Balea Cultural
‘This is America’ e a necesidade de inmiscirse socialmente

Ao centrar a mirada no artista e o seu séquito, non vemos todo o que está a pasar detrás deles. Vehículos da policía ardendo, a morte personificada a cabalo, disturbios, xente sendo perseguida... Todo o que se tenta ocultar está aí, á vista, aínda que nos obriguen a mirar cara outro lado.

This is America

publicado
2018-05-26 11:43

Ao redor de 1832, Thomas D. Rice gañaba o pan como artista. De feito, rematou por converterse nun dos actores de teatro máis recoñecidos da súa época, sendo o seu xénero favorito o menestrel. O principal atractivo deste espectáculo, a día de hoxe, debería resultar, sen dúbida algunha, noxento: vestido con farrapos e sombreiro e zapatos rotos, pintaba a súa cara e as súas mans de negro, interpretando o personaxe que despois se convertería nun dos caracteres máis recoñecibles do espectáculo estadounidense do século XIX: Jim Crow. Os seus números distaban de poder ser definidos como respectuosos, pois na figura da personaxe materializáronse moitos dos estereotipos cara aos negros que os brancos estadounidenses foran acumulando dende os comezos do escravismo moderno nas Américas. Jim Crow era vago e estúpido. Menos que un ser humano. A idea da súa inserción na sociedade era, simplemente, irrisoria. Para 1838, o termo Jim Crow era utilizado con regularidade como termo ofensivo nas discusións coloquiais.

A cousa non quedou aí, pois a influencia que Daddy Rice e o seu espectáculo tiveron na sociedade estadounidense ramificáronse cara a todos os ámbitos desta. Leis estatais e locais estadounidenses relacionadas estritamente coa segregación racial en todo tipo de cuestións públicas, comezadas durante a Reconstrución estadounidense —finalizada a Guerra Civil—, foron chamadas coloquialmente como “Leis Jim Crow”. Así mesmo, e nun ámbito puramente cultural, sería imposible imaxinar que unha película coma O Nacemento Dunha Nación fose creada sen que existise un precedente como Jim Crow, pois nela téntase, dende unha perspectiva branca, e con actores brancos pintados con carbón, explicar que todos os males estadounidenses foron culpa dos negros e que a Reconstrución foi posible gracias ao Ku Klux Klan.

A principios deste 2018 anunciouse que Childish Gambino, así coma o seu selo discográfico, Wolf + Rothstein, firmaran un acordo para formar parte da familia de RCA, outro selo estadounidense que contaba xa no seu cadro de persoal con artistas como D’Angelo, Justin Timberlake, Miguel ou Sia e que, ademais, pertencía a Sony Music. O cambio —e o novo contrato, de maior cantidade económica seguro— supuña un recoñecemento indirecto do talento que o artista californiano mostrara no seu terceiro disco, Awaken, My Love!, onde deixara a un lado os seus intentos de ser un artista de hip hop famoso e substituíra trap e rap de dubidosa calidade por neosoul e psicodelia, e firmou temas tan positivamente criticados como Redbone ou Me and Your Mama.

Ademais disto, sabíase xa que Donald Glover, persoa detrás de dito alcume musical, formaría parte da familia de Star Wars interpretando a Lando Calrissian e que habería unha nova e segunda temporada da súa premiada serie, Atlanta, da que non só era actor principal, senón tamén guionista e director. Sen dúbida, a expectación polo que o artista podería facer agora estaba máis alta que nunca e, aproveitando a súa participación como invitado musical e presentador do emblemático programa estadounidense Saturday Night Live, estreou ao mesmo tempo que esta o videoclip do seu novo tema, e do que a estas alturas parece xa imposible non ter oído falar, This Is America.


Musicalmente, This Is America ten dúas partes fortemente marcadas entre elas. Ao comezar este escoitamos melodías pop e folk, que recordan ás apegadizas e inocentes composicións que Rostam Batmanglij levou ao son do grupo neoiorquino Vampire Weekend. Por detrás, un Young Thug cun autotune moito máis fino, agudo e melódico do habitual fai os coros. As letras chaman ao baile e á festa, igual que a gastar moitos cartos na evasión da realidade creada polos medios de comunicación. Por outra banda, Childish Gambino decide non quedar con esta versión edulcorada da realidade, senón que decide, a golpe de trap, criticar a sociedade en que vive. Tras os versos de alegría e baile, Donald Glover rompe a melodía da canción a grito de “This is America, don’t catch you slippin’ now” (Esto é América, que non te colla despistado) e, tras repetir isto no retrouso, continúa a cantar baixo a nova base do tema. Agora, co ton escuro, Childish Gambino fala de racismo, e contra o consumismo. Das súas verbas saen críticas á falta de recursos nas clases baixas, da dependencia ás drogas que se crea nos barrios máis pobres da sociedade estadounidense, e de como a delincuencia é unha das únicas saídas que moitos atopan para solucionar as súas vidas.

Childish Gambino decidiu aproveitar a súa posición privilexiada para lanzar unha mensaxe chea de contido político e ideoloxía, e dunha calidade técnica exemplar.

Para completar a súa crítica, Childish Gambino resucitou a figura de Jim Crow como unha das metáforas principais do videoclip deste tema e, xunto Hiro Murai, deron unha lección de como os videos promocionais dunha canción, tal e como defendiamos neste blogue fai unhas semanas, poden non só ser arte, senón que ademais poden mostrar unha ideoloxía claramente contra hexemónica. Así, trasládanos no vídeo a un almacén practicamente baleiro. Nunha cadeira, o guitarrista Calvin the Second comeza a tocar os primeiros acordes da canción. Tras el aparece Childish Gambino, sen camiseta, espeluxado e coa barba sen arranxar, coma unha versión moderna de Jim Crow. Déixase levar como un tolo sen raciocinio cara ao guitarrista e, cando estamos coas miradas nos seus extravagantes bailes, mételle un tiro na testa ao guitarrista, que agora está coa cara tapada.

Mentres seguimos confusos polo que acabamos de ver, a segunda parte da canción, xa comentada, entra a completar a escena xusto tras o disparo. Gambino segue a bailar de maneiras igual de ridículas que antes, coma se tentase evitar que o espectador puxese a mirada noutra cousa que non fosen as súas danzas. Ao pouco, catro estudantes únense a bailar con el. Polo camiño, seguindo isto, esquecémonos de dúas cousas: o primeiro, é que deixamos indirectamente de facer caso ás letras do seu tema, moitas veces animadas a isto polo propio Childish Gambino, que sarcasticamente nos anima a velo bailar. Por outra banda, ao centrar as nosas miradas no artista e o seu séquito, non vemos todo o que está a pasar detrás deles. Vehículos da policía ardendo, a morte personificada a cabalo, disturbios, xente sendo perseguida... Todo o que se tenta ocultar está aí, á vista, aínda que nos obriguen a mirar cara outro lado.

A que definimos como primeira parte da canción volve de novo tras o primeiro discurso de realidade de Childish Gambino. Agora, no mesmo almacén, un coro gospel de dez persoas —que ben poderían estar representando aos nove asasinados e ao ferido na masacre da igrexa de Charleston— canta alegremente, coordinando o seu baile. De novo seguindo a estela de Jim Crow, Donald Glover entra á escena e se lle contaxia a felicidade do orfeón. Móvese, sorrindo e bailando, ata o primeiro plano das pantallas e unha vez alí entréganlle unha AK-47 que utiliza para asasinar a todos os que están no seu fondo. Volve o trap, a dureza nas palabras, e o caos ao fondo da pantalla. Ao deixar a arma, e o mesmo pasou na primeira ocasión que disparou, esta é deixada con delicadeza sobre un pano de tea vermello, símbolo do respecto que Estados Unidos creou sobre as armas por riba dos negros. E se ben podemos entrar noutro debate respecto á tenencia das armas, entendemos o por que deste símil.

Hai outro detalle máis, e é que dentro do caos reinante na escena, vemos como un grupo de xente de color, vestidos igual que os que acompañan a Donald Glover, coa boca tapada e o móbil en man, observa dende unha posición de altura todo o que está a pasar. Aquí, Gambino e Murai sinalan coa maior claridade posible unha das mensaxes máis claras que podemos sacar do vídeo: todos, na sociedade, somos partícipes do que está a pasar. A nosa mobilización e participación activa nela é necesaria, pois é tarefa nosa que as cousas cambien a mellor.

This Is America foi a primeira canción que Childish Gambino lanzou dende que a súa fama se volveu verdadeiramente internacional, pois a fama de Atlanta e a súa elección como actor de Lando Calrissian chegaron despois de Awaken, My Love!. Tendo en conta que todos os ollos ían estar postos no seguinte traballo que lanzase, decidiu aproveitar a súa posición privilexiada para lanzar unha mensaxe chea de contido político e ideoloxía, e dunha calidade técnica exemplar. A día de hoxe, a súa mensaxe chegou a millóns de persoas. Sen dúbida, estamos ante unha das creacións audiovisuais máis espectaculares do 2018.

Relacionadas

Balea Cultural
‘Star Wars’: As dúas caras da nostalxia

A historia de como Disney mercou os dereitos da saga de Star Wars sen ter antes unha idea clara de que facer con ela.

Balea Cultural
‘Casablanca’: revisitando o mito
De cando en vez non está de máis visionar de novo un dos grandes expoñentes do cinema clásico de Hollywood.
0 Comentarios

Destacadas

Juicio del 1 de Octubre
Jóvenes y cabreados
De la resistencia pacífica contra la vulneración de derechos a la protesta más virulenta, hablamos con la generación que más ha hecho notar su frustración en Catalunya.
Juicio del 1 de Octubre
Catalunya se para

Barcelona se volvió a llenar de manifestantes contra la sentencia del Tribunal Supremo en una jornada de huelga de seguimiento desigual y fuerte movilización ciudadana. 

Juicio del 1 de Octubre
¿Fue el 15M también sedición?

La interpretación del delito de sedición incluida en la sentencia del procés abre la puerta, según diversos juristas, a la criminalización de la protesta ciudadana y su castigo con graves penas de cárcel.

Vivienda
El auge de los proyectos de vivienda en derecho de uso choca con la falta de financiación

Los proyectos en derecho de uso, una modalidad entre el alquiler y la compra, crecen de forma sostenida. Pero no resulta sencillo. Deben superar las dificultades para encontrar solares accesibles y financiación en el contexto de una nueva burbuja y un mercado inmobiliario cada vez más voraz. Más de 20 iniciativas se reúnen en Madrid en el primer encuentro estatal.

Fronteras internas
Con la casa en el aire y la vida en precario

Condenados a la precariedad, una comunidad latina se organiza en París para ocupar y reivindicar su derecho a una vivienda digna.

Últimas

Redes sociales
Selfies, posados y barricadas

El posado con una barricada de fondo convierte a la barricada en un teatro, en un lugar de recreo, en un lugar de estatus, en una realidad paralela.

Opinión
Racismo y salud mental

Las personas racializadas y migrantes son especialmente vulnerables a los problemas de salud mental. El odio social establecido como racismo crea trauma, debilidad, ansiedad, culpa, lo que resulta en un mayor número de ingresos en hospitales psiquiátricos.

Derecho al agua
Agua: envasando lo común

La tendencia de crecimiento del consumo de agua embotellada supone un verdadero problema, además de por la mercantilización de un bien común, por el impacto ecológico que conlleva y por el impacto que pueden tener en nuestra salud los plásticos. Un gesto tan sencillo como beber agua del grifo se convierte en la mejor alternativa.

Juicio del 1 de Octubre
Las protestas en Catalunya cuentan ya con 352 personas heridas y 66 detenidas

Concentraciones, cortes de carreteras y manifestaciones continúan en Catalunya tras tres días de protesta. Las marchas que han salido desde distintos puntos del territorio se acercan a Barcelona, donde mañana confluirán con motivo de la huelga general.