Instituciones culturales
O peche do MAC da Coruña, ou como desmembrar a aposta pola cultura

A Fundación Naturgy (antes Gas Natural Fenosa) anuncia o peche do Museo de Arte Contemporánea da Coruña, tras máis de vinte anos de andaina e cunha das coleccións de arte máis valiosas de España.

Trabajos en una residencia de jóvenes artistas del MAC de A Coruña
Trabajos en una residencia de jóvenes artistas del MAC de A Coruña. Foto cortesía de Jorge Couceiro.
2 nov 2018 08:01

O que o ano pasado co traspaso do Museo de Arte Contemporánea (MAC) da Coruña á Fundación Naturgy (antiga Gas Natural Fenosa) se viviu con intranquilidade, hai unhas semanas confirmábase. Se en agosto se desfacían do Museo do Gas que tiñan en Sabadell, agora queren facer o mesmo co complexo coruñés que leva desde 1995 atesourando unha das mellores coleccións de arte en España. De feito calcúlase que o valor das súas máis de 600 pezas poida ascender a 5 millóns de euros. Igual de importante, aínda que non cuantificable monetariamente, é o impacto deste recinto cultural na cidade da Coruña e na súa área metropolitana. A pesar desta marca, o museo pechará as súas portas o próximo 30 de decembro e ninguén poderá visitar máis este museo.

Aínda que a fundación asegura en comunicados que xa están a falar coa Xunta para que se faga cargo da súa colección, a incerteza é total: a propia dirección do centro non sabe que pasará cos seus traballadores, os artistas bolseiros no estranxeiro non saben que pasará coa exposición comprometida e a fundación non manifestou os seus plans para os traballadores ou para o resto da instalación.

Co peche do MAC, Galiza perde un dos alicerces da arte contemporánea.

“Queren desmantelar un traballo de 20 anos en que se foi construíndo unha comunidade á volta da arte, con gran diversidade de tecido social”, comenta Jorge Couceiro, voceiro da asociación de artistas galegos A Colectiva. Eles xa reclamaron unha reunión coa Xunta de Galicia, coa Deputación da Coruña e co Concello, posto que rexeitan custe o que custe o desmembramento dos fondos.

“É unha colección viva, que continúa crecendo e que se logrou grazas a un criterio e a moito esforzo”, comentan desde A Colectiva, que lembran que o MAC estaba comprometido coa adquisición de obra en grandes feiras coma ARCO, pero tamén cos novos artistas a quen lles ofrecía bolsas e premiaba. De feito, desde esta asociación, cuantifican en máis de cen os artistas que puideron continuar coa súa obra grazas ao apoio do museo só entre 2011 e 2018 entre bolsas de residencia, bolsas para traballar no estranxeiro, premios, axudas á mobilidade e compra de obra.

“O MAC é un dos espazos culturais de referencia, non só da comunidade galega, senón do estado español. Co peche do MAC, non só quedámonos orfas moitísimas persoas do mundo da arte, así como cada un e unha das súas traballadoras, senón toda esa cidadanía”, comenta Ruth Montiel Arias, quen gozou dunha bolsa de creación no estranxeiro do MAC.

Arte contemporáneo
MARCO á deriva
Reavívase o debate sobre o papel das institucións culturais e as súas relacións co poder político.

Desde Nova York, Jacobo Bugarin coméntanos a incerteza que vive neste momento, xa que el está a realizar unha das bolsas no estranxeiro que outorga o MAC, cuxo acto final é nunha exposición no museo. “As bolsas do MAC eran para artistas galegos, o que nos daba oportunidades no ámbito estatal e internacional. Sen ela, non temos outras oportunidades”, comenta Bugarin en referencia á imposibilidade de competir en igualdade de oportunidades con artistas doutras cidades como Madrid ou Barcelona.

El decatouse do peche do MAC ás catro da mañá e polas mensaxes de compañeiros e amigos. “Chamei ao museo e eles tampouco sabían o que ía pasar”. Para este artista bolseiro que xunto a outros tres ven perigar a parte da bolsa que supón expor nun centro de recoñecemento internacional e ter un catálogo, o máis importante agora é “cumprir” coa súa parte do contrato e terminar a estancia. Preguntado por unha solución, responde “non o sei”. “Se Naturgy non recua, non vexo viable ningunha saída”. A súa compañeira de bolsa opina igual: “Co peche do MAC, Galicia perde un dos alicerces da arte contemporánea”.

Ademais do gran impacto que tivo este museo para os artistas novos, o impacto na sociedade é innegable. En números, o MAC desenvolveu no últimos sete anos 275 cursos e talleres relacionados coa arte, outros 175 concertos e eventos como promoción da música, 131 actividades en relación ao cinema (incluídas proxeccións, festivais, rodaxes, presentacións…), 77 conferencias de todo tipo, ademais doutros proxectos relacionados coa cidadanía. Desde cederlles espazo ás asociacións de artistas (como a propia A Colectiva) a ciclos para fomentar a creatividade por institutos e FP de toda Galicia (máis de 160 en só dous anos), acción social específica (desde residencias de maiores a discapacitados, unhas 37.000 persoas beneficiadas) a visitas escolares. Calcúlase que máis de 100.000 nenas e nenos en máis de 4000 grupos visitaron o museo. “É imposible atopar un cativo na bisbarra que non coñeza o museo”, resalta Jorge Couceiro, que resalta tamén o pouso de valor da arte que queda niso. A isto únese o gran fondo documental que xerou o MAC nestes anos, que se cifra en máis de cen publicacións, moitas delas dispoñibles nas bibliotecas públicas galegas.

A relevancia do MAC aumenta se temos en conta todo o traballo que desde a directora, Carmen Fernández Rivera, se fixo con outras organizacións, plataformas e redes en fomento da arte. Desde A Colectiva, todo son eloxios para ela: “Foi unha xestora extraordinaria”, explican e destacan o feito de que “poucos directores de museos duran no seu cargo tanto como ela, sen unha polémica ou problema non resolto”.

“O MAC é como a miña segunda casa e a Carmen é como unha segunda nai para moitos e moitas das artistas que por alí pasamos”, afirma Montiel Arias. Carmen Fernández Rivera está a piques de xubilarse o que fai aínda máis difícil aínda a decisión de Naturgy. E que ocorrerá co resto de traballadores? Aínda non se sabe. Segundo a memoria da Fundación Naturgy actualmente hai catro traballadores asalariados e outros catro con contrato de servizos, aínda que eran moitos máis indirectos nas súas actividades. “Non temos tanta xente especializada en arte contemporánea en Galicia como para deixar marchar aos do MAC”, comenta Bugarin, que asegura que o trato co equipo sempre foi moi próximo aos artistas e á sociedade en xeral.

Desde a Fundación Naturgy coméntanlle ao Salto que até agora o único que poden dicir é que están en conversacións coa Xunta de Galicia “para que a colección quede na comunidade” e co Concello da Coruña para facerse cargo do edificio, pero non poden adiantar nada nin de que pasará cos traballadores nin como se faría ese traspaso de actividade, dado que o museo se atopa dentro dunha instalación altamente protexida da empresa enerxética.

O centro de arte comparte espazo con oficinas e cun perímetro de seguridade polos equipos industriais que contén. Se outra entidade se fixese cargo do museo, presumiblemente terían que mudarse. Da mesma maneira, se se quere reconverter o museo en algo alleo á compañía, debería enfrontarse a unhas obras complicadas. “Non sabemos nin sequera que pasará cos traballadores do resto do recinto”, comenta Couceiro, xa que esta decisión podería afectarlles a eles tamén.

No medio deste silencio, rumoréase que podería estar a buscar comprador. De feito, artistas residentes puideron ver como empresarios con “metro en man” miraban as instalacións semanas antes e o nome do empresario e coleccionista de coches antigos Ángel Jove resoa na Avenida de Arteixo. As fontes da fundación consultadas manteñen que Naturgy seguirá apostando pola eficiencia enerxética e a innovación e farano tamén en Galicia.

Ademais de toda a actividade realizada, calcúlase que unhas 340.000 persoas pasaron polas súas salas expositivas e outras tantas foron beneficiadas da súa acción potenciadora da cultura.

Entón, cal é a solución? Desde A Colectiva téñense claras as súas metas: a primeira de todas, que Naturgy dea marcha atrás e valore a opción de manter o museo. Este proxecto custoulle o pasado ano 932.133 euros á empresa, que nese mesmo ano gañou 1360 millóns, un 1 % máis que en 2016. O investimento no museo non chega a unha sexta parte do que manexa a Fundación, 62 millóns.

Doutra banda, desde a Fundación sempre se aplaudiu o retorno de ter este proxecto cultural en marcha. Se na memoria da entidade o cualificaban de "espazo multidisciplinario, dinámico, flexible e aberto, que combina a actividade expositiva coa integración e participación cidadá, co fin de estimular a creación artística dentro de todos os ámbitos culturais", as súas cifras tamén o avalan. Ademais de toda a actividade realizada, calcúlase que unhas 340.000 persoas pasaron polas súas salas expositivas e outras tantas foron beneficiadas da súa acción potenciadora da cultura.

Preguntándolle á asociación A Colectiva cal sería seu “plan B”, hai varias opcións. A primeira, atopar outro financiador. “A Fundación Naturgy só puña os fondos e sería atopar outro que salve a actividade e o equipo humano, moi importante”, comenta Couceiro, que ademais propón unha terceira vía: “que os concellos da área metropolitana de Coruña se fagan cargo xunto coa Deputación provincial”. Trataríase dunha plataforma composta pola Coruña, Culleredo, Cambre, Arteixo e Oleiros. Tanto a Xunta como o ámbito local desexa que siga aberto o MAC e, en todo caso, que a colección quede en Galicia, aínda que o elevado custo faría complicada a manobra pública.

Os artistas residentes que se senten parte do museo, non queren quedar cos brazos cruzados, mentres obteñen resposta xa lograron o apoio da entidade que aglutina as asociacións de artistas de toda España (Unión AC), desde AVAM (Artistas Visuales Asociados de Madrid), desde a PAAC (Plataforma Assembleària d'Artistes de Catalunya), ademais dunha recollida de sinaturas en liña contra o seu peche. “Igual que non deixariamos que vendan a Torre de Hércules piso a piso, non permitiremos que fagan isto co MAC”, conclúe Couceiro.

Arte
Las raras historias de museos en Málaga

La apertura de museos como vía para convertir Málaga en objeto de deseo de turistas culturales e inversores ha dejado una larga ristra de episodios insólitos en la ciudad. El último es el cambio en la firma de una obra adquirida por el Carmen Thyssen en 2015.

Relacionadas

Libertad de expresión
España sigue liderando el encarcelamiento de la expresión artística

En 2019 se produjeron al menos 711 violaciones de la libertad de expresión artística en 93 países, con episodios de censura, juicios, prohibiciones o sentencias de prisión. Los ha contabilizado la organización Freemuse en su informe anual, que vuelve a dejar a España en mal lugar, con 14 personas condenadas a cárcel por lo que dicen mediante sus obras artísticas.

Culturas
Cultura aprueba ayudas de 13 millones de euros a las salas de cine independientes y de cuatro millones a las librerías

El ministro de Cultura y Deportes, José Manuel Rodríguez Uribes, adelanta que habrá un acceso extraordinario a la prestación por desempleo para trabajadores de la cultura, una línea de ayudas extraordinarias —38 millones de euros a las artes escénicas y música, 13 millones para salas de cine independientes y cuatro a las librerías también independientes— e incentivos fiscales para estimular el mecenazgo privado.

0 Comentarios

Destacadas

América Latina
Destinos inciertos: el covid-19 deja en situación de emergencia a millones de migrantes en América Latina

En situación de calle, bajo el sol en la ruta, abandonados o detenidos en las cárceles de frontera. El covid-19 expulsa a miles de migrantes latinoamericanos que, sin trabajo ni vivienda, emprenden distintas travesías agobiados por el hambre y el miedo.

Crisis climática
Unai Pascual: “El científico debe tomar partido, es nuestra responsabilidad”

El economista Unai Pascual es uno de los promotores del manifiesto Euskal Herria post covid-19, al que en tres semanas se han adherido 723 académicos que piden abrir un debate sobre cómo debe realizarse la transformación ecológica.

Migración
Los barcos de rescate humanitario exigen a Italia que ponga fin al bloqueo

Mientras el mar Mediterráneo continúa sin barcos civiles de rescate humanitario, el Kurdi y el Aita Mari llevan más de tres semanas paralizados por la Guardia Costera italiana, que alega “deficiencias técnicas” y no permite zarpar a los buques. 

Desigualdad
Ingreso mínimo vital, la última red de protección

El Gobierno pospone al viernes 29 de mayo el anuncio del ingreso mínimo vital, ante la expectación de miles de personas que esperan poder cobrarlo. Ayer a última hora se modificaba el borrador para incluir a las comunidades autónomas en la gestión de esta herramienta. 



Coronavirus
La teoría de la conspiración que se hizo tan viral como el covid-19

La creencia de que la tecnología 5G está relacionada con la expansión del coronavirus, surgida como una teoría de la conspiración en foros y redes sociales, lleva propagándose por la red desde enero, pero no atrajo la atención de los medios hasta principios de abril, cuando un ataque a una antena de telefonía móvil en Birmingham dejó sin cobertura de red móvil a uno de los hospitales de la ciudad británica.

Coronavirus
En primera línea de la lucha contra el virus

Radiografía de una jornada con el Servicio de Urgencia Médica de la Comunidad de Madrid y el Hospital de la Princesa.

Últimas

Migración
Migrar o invertir la propia vida como peaje

A los detractores de la inmigración todo indica que les mueve un egoísmo desbordante fruto de un privilegio inmerecido. La mera casualidad de haber nacido en un lugar concreto les otorga un derecho de movilidad ilimitado que, a su vez, les habilita a desembarcar en los países de aquellos que quieren ver sólo como atracción exótica.


Coronavirus
¿Una buena oportunidad?

Cuando finalice la epidemia, nuestros gobiernos seguirán con su dinámica habitual, la de gestionar el funcionamiento de la máquina-mundo capitalista e intentar atenuar diariamente sus daños colaterales.

Laboral
El sindicato gallego CUT se querella contra Marlaska por la prohibición de la manifestación del primero de mayo

Considera que existe una discriminación ideológica, ya que las manifestaciones de la ultraderecha han podido llevarse a cabo durante el estado de alarma, mientras su propuesta fue prohibida.

Migración
Las administraciones dejan en desamparo a un grupo de migrantes argelinos

Las 16 personas argelinas que tras llegar a la costa de Motril, y pasar por el Centro de atención temporal de extranjeros, fueron abandonados ante la subdelegación del gobierno y después retenidas en instalaciones no aptas están siendo ya derivadas con el apoyo de APDHA.

Huelga
CNT denuncia el despido de más de treinta huelguistas de Productos Florida

El sindicato ha comunicado que la empresa ha despedido a más de treinta personas empleadas que secundaban la huelga desde finales de febrero, por la que exigían acabar con la práctica de falsos autónomos y habilitar contratos dignos en la planta cárnica.