Medio rural
O acto de ler o monte para reconstruir a nosa historia

A paisaxe do rural galego ten mudado a través do tempo. É un libro aberto nel que podemos ler e reconstruír a historia das poboacións que ten habitado nel.

Pasos de Tatín
Pasos de Tatín, Mondariz Sara Guerrero Alfaro
Xornalista
28 feb 2020 12:00

Gina, está mirando pola súa fiestra. Esta atenta e sinala cada cousa que teña mudado dun día ao outro. A súa mirada vaise pousando dun lado a outro cunha meticulosidade e concentración que parecera que está lendo. De súpeto, algo ve e dispara a súa memoria. Gina empeza, de xeito natural, a contarme a súa historia, que é tamén a do monte. 

 “O canastro da casa está marcado co ano 1815, mais sei que a miña familia tivo esta finca desde antes diso. Antigamente a aldea estaba máis enriba e a igrexa tamén estaba noutro sitio. Miña nai contábame que a nai da súa nai foi quen baixou e construíu as cadras que agora son a nosa casa. Por iso, o muíño de casa está lonxe, alá riba, no monte”. 

 Gina, a miña veciña, é a voz detrás de todas a citas que fago ao longo deste texto.   

  ***  

Cando se da unha camiñada polos arredores dunha aldea, non é estraño atoparse, escondidos entre a maleza, pedazos de muros ou postes de pedra en fila que sinalan que antes aí había un viñedo.  

A emigración, o abandono e a baixa poboación do rural galego foise reflectindo no paisaxe máis que en ningunha outra cousa, como ben son capaces de apuntar as persoas maiores que, mirando pola fiestra, sinalan e din “Antes, todo iso de alí eran fincas” ou “De novas íamos á aldea de alado por un camiño que sabe Dios onde quedou, xa non existe”. 

A través dos recordos é que unha pode facerse á idea de como era a vida. É a maneira de atrasar o esquecemento da historia das persoas, familias e comunidades enteiras. Pero tamén a través das sinais do paso da vida humana, que son coma as cicatrices e marcas do monte, pode reconstruírse a historia.  

“Antes, para chegar a Mondariz, tiñamos que atravesar o monte. Antigamente non estaba a estrada e así foi por moitísimo tempo ata que toda a veciñanza da aldea xuntámonos e a construímos nós coas nosas propias mans. Cada fin de semana, íamos e construíamos un tramo. Tardamos moitísimo e foi un traballo do carallo, pero fixémola nós”.  

Esas historias resgardadas na cabeza das persoas seguramente mudaban por culpa do paso do tempo ou das diferenzas que xorden inevitablemente de aqueles relatos que viaxan de boca en boca. A memoria, así como a Historia -aínda que moitos historiadores non queiran velo así- sempre ten sido inexacta, subxectiva e, ata certo punto, as certezas son inalcanzables.   

Pero, a diferenza da Historia que queda plasmada para a eternidade escrita con tinta sobre follas de papel, esta está escrita na paisaxe: un libro que non se pecha e que está sempre listo para que alguén o mire e comece a lelo. Así, esta historia narrada a través da transmisión oral, está viva e en constante reconstrución: dependendo de quen e cando a mire ou de quen e cando a conte. Tamén revela os contextos históricos, sociais, políticos nos que se enunciaba.    

“Durante o franquismo, o meu irmán mais o noso pai, comezaron a plantar eucaliptos porque dicían que a madeira chegaba máis pronto e que poderíamos vendela e sacarlle proveito pronto. Entón alá foron e plantaron tres ou catro fincas só de eucaliptos. Pobriños, eles que ían a saber os problemas que hai hoxe co esas árbores. Son puro alcohol e son unha praga. Pero eles o fixeron porque era o que lles recomendaban e o que os demais estaban tamén a facer”.  

O interese e a insistencia das persoas maiores de contar sobre como ten cambiado a paisaxe, non é produto máis que da atiquísima intuición de querer transmitir o coñecemento para que non se perda. Pero tamén é o xeito de conectarse co pasado, co aquelas persoas que xa non están, co aquel estilo de vida que, por máis precario que fose, constitúe quen son e explica o presente.  

“Antes todo isto era moito máis bonito. Aqueles dous montes todos eran verdes, agora nada, queimáronse hai tres ou catro anos. E, ves esa capela de alí abaixo? É nova, antigamente só estaba a igrexa pero construíron a outra porque á xente que vive abaixo quedáballe moi lonxe. E o cemiterio tamén estaba alá enriba...”.    

O pasado da vida rural non pode separarse da terra: os contos versan sobre o dominio e o traballo sobre ela –de tal xeito que nalgúns momentos se asemella a un animal salvaxe domesticado con cada debruzada-; sobre a medicina natural das augas e plantas silvestres; sobre a elección dos espazos nos que se decide vivir; sobre a época de sementar e a lectura da lúa e os ceos para prognosticar o clima.  

Cada narración que teño escoitado é unha proba máis de que a historia da humanidade e tamén a historia do monte e viceversa; son historias en indisolubles, historias dunha vida en común na que se toma e se da. (E é xusto dicir que a veces tomamos máis do que damos).  

Con todo, aínda que no paisaxe non se poda ler unha emoción predeterminada, é común detectar un rastro de tristeza nos recordos das persoas que o len. Non necesariamente porque haxa unha saudade que busque manter certo xeito de vida, senón porque os cambios no monte reflictan a ausencia, o abandono; a maleza é o paso do tempo que vai coméndose as pedras, as antigas fontes, as pontes. Cada finca que deixa de ser labrada, cada viña que deixa de ser coidada é unha ameaza da desaparición dun mundo que deixa de ser lexible e que empeza a vivir só na memoria.  

“O meu primo levábame cargando nos ombreiros cando eu era nena e tiña que ir ao médico. Cruzaba toda a aldea comigo e así cruzabamos os pasos de Tatín. Xa non podo andar ata alá, pero coma me gustaría camiñar outra vez por alí e ver como están. Ten caído algún? Aínda está a ponte do pau que estaba por alí no camiño?”   

Móstrolle a foto que tomei dos pasos no meu paseo e ela abesóuraa coma unha lectora voraz que se reencontra coa súa historia favorita logo de toda unha vida lonxe dela.

Sobre este blog
Espazo literario adicado a difundir a idea de que outros estilos de vida son posibles. Un repertorio que busca dignificar as experiencias e os coñecementos que existen nas zonas rurais a través da observación, reflexión e narración da vida social e cultural dunha aldea galega.
Ver todas las entradas

Relacionadas

O prelo
Instrucións para convertirse en fascista

O último ensaio de Michela Murgia dimensiona o alcance que o totalitarismo pode ter na nosa sociedade. Canto fascismo hai en quen nos cremos antifascistas?

Laboral
El sindicato gallego CUT se querella contra Marlaska por la prohibición de la manifestación del primero de mayo

Considera que existe una discriminación ideológica, ya que las manifestaciones de la ultraderecha han podido llevarse a cabo durante el estado de alarma, mientras su propuesta fue prohibida.

0 Comentarios
Sobre este blog
Espazo literario adicado a difundir a idea de que outros estilos de vida son posibles. Un repertorio que busca dignificar as experiencias e os coñecementos que existen nas zonas rurais a través da observación, reflexión e narración da vida social e cultural dunha aldea galega.
Ver todas las entradas

Destacadas

Temporeros
Los jornaleros no son bienvenidos en los hoteles de Lleida

Aunque el futbolista Keita Baldé se ofreció a pagar por adelantado el alojamiento de 200 trabajadores que duermen en la calle, los establecimientos están presentando excusas para no facilitar sus habitaciones.

Precariedad laboral
Los riders se reúnen con la ministra de Trabajo para exigir que se aplique la ley laboral

Riders X Derechos acudirán a la cita acompañados de representantes de la Unión de Autónomos UATAE y de Taxi Project. “Con la presencia de estos compañeros queremos mostrar la fuerza y unidad de la clase trabajadora”, resume Felipe Corredor.

Migración
Las personas solicitantes de asilo no podrán optar al ingreso mínimo vital

Al contrario de lo que se había anunciado previamente, los solicitantes de asilo quedan excluidos del ingreso mínimo vital. Se suman a las 600.000 personas migrantes en situación administrativa irregular que han quedado fuera de esta medida.


Coronavirus
Torrejón testea a su población en contra de las recomendaciones sanitarias

La localidad madrileña analiza la seroprevalencia de su población pese a que la OMS sigue sin recomendar los análisis masivos. Podemos Torrejón denuncia opacidad en la toma de la decisión y alerta de que puede ser contraproducente.


Estados Unidos
Trump, en un búnker, señala al movimiento Antifa como el enemigo a cazar

Las protestas por el asesinato policial de George Floyd se han extendido a todo el país, en un movimiento que ya se compara con los disturbios que, a finales de los 60, impulsaron el movimiento de los derechos civiles. Al menos cinco personas han muerto en el contexto de las manifestaciones. Trump pide considerar terroristas a los antifascistas.

Sanidad
El Gobierno de la Comunidad de Madrid dificulta la conciliación familiar al personal sanitario

El sindicato de enfermería SATSE denuncia que el Gobierno de Ayuso ha iniciado recortes en los derechos del personal sanitario al limitar la conciliación familiar de profesionales con menores de 12 años. 

Coronavirus
Sanitarios hoy, pacientes mañana

Según las estimaciones del Consejo General de la Psicología, cerca de 150.000 sanitarios necesitarán atención psicológica tras la pandemia.

Pobreza
Mínimo sí, vital ni por asomo

El Gobierno demuestra una enorme soberbia al despreciar la nueva oleada de pobreza que está generando la crisis del coronavirus. La mejor demostración de ello es que para optar al ingreso mínimo vital se tendrán en cuenta los ingresos percibidos en 2019.

Últimas

Comunidad de Madrid
Los municipios más pobres son los más afectados por el recorte de 14.000 plazas escolares aprobado por Ayuso

Los recortes en educación de la Comunidad de Madrid afectarán especialmente a las ciudades de renta más baja y los distritos con más carencias de la capital. En total se perderán más de 14.000 plazas en todo el ciclo desde infantil a bachillerato.

Menores tutelados
Ni familia ni apoyo social, el futuro de los menores migrantes en Andalucía

Con el verano a las puertas y el mar aún en calma, Andalucía prevé un incremento en la llegada de personas migrantes. Pese a ello, la Junta recorta 142 plazas destinadas a la acogida de menores migrantes sin referentes familiares desde el 1 de junio.


Crisis económica
Estados Unidos: coronacapitalismo y su inminente colapso

La riqueza privada siempre ha prevalecido sobre la salud pública en el manual de instrucciones capitalista. Aun así la enormidad de la crisis y el potencial explosivo de transformación que ésta encierra están cambiando las reglas y puntos de vista sobre el bien común.

Argentina
Mendoza lucha por su agua aún en medio de la pandemia

En esta provincia del oeste argentino la sequía ha reavivado la conciencia social sobre la importancia de proteger el agua. El covid-19 ha reabierto el debate de los últimos meses.


Opinión
Cuidados sí, guerra no

El uso de terminología militar por parte de diferentes mandatarios ha sido ampliamente debatido. Lo que no ha sido tan debatido es cómo este lenguaje refuerza el imaginario patriarcal.