiña 15 anos, morrera a miña nai, entón foi unha vivencia medio extraña o de ouvir ‘I feel fine’ dos Beatles, o que traía lembranzas non moi agradábeis á cabeza. Penso que foi coa primeira canción que comenzaron, ademais. Despois, xa con 18, foi cando coincidiu o de ‘Yellow Submarine’ e ver a Traffic; foi un dos primeiros grandes festivais que houbo na Europa, o festival de Woburn en Londres. Xuntámonos alí 80.000 persoas en tres días, e atópaste con que ti pertences a un espazo moito máis amplo. De súpeto sae un señor que se chama Jimi Hendrix e a primeira composición que toca é ‘Sgt. Pepper’s’ dos Beatles. Todo era un bucle medio máxico. Deime conta naquel evento que o mundo era moito máis grande”.

UNHA VIAXE INICIÁTICA Á BRETAÑA

Porén non tardaría en lle tomar o pulso á música tradicional galega. “En segundo de carreira, con 17 anos, comecei a colaborar con amigo íntimo de Ferrol, que foi de Voces Ceibes e se chamaba Vicente Araguas, poeta que é o único que fixo unha tese doutoral en España sobre Bob Dylan. E despois desa viaxe (a Londres) con 18 anos, fun apañando un certo sentido da historia”.

Foi entón cando comezou a degustar álbumes de moi diversa procedencia. “Un deles foi o grande disco que fixo Faustino Santalices. E, ao lado diso, cousas así tan absurdas que, ditas unha detrás das outras, dis ‘menudo caos ten este señor’: desde ‘Like a Rolling Stone’, de Bob Dylan a Thick as a brick, de Jethro Tull, e , sobre todo, Renaissance de la Harpe Celtique, de Alan Stivell”.

Unha personaxe, Stivell, capital para o desenvolvimento e expansión da música celta a nivel mundial e ao que tería ocasión de coñecer en persoa anos despois nunha viaxe iniciática que marcaría o seu devir como músico. “E o 1 de xaneiro de 1977, despois de termos contactado con xente do nacionalismo bretón, da Unión Democrática Bretoa, acolléronnos e conseguiran que Alan Stivell nos recibira na súa casa. Acababa de ser pai —tiña un neno no berce— e alí estivemos con el. Si que nos serviu non só a estancia con Stivell, que tiña o estudio debaixo da súa casa, o famoso Keltia, senón que nós seguiamos o libro que escribira Castelao, As cruces de pedra na Bretaña. Entón, era unha especie de viaxe ollando metade cara a atrás e metade cara a adiante”.

O NACEMENTO DO MPCG

Para cando se produciu aquela peregrinaxe á Bretaña que habita Stivell, Antón xa comezara a participar dun movemento de reivindicación do folclore galego que reunía a un puñado de mozos inquedos que merodeaban na escena musical compostelá. “Comezamos a coñecernos nunha reunión. Sabíase no ambiente musical de Santiago que había xente movéndose. Na primeira reunión, que foi nun colexio de monxas, Benedicto, que pertencía a Voces Ceibes, citou unha serie de persoas como dicindo: esta é a xeración pola que eu estaba agardando. E, de súpeto, atopámonos alí Emilio Cao, Rodrigo (Romaní), (Agustín) Maroñas chegou a través doutra vía, (Xosé) Quintas Canella”.

Pepe Ferreirós, Antón Seoane y Rodrigo Romaní en Mondariz en 1977
Pepe Ferreirós, Antón Seoane e Rodrigo Romaní en Mondariz en 1977. Foto cortesía da editorial Galaxia.

Non foi tan sinxelo pór en marcha un colectivo musical ao que bautizaran como Movemento Popular da Canción Galega (MPCG) e que chocaba, no seu enfoque, tanto coas pretensións políticas dos seus antecesores —“Voces Ceibes quería unha militancia e logo a música, e nós queriamos facer ao mesmo tempo a música e a militancia”—, como coas inquedanzas da mocidade daquel tempo.

Falamos do período que abarca de finais de 1973 a comezos de 1974. “Ao comezo, a Rodrigo Romaní, Pepe Ferreirós, Faíscas do Xiabre e un servidor víannos como uns tipos que estaban a reivindicar un pasado que non ía cara a ningún lado. Incluso, un dos grandes membros de Voces Ceibes e íntimo amigo meu, que morreu non hai moito, Bibiano, e que tiña moita graza contando as cousas, dicía: ‘pero estes a onde van cun instrumento que emite un son como un carro?’”.

A ZANFONA E OUTROS INSTRUMENTOS “NON PROPIOS”

Aquel integrante de Voces Ceibes referíase á zanfona, que tivo en Faustino Santalices un mestre —Antón adicaríalle o libro Faustino Santalices. Investigador, gaiteiro e zanfonista (Ir Indo Edicións, 2000)— e que Antón rescataría do esquecemento ao que fora relegada —“a zanfona dérase por morta co falecemento de Faustino Santalices. Afortunadamente fíxose por parte de Fuxan os Ventos e dun servidor, un traballo de reconstrución: conseguín a través dun luthier de Monforte de Lemos, que me fixese unha copia puramente artesanal”— e que empregaría na súa traxectoria musical, dotando de persoalidade propia ás gravacións de Milladoiro a partir do álbum homónimo de 1977.

“A zanfona é o soporte do universo no cal Galiza está metida. A gaita sería unha voz moito máis inmediata. E a zanfona é unha especie de aura que envolve todo o país: en canto se ouve o arranque da zanfona, ainda que sexa ao aire, é dicir, sen tocar ningunha melodía, iso a calquera de nós nos lembra os carros do país, porque era o canto que producían as rodas. E, por outra banda, remite a todo o mundo máxico, misterioso de fragas, de bosques, da Santa Compaña”.

Non vai ser a zanfona o único “instrumento raro” que Antón e os seus compinches en Milladoiro van empregar con frecuencia. “Efectivamente nós usabamos instrumentos que no acervo da música tradicional de entón se entendían como ‘non nosos’. E, dalgún xeito, o cromorno non era noso, mais é que o cromorno pertencía a toda unha tradición que chegaba desde Occitania a través do Camiño de Santiago. E, coma este, tamén estaba a ocarina, a cítola, etc”.

MILLADOIRO ATÉ NA SOPA

Non tardaría en xurdir un prolixo encontro entre músicos vencellados ao MPCG que daría lugar a unha das formacións máis emblemáticas do folk galego, Milladoiro, da que Antón foi membro fundador en outubro de 1978. “Hai que ter en conta que, cando Faíscas do Xiabre e nós creamos Milladoiro como grupo, achar aquí instrumentos non era nada sinxelo. Desprazarse a tocar non sei onde era moi complexo. Sempre dicimos que até un famoso aplauso que nos adicaron no Pavillón de Deportes da Coruña nunha das primeiras actuacións de Milladoiro, que foi de 10 minutos sen esaxerar, e que nós vivenciamos coma se dixesen: xa apareceu o que levamos moitos anos agardando”.

Libro ‘De Voces Ceibes a Milladoiro’, de Antón Seoane
O libro ‘De Voces Ceibes a Milladoiro’, de Antón Seoane, publicado por Galaxia en 2014.

Axiña comezarían a se facer omnipresentes, como reflicte esta anécdota: “Lembro que Milladoiro estabamos tan na sopa, porque até o ano 2000 e algo era estar tocando hoxe si e mañá non, que Julián Hernández unha vez na (praza da) Quintana presentara a Siniestro Total dicindo: ‘Ainda que non o creades, somos Milladoiro’. Estabamos en todos os sitios”.

Unha banda aínda en activo que Antón tivo que abandoar por motivos de saúde en 2013. “Despois dunha relación maratoniana, sufrín un episodio dunha das enfermidades propias dos músicos, unha xordeira brusca que é como unha trombose na cóclea, o órgao que traduce os impulsos eléctricos en sons. Isto foi en 2007. A partir de 2007 comezou un calvario para min, porque tocar en directo era un sofrimento imenso”.

Conxo, unha experiencia que marca
Moitos coñecen a súa faceta musical en Milladoiro, mais a nivel profisional Antón exerceu como psiquiatra até a súa xubilación hai catro anos. “Cando voltei de Bilbao, acabara a carreira con 22 anos e, cando saiu a praza de Conxo para ser psiquiatra, víñenme cun mundo moito máis amplo”.

Refírese ao seu desempeño profisional no manicomio de Conxo. “Foi unha experiencia terribelmente verdadeira e onde se trataba de ‘desmanicomializar’ toda unha inercia de anos, case de séculos, para convertelo nun centro digno e sen o estigma da enfermidade mental para os que naquel entón eran 1.500 pacientes. Obviamente, aquilo supuxo unha reacción tremenda por parte das forzas moi da dereita, encabezadas por El Correo Gallego, e houbo que pagalo con cárcere, expulsións e catro de nós case ficamos coa imposibilidade de materializar a nosa especialidade”.

Un discurso, o do manicomio, que semella ter sido recuperado con carácter recente e que evidencia o que Antón califica como “uns nubarróns tan negros, tan negros, que semella que a psiquiatría retrocedeu a antes do ano 1975. O que se está a ver agora é que o manicomio non é unha institución, é un discurso que se pode dar nunha sala de psiquiatría limpísima e cos baños pulcros con só 20 pacientes. Quere dicir, o que se viu co paso do tempo é que ti podes ter pequenos ‘neomanicomios’ —como os chamo eu— perfeitamente alicatados, limpos e pulcros, mais nos que a dinámica de encontro co paciente segue a manifestar ese xeito... de que a súa palabra é unha palabra degradada, é unha palabra enferma e o que hai que por ben son os neurotransmisores”.


Relacionadas

LGTBIQ
Jarana y activismo queer se unen en el Sarao Drag de Futuroa

El Sarao Drag, organizado por el colectivo Futuroa, ha celebrado ocho ediciones de una fiesta a la que cada vez acude más gente dispuesta a pasarlo bien y desafiar la normatividad.

Música
Antropoloops: 200 años de músicas mediterráneas en una hora

En el disco Mix Nostrum, Antropoloops combina más de cien fragmentos de músicas tradicionales mediterráneas para decir que el arte siempre es fruto de la mezcla, que no existe la música auténtica y que es necesario replantear el registro desde Occidente de las denominadas ‘otras’ culturas.

Música
Los Voluble: “Situamos en el mismo plano de importancia las tonás de Agujetas y el breakbeat andaluz”

Folclore digital, colectividad o apropiación cultural son algunos de los conceptos que definen las creaciones festivo-subversivas de Los Voluble y su discurso contrahegemónico.

0 Comentarios

Destacadas

Justicia
La guardia malpagada y a la carrera de una abogada del turno de oficio

El trabajo de los letrados encargados de la justicia gratuita es hoy en día inabarcable en una precaria profesión de la que depende la defensa de los acusados con menos recursos. El sector prepara protestas en varias comunidades.

Redes sociales
Gab, la red social a la que se ha pasado Vox

Gab, la “red social sin censura” a la que se ha pasado el partido ultraderechista Vox es una especie de safe area (espacio seguro) para la extrema derecha donde puede compartir libremente sus mensajes y organizarse lejos del escrutinio de los supervisores de contenidos de otras redes sociales y, por descontado, de otros usuarios.

LGTBIQ
Jarana y activismo queer se unen en el Sarao Drag de Futuroa

El Sarao Drag, organizado por el colectivo Futuroa, ha celebrado ocho ediciones de una fiesta a la que cada vez acude más gente dispuesta a pasarlo bien y desafiar la normatividad.

Racismo
La xenofobia en América Latina se expande más rápido que el coronavirus

Mientras en España los españoles de origen chino, o chinos de segunda generación se coordinaban por medio de las redes sociales para lanzar la campaña #Nosoyunvirus, al otro lado del charco la crisis del coronavirus afectaba a un colectivo en una sociedad también atravesada por el racismo, pero de manera diferente.