Balea Cultural
‘Casablanca’: revisitando o mito

De cando en vez non está de máis visionar de novo un dos grandes expoñentes do cinema clásico de Hollywood. Antes de que o mero entretemento fose sinónimo de contidos e de formas alienantes, existiron filmes como Casablanca.

Casablanca 1
Fotograma de Casablanca (Michael Curtiz, 1942). Foto: Silver Screen Collection

publicado
2019-05-05 11:22

Adoita ser unha ardua tarefa taxar a calidade dos clásicos do cine. Os canons de contido e, sobre todo, de forma, mudaron moito nestes 77 anos que nos separan da estrea de Casablanca, mito entre os mitos da sétima arte. A cinematografía é a modalidade artística máis embrionaria de todas, e como cómpre esperar dunha esfera de só un século de historia, derrubou infinidade de fronteiras, evolucionando a pasos axigantados. Por iso á hora de xulgar un clásico atópase un coa obriga de establecer un complicadísimo equilibrio entre a valoración do que Casablanca supuxo na súa época e o xeito no que envelleceu ao longo das décadas.


Un documento histórico

A rodaxe de Casabanca tivo lugar poucos meses despois do momento que relata, polo que conta cun enorme valor histórico. O filme sitúanos na metrópole marroquí de Casablanca a finais de 1941, en pleno contexto da II Guerra Mundial. O que a día de hoxe coñecemos como Francia ficara dividida en dous territorios: a Francia ocupada por Alemaña e a Francia de Vichy, en teoría independente mais colaboracionista cos nazis na praxe. Todas as colonias francesas, entre as que se conta o Protectorado de Marrocos, estaban controladas polo réxime de Vichy. Neste belixerante contexto, Casablanca funcionaba como refuxio de aqueles que viñan fuxindo do nazismo; mais saír non era tan sinxelo como entrar.

A película non é só unha plasmación das condicións materiais da época na que foi filmada, senón tamén un transmisor en contra do nazismo. Rodada ao longo de 1942, nun contexto de rápida expansión alemá ao longo de toda Europa, os aliados da 2ª Guerra Mundial -na produción colaboraron tamén diversos países europeos opostos ás potencias do eixo- incluíron diversos elementos de carácter universal; o máis coñecido de todos, os refuxiados en Casablanca entoando A Marsellesa como símbolo de liberdade.

Casablanca 2
Fotograma de Casablanca (Michael Curtiz, 1942). Foto: Silver Screen Collection
Pero Casablanca, a pesar dos privilexios que lle outorga o feito de ter sido gravada no devandito momento histórico, non está exenta de inexactitudes contextuais que poden chegar a deturpar o ambiente representado. Amósasenos Casablanca como unha cidade tradicional, case terceiromundista, mais en realidade a metrópole daquela década xa sufrira unha fonda europeización, ao funcionar como porto industrial e comercial de Marrocos. Por outra banda, á hora de analizar a sociedade afectada pola contenda, só se pon o foco nunha clase determinada. Achegásenos o ollo á pequena burguesía fuxida do seu país, mais en ningún momento se lle amosa ao espectador que a Casablanca tamén chegaron refuxiados de clase obreira; tamén pasa completamente desapercibida a poboación nativa marroquí.

A simboloxía detrás de Casablanca

Rick Blaine (Humphrey Bogart), exiliado estadounidense, é o dono do bar máis popular da cidade. Coñecido pola súa maña para os negocios, por manter a mente fría e atender unicamente aos intereses económicos, Rick enfrontarase a unha grande contradición cando o membro da resistencia checa Victor Laszlo (Paul Henreid) busca a súa axuda para fuxir da Gestapo: Laszlo precisa saír de Marrocos coa súa muller Ilda (Ingrid Bergman), que fora amante de Rick antes da guerra.

Podemos observar a clara compoñente simbólica do filme: a personaxe de Bogart representa a Estados Unidos nesta primeira parte da II Guerra Mundial, cando a potencia se debatía entre entrar na contenda belixerantemente ou simplemente ficar como observadora, como un monicrequeiro dos países en guerra que move os seus fíos en materia económica e armamentística atendendo aos seus intereses xeopolíticos.

A personaxe de Bogart representa a Estados Unidos nesta primeira parte da II Guerra Mundial

E é aquí tamén onde chegamos ao dilema no que todos os puntos temáticos do filme conflúen, e ao debate moral que sostén o filme: que prevalece, a dignidade e o deber concidadán ou o amor e a felicidade persoal? Preséntase unha contraposición cos flash-backs ao París aínda non ocupado polos nazis, que amosan un mundo íntimo e feliz para Rick e Ilsa, mais a fantasía remata abruptamente cando vemos aos tanques entrar na cidade; o mundo está víndose abaixo.

A pesar de seguir a estrutura dun romance paradigmático no cinema da época, o desenlace racha co canon de Hollywood. A guerra separou os dous amantes, e agora Rick ten a oportunidade de ignorar o seu compromiso coa resistencia nazi e quedarse co amor da súa vida; porén, a parella remata separada porque hai algo máis importante: derrotar á Alemaña Nazi.

Casablanca 2
Fotograma de Casablanca (Michael Curtiz, 1942). Foto: Michael Ochs Arquives

Ideoloxía do soño americano en Hollywood

Ao Hollywood dos anos 40 podémoslle achacar moitas derivas, como a simpleza fotográfica, as poucas ansias de innovación formal ou a persistente edulcoración da posición política e do modelo de vida estadounidense. Pero entre toda esta produción ianqui, que tería o seu inmediato sucesor no cine fondamente anticomunista da Guerra Fría, aparecen de vez en cando os grandes expoñentes do estilo clásico de Hollywood, Casablanca entre eles.
É nesta falta de pretensión no coidado e requintado estético onde se atopan os verdadeiros mitos do celuloide americano. Cando a verdadeira finalidade era o entretemento da audiencia, sen que iso se traducise na extrema simplificación de forma e contido co único obxectivo de alienar ás masas. Por iso mesmo, a pesar de todos os cambios que viviu o mundo e a cinematografía nestas case oito décadas, Casablanca segue a considerarse todo un referente do cine americano.
Balea Cultural
O día que mataron a Laura Palmer
O 8 de abril de 1990, a televisión mudou para sempre: 35 millóns de persoas viron desde as súas casas o episodio piloto de Twin Peaks.

Relacionadas

Cine
‘1917’, emocionante (y turístico) simulacro de algo parecido a la guerra

Sam Mendes, el realizador de Camino a la perdición y Skyfall, visualiza en 1917 una misión contrarreloj de dos combatientes de la I Guerra Mundial en un fingimiento de tiempo real a través de dos largos planos-secuencia. El resultado es un thriller de supervivencia contrarreloj más que un filme bélico al uso.

Cine
Crítica de ‘1917’
Sam Mendes resuelve con pulcritud envidiable, aunque sin proclamas políticas, una epopeya de la Primera Guerra Mundial
Literatura
La domesticación de ‘Mujercitas’ en el siglo XXI

La intención con la que Louisa May Alcott escribió la novela ha podido quedar eclipsada en alguna de las versiones cinematográficas en favor de la historia romántica y de personajes algo estereotipados, donde el mensaje crítico ha sido suavizado.

0 Comentarios

Destacadas

Crisis climática
España rompe el termómetro: la década más cálida

La temperatura media de la última década ha sido de 15,7ºC, la mayor desde que existen mediciones y 1,7ºC más que la de la década de los años 70. Desde el Observatorio de Sostenibilidad instan al nuevo Gobierno a situar la adaptabilidad a la emergencia climática entre una de las prioridades.

Marruecos
‘Hirak’ rifeño: una revuelta descabezada pero no derrotada

A pesar de la represión, el movimiento de protesta que sacudió al Rif en el otoño de 2016 sigue vivo y aguardando otra oportunidad.

Humor
¿Boicot a dónde?

Trigésimo segunda entrega de las viñetas de Mauro Entrialgo para El Salto.

Francia
Youtubers recaudan 140.000 euros para la caja de resistencia de la huelga contra Macron

El colectivo Le Stream Reconductible recoge desde principios de diciembre, a través de una plataforma de retransmisión de vídeo, fondos para los trabajadores franceses en huelga contra la reforma de las pensiones.

Últimas

Promociones
Aún estás a tiempo, ¡suscríbete!
Estás de suerte, nos quedan unas pocas revistas de Pikara. Así que, hasta agotar existencias, si te suscribes a El Salto puedes conseguir tu ejemplar.
Memoria histórica
Exigen la dimisión del alcalde de Madrid por destruir el Memorial del Cementerio del Este

Las organizaciones memorialistas acusan Martínez-Almeida de mostrar “un desprecio absoluto a las víctimas del genocidio y dictadura franquistas, así como la ignorancia de leyes y principios universales sobre los derechos a la verdad, justicia y reparación”.

Senegal
Buscar agua bajo la tierra

Beber, alimentar al ganado, llenar los coloridos barreños chinos del agua suficiente para que pueda continuar la vida. Todo depende de un pozo.

Especulación urbanística
Exigen que la Junta acate ya la sentencia del TSJex sobre Valdecañas
Explican que hay que evitar que se siente un precedente, ya que existen planes para otros proyectos urbanísticos especulativos en espacios protegidos.
Residuos
Cuando despertó, los residuos todavía estaban allí

Es necesario poner en marcha sin mayor retraso una política de residuo cero. Casos como el acontencido en la Comunidad de Madrid en las últimas semanas evidencian la falta de previsión y la inacción de las administraciones públicas (in)competentes sobre el tema de residuos.