Constitución
A Constitución que o pobo galego non referendou

Cúmprense 40 anos dun referendo no que a sociedade galega tivo un comportamento moi particular, e que fai difícil asegurar rotundamente que aprobase a Constitución.

Cartaz do BNPG en 1978
Campaña do non a constitución por parte do BNPG no ano 1978. Colección persoal M. Becerra Martínez.

@ojodecondor


publicado
2018-12-06 11:54

Corenta anos despois do referendo de aprobación da Constitución asistimos, como todos os decembros, ao habitual espectáculo de enaltecemento das supostas bondades producidas polo réxime do 78 e da Carta Magna que o cimentou. Vértense ríos de tinta en redaccións ao longo de todo o Estado para encomiar a bendita Constitución, que abriu o período de concordia e paz máis prolongado que coñeceu España nos últimos séculos, segundo din. “A Constitución que nos demos”, repiten unha e outra vez tertulianos e políticos, para logo dicirnos que non se pode cambiar porque “foi votada polo pobo español”. Pero, e o pobo galego, votouna?

Tal e como se ten explicado máis dunha vez, o proceso electoral que precedeu ao referendo non estivo carente de polémica, e o contexto no que se deu non foi o ideal para falar dun referendo con todas as garantías, polo menos non con todas as garantías que se esixirían en ocasións posteriores. Con todo, existe outra cuestión exclusiva de Galiza que fai máis pertinente dubidar do apoio do pobo galego á Constitución: os índices de participación.

Un 49,8% dos votantes galegos decidiron non acudir a votar aquel 6 de decembro. Se a isto sumamos os votos negativos contabilizados, chegamos á conclusión de que tan só o 44,69% do censo galego ratificou a Carta Magna votando polo si.

Un total de 2.107.613 galegos foron convocados a votar o 6 de decembro do 78, dos cales tan só 1.058.042 -un 50,2%- exerceron o seu dereito. As provincias de Ourense, co 39,4%, e Lugo, co 41,8%, foron as dúas provincias de España con menores índices de participación. A Coruña e Pontevedra, provincias que concentraban os núcleos urbanos de maiores dimensións da Galiza, rexistraron uns índices de participación do 54,5% e do 55,2%, respectivamente. Desta forma, un 49,8% dos votantes galegos decidiron non acudir a votar aquel 6 de decembro. Se a isto sumamos os votos negativos contabilizados, chegamos á conclusión de que tan só o 44,69% do censo galego ratificou a Carta Magna votando polo si. Pero, a que se debeu este comportamento?

Unha das razóns, habitualmente aducidas, para explicar os altos índices de abstención que rexistrou o referendo na Galiza é a posición do nacionalismo e da esquerda galega fronte ao mesmo. E é que nos anos inmediatamente previos e posteriores á morte de Franco o movemento nacionalista galego tomou un gran impulso en distintos sectores da cidadanía. Así o cre a escritora e política Elvira Souto (A Coruña, 1947), que naqueles anos exerceu como Secretaria Xeral da Unión do Povo Galego, e que asegura que “se o nacionalismo era unha cousa de pouco impacto uns anos antes, despois do que aconteceu no 75 –no que houbo unha morte [a de Moncho Reboiras, asasinado pola policía en Ferrol en agosto dese ano], persoas presas, e moita xente que foi detida– o movemento comezou a medrar, e todo aquilo tivo unhas consecuencias que nós non esperabamos, porque a xente empezou a coñecernos máis e houbo unha resposta popular moi curiosa”.

A esquerda nacionalista aliñouse contra a Constitución española e fronte a todo o proceso que se deu en chamar de ‘Transición Democrática’

Tal e como sinala Souto, o movemento nacionalista tivo un forte empuxe neses anos, sendo a UPG o actor principal do mesmo. “Houbo un ascenso moi notable do nacionalismo, houbo unha chea de persoas que adhiren á idea, e que se inscriben nos partidos, en concreto na UPG, que naqueles momentos era o que con diferenza tiña mais xente afiliada”. É neste contexto no que, conxuntamente con outras forzas entre as que aparecen partidos como o Partido Socialista Galego e o Movemento Comunista Galego, nace o Consello de Forzas Galegas, no ano 76, como plataforma unitaria para aglutinar ás forzas que non se adherían ao proceso de Transición aberto no seo do Estado. Tal e como sinala o Doutor en Historia e profesor da Universidade da Coruña, Uxío-Breogán Diéguez (Madrid, 1978), “a esquerda nacionalista na Galiza aliñouse contra a Constitución española e fronte a todo o proceso que se deu en chamar de ‘Transición Democrática’; entendendo que co mesmo non se procuraba desartellar estruturalmente a ditadura militar franquista, senón procurar a reformulación, na súa aparencia e forma xurídico-político-administrativa, dun sistema que xa resultaba extemporáneo e que tiña que achar ou seu encaixe no sistema dominante, no marco dunha economía capitalista mundial e a partir da súa homologación no ‘mercado común europeo’ .

LCR non constitución do 1978
Foto dunha pegatina propagandística da Liga Comunista Revolucionaria. Colección persoal M. Becerra Martínez

Este Consello de Forza Galegas promulga, no ano 76, as Bases constitucionais para a participación da nación galega nun pacto federal e de goberno provisorio galego, no cal se sintetizaban as reivindicacións da esquerda nacionalista e dos seus socios. Neste sentido, a proposta constitucional referendada no 78 non satisfacía as demandas presentadas nas Bases constitucionais, o cal levou ao rexeitamento da mesma. En palabras de Elvira Souto: “o corsé da Constitución non nos chegaba para poder por en práctica o noso programa, era moi axustado, e entón chamamos ao non ou á abstención”.

Esta posición é compartida pola escritora feminista Nanina Santos (Padrenda, 1951), que naquel momento era membro do Movemento Comunista da Galiza. “ Lembro que no momento no que se planifica a Constitución a esquerda divídese entre a esquerda que vai votar non, e a esquerda que se vai a abster...eu estaba entre os que se ían abster...pero digamos que a crítica, o que é a crítica que ven destes dous sectores da esquerda, coincide case totalmente”, afirma. Para ela, a Constitución chocaba en moitos sentidos coas aspiracións da esquerda, en particular “no tema do poder que se daba ás forzas armadas e na configuración do territorio” mais “tamén había moitas outras reivindicacións, como as que viñan do movemento feminista”.

Galiza estaba, maioritariamente, á marxe do sistema político español, sen dinámica de participación en clave democrática, e a mobilización política, após corenta anos de ditadura, era moi difícil e complexa fóra do ámbito urbano e vilego.

Así, a esquerda galega chamou tanto á abstención como ao voto negativo no referendo. Con todo, cal era a influencia que estas forzas tiñan sobre a cidadanía galega? Pódense explicar os índices de abstención rexistrados baseándose na posición que estes partidos tomaron? Santos cre que “seguramente dende a esquerda que se chamaría hoxe máis radical eramos pouco realistas, no sentido de non entender en que sociedade estabamos”. Esta posición é compartida por Diéguez, quen asegura que “electoralmente, no que ten a ver co referendo do 6 de decembro, dada a escasa influencia daquel nacionalismo (feito a si mesmo e en proceso de maduración; e que optou polo ‘non galego e popular’ naquel referendo constitucional, por ser a Carta Magna ‘española e colonial’, tal e como se podía ler na campaña do Bloque Nacional-Popular Galego), acho que debemos explicar os resultados do devandito referendo atendendo a outras realidades”.

Segundo o historiador, tampouco pódense explicar os resultados pola posición de rexeitamento ao marco constitucional tomada pola ultradereita. “A ultradereita era, estruturalmente, o sistema en si mesmo, con características en territorio galego que a facían diferenciarse da ultradereita española doutros territorios” afirma, para logo engadir que “diante do referendo do ’78 esa ultradereita comprendeu, a partir do deseño realizado polas elites franquistas, que debía mudar formalmente e sumarse ao proceso ‘democratizador’, para seguir gozando do poder”.

Entón, como explicar os altos índices de abstención? Tanto Diéguez como Santos coinciden en sinalar un factor fundamental para entender a sociedade galega e o seu comportamento electoral: o seu marcado carácter rural. Para Santos, ademais de tratarse dunha sociedade rural, a sociedade galega “estaba aínda moi desinformada, cun nivel de analfabetismo moi alto”. Esta posición é compartida por Uxío-Breogán, que cre que os resultados explícanse en parte “polo feito de estarmos a tratar dunha sociedade rural, moi dispersa, pouco tecnoloxizada, onde a presenza dos medios de comunicación, para alén da prensa, e radio, nomeadamente da televisión, era escasa e diante da cal o atractivo da Constitución estaba ausente ou, simplemente, non era críbel” . Mais o historiador apunta tamén ao illamento de Galiza no contexto do Estado como un factor clave: “que só votara o 50% do electorado galego debeuse a que a Galiza da altura estaba, maioritariamente, á marxe do sistema político español (desvertebrado e sen desexo dun sistema alternativo en clave galega, após o tempo republicano e a dura represión...), sen dinámica de participación política en clave democrática, e a súa mobilización política, após corenta anos de ditadura, era moi difícil e complexa fóra do ámbito urbano e vilego.” Desta forma, a esquerda nacionalista na Galiza aliñouse contra a Constitución española e fronte a todo o proceso que se deu en chamar de ‘Transición Democrática’

Pero se en algo coinciden Diéguez, Santos e Souto é en que non é posible afirmar rotundamente, en vista dos resultados, que a sociedade galega referendase a Constitución. “Creo que con esa participación non podes dicir categoricamente que Galiza é constitucionalista”, sinala Santos, mentres que Souto vai máis aló, para afirmar que “o pobo galego non é o español, entón o que votou o pobo español votaríano eles, alá eles se quixeron votar iso, así lles vai con ese Rei, pero os Borbóns non están alí por nós”

Relacionadas

Derechos Humanos
El catálogo de derechos fundamentales
La actuación policial en el Estado Español vulnera las garantías básicas en los procedimientos judiciales, siendo éstas muy habituales.
Música
40 años en 40 canciones

Los cuarenta años de canciones en España bajo el marco constitucional instaurado en 1978 han dado para mucho. O para poco, dirán las voces más críticas. Como la propia Constitución, se apuntará desde la bancada escéptica. Unos y otros pueden elegir su canción favorita de este periodo, votando en la encuesta que se encuentra al final del artículo.

Constitución
Aniversario de la Constitución, 40 años sin libertad de conciencia

El 9 de diciembre fue elegido hace unos años por diversas organizaciones, entre las que despunta Europa Laica, por coincidir con la promulgación, el mismo día y mes de 1905 en Francia, de la Ley de separación de la Iglesia y el Estado, y en España de la Constitución de la Segunda República en 1931.

2 Comentarios
#27349 16:58 7/12/2018

Pois non votarían daquela, mas hoxendía o "constitucionalismo" español e o entreguismo a violencia de castiya ocupan 69 escanos dao parlamento da CAG. E dos outros 6 tampouco cabe esperar milagres, peroweno. Iso si, supoño que a semente daquel tempo medrou na CIG, primeira forza sindical e caso único dentro de sindito próprio dentro da gaiola chamada reino de espanya.

Responder
0
0
#27322 20:21 6/12/2018

Necesario artigo para lembrar quen estivo sempre coa ruptura do réxime.

Responder
0
0

Destacadas

Italia
La dimisión de Conte pone en peligro el deseo de Salvini de un proceso electoral inmediato

El Movimiento 5 Estrellas y el Partido Demócrata se pueden poner de acuerdo para evitar unas elecciones inmediatas en las que el ultra Matteo Salvini parte con ventaja en las encuestas.

Educación
Casi 100.000 firmas para que niños de Melilla que han nacido y viven allí puedan ir al colegio

La falta de empadronamiento, un requisito que no se exige en ningún otro lugar salvo Ceuta, impide a unos 200 niños que viven en Melilla ir al colegio. La Asociación Pro Derechos de la Infancia ha recogido casi 100.000 firmas que piden poner fin a esta discriminación.

Industria farmacéutica
Más de 500 medicamentos con problemas de suministro en España

El desabastecimiento de medicamentos en España ya supone más que una alerta farmacéutica. Son cientos de historias de pacientes sin su tratamiento.

Masculinidades
Terrorismo y masculinidad

M. sale de casa, todo está listo, la adrenalina bulle, no hay marcha atrás. Las armas cargadas, el plan bien meditado: llegó el momento.