Trata
A Operación Carioca no foco

Unha plataforma cidadá esixe xustiza na recta final do maior caso de trata e explotación sexual de mulleres da Galiza.

Operación Carioca
O Eros foi un dos clubes investigados durante a Operación Carioca Carmen PG Granxeiro

publicado
2018-10-31 11:00

O mazo da xustiza alzado, a piques de esmagar unha muller, e unha frase: Impunidade Carioca. Esta icona repítese nas paredes e nos muros de Lugo. Son as pegadas que, dende setembro, deixou nas rúas a Plataforma Cidadá contra a Impunidade na Operación Carioca. O foco diríxese á Operación Carioca, unha macrocausa que investiga unha rede de trata de mulleres con fins de explotación sexual en varios clubs da provincia de Lugo. Logo de dez anos de investigacións, a causa atópase na súa recta final. Até 85 persoas chegaron a estar imputadas: donos de clubs, ex-axentes das forzas de seguridade do estado e ex-funcionarios. Durante a investigación identificáronse en torno a 200 posibles vítimas de trata e de explotación sexual.

O detonante da plataforma foi a petición por parte da Fiscalía, no mes de xaneiro, dunha das pezas da Operación Carioca. A causa está relacionada co club Liverpool, un prostíbulo de Corgo, cuxo dono, Eladio R.H., foi imputado xunto a catro gardas civís. No Liverpool foron prostituídas dúas mulleres entre o 2004 e o 2009, que no momento da súa chegada a España tiñan 17 anos. Unha delas denunciou a Eladio R.H. no 2010 por abuso sexual. Os delitos polos que eran investigados tamén incluían a prostitución coactiva ou o tráfico de influencias. No informe explícase que o feito de que elas fosen emigrantes ilegais, menores de idade no momento da súa entrada a España, non é suficiente para probar que foran forzadas á prostitución. A súa publicación disparou as críticas de asociacións, ONG e partidos políticos.

Jennifer Santín, voceira da plataforma, conta que nace para “deixar constancia de que a cidadanía vai estar alerta ante o resto de pezas que queden por xulgar”. “Queremos que se deixe de normalizar este tipo de violencia”, sinala Santín, “e rematar coa impunidade das mafias e dos proxenetas”. Para iso levarán a cabo campañas de sensibilización. Logo das primeiras accións a pé de rúa para darse a coñecer, proxectarán o documental da artista lucense Carmen P. Granxeiro, Benvidas ao club, sobre a Operación Carioca.

Entradas para o peor dos clubs

No mes de xuño Carmen P. Granxeiro veuse ante o reto de resumir dez anos de investigacións en 30 minutos. O sumario da Carioca chegou a acumular de 270 tomos, 47 pezas e 150.000 folios.

“Eu tiña unha visión moi xeral, bastante lonxana, do que fora a Operación Carioca”, explica Granxeiro. Cando estalou o caso esta lucense vivía fóra da Galiza. Ao volver, logo de cinco anos en contacto co tecido social da súa cidade, foi convidada a unha asemblea da plataforma contra a Impunidade na Operación Carioca. Aquela reunión plantou a semente de Benvidos ao club. “Non é un documental de investigación”, di Granxeiro, “o obxectivo é construír un mapa informativo asequible, para que calquera persoa que o vexa teña unha idea xeral, pero rigorosa, do que aconteceu”.

Para a directora, o espazamento no que foron publicadas as novas sobre a Carioca dificulta unha lectura global. Sinala que poucas persoas ligan esta operación con outras macrocausas nadas no mesmo xulgado: a operación Pokemon e a operación Campeón. “Non somos conscientes desta trama tan importante, os poderes políticos e económicos, aí todos metidos”. Hai xornalistas, como Sonia Vizoso para El País, que si investigaron as conexións entre as tramas, sinala Granxeiro, “pero esa relación non é algo que a xente teña tan claro”.

“Creo que tanto o audiovisual como o deseño gráfico poden ser empregados para acadar algo positivo”, reflexiona Granxeiro, “esas son as miñas armas”. Co seu documental busca axudar a plataforma a informar “e a facer presión social, que nos lembremos como comunidade de que isto aconteceu”. “Espero que as espectadoras saian tendo unha vontade, que lles pida ser críticas”, di.

O caso aquel das prostitutas

Gerardo Pardo de Vera é avogado, traballa na ONG lucense Aliad-Ultreia, que dende 2009 puxo en marcha un programa para atender as mulleres vítimas de trata e explotación sexual. “En Lugo houbo previamente operacións contra clubs”, di Pardo de Vera, “algúns foron arquivados porque os proxenetas se fugaban, pero o caso de trata máis importante é o da Carioca, sen dúbida”. El é, ademais, un dos participantes do documental Benvidos ao club.

Axentes das forzas de seguridade facían a vista gorda, ou mesmo facilitaban información privilexiada aos proxenetas.

Pardo de Vera colabora tamén coa ONG Vagalume, en Santiago de Compostela. A organización asiste dende hai anos mulleres vítimas de trata e da explotación sexual. Alí coñeceu a principal testemuña da Operación Carioca. Ela contactou a Garda Civil, quen a súa vez deu informe ao Xulgado de Instrución n.º 1 de Lugo. No 2009 o caso estalou, leváronse a cabo os primeiros os rexistros e detencións. A investigación cercou unha rede que introducía ilegalmente mulleres, a meirande parte de orixe brasileira, para ser prostituídas en España. Moitas delas con familias ao seu cargo no país de orixe, ou en risco de exclusión social. Á súa chegada “contraían” unha débeda co club, que pagaban prostituíndose. Axentes das forzas de seguridade facían a vista gorda, ou mesmo facilitaban información privilexiada aos proxenetas. Un dos detidos, presunto cabeza da trama, foi José Manuel García Adán, dono do club Queens. Este prostíbulo, o Volvoreta, o Eros e o Colina, en Outeiro de Rei, foron precintados. Os medios recolleron a evolución do caso, e a Operación Carioca entrou nas casas e nos bares.

Operación Carioca_2

As vítimas da rede acudían a procurar axuda legal a Compostela. “O xulgado estaba desbordado, non había recursos específicos sobre isto, os servizos sociais non se facían cargo”, relata Pardo de Vera. El animou a Aliad-Ultreia a abrir as súas portas ás vítimas. Ana Barba, educadora social da ONG, explica que no primeiro ano atenderon máis de 300. “Estaban moi desprotexidas”, di Barba, “aquela era unha fase inicial, moitas estaban sendo expulsadas. Había procesos de regularización de documentación, mais todo iso ten que ir ligado tamén a ter unha vivenda, á estabilidade económica, ao acceso á saúde…”. O máis complexo nun caso de trata, ou de tráfico ilegal de persoas daquela, é obter a declaración das vítimas. Na Operación Carioca non foi así. “As mulleres deron unha lección de dignidade e de ética fóra do común”, afirma Pardo de Vera.

A lexislación actual ofrécelles, sobre o papel, unha maior cobertura ás vítimas de trata e de explotación sexual. Pero no 2008 a figura da trata nin sequera estaba recollida no Código Penal.

“Como se cualifica xuridicamente? Como se concreta a acusación? Cos delitos propios antes da reforma: o tráfico ilegal de persoa e a explotación sexual, tal e como estaba especificaba daquela”, explica Pardo de Vera. É no 2010 cando a trata entra nas leis penais, “pero a lei non pode ser retroactiva”, sinala. “Iso tradúcese en que as penas van ser moito máis benévolas”. Pero non só, o tráfico ilegal de persoas castiga a acción en si, mentres que no caso da trata a sanción punitiva aumenta segundo o número de persoas que fosen vítimas desa trata. “As penas suman e, claro, a diferencia en termos de pena é abismal”. Acompañando os delitos principais investigados na Carioca xorden outros, propios dunha trama de trata e prostitución forzosa. “Prevaricación, suborno ou malversación”, desprega Pardo de Vera, “tráfico de drogas, tráfico ilícito de armas…”.

Atrancos na Carioca: o papel da Fiscalía

O ritmo da instrución foi moi lento, acumulábanse os tomos do sumario. Chegado un punto a Fiscalía tomou unha decisión: despezar a causa e xulgar cada peza nun sumario diferente. “Propúxose asignar a fiscais específicos para axilizar a instrución”, di Pardo de Vera, “pero non se axilizou”. O avogado denuncia a actitude pasiva da Fiscalía previa ao despece do caso. “Teríase que ter axilizado poñendo os medios, o que pasa é que se trata dun caso moi incómodo”. O despece, a nivel xurídico, tampouco permite o tratamento global da trama, “rómpese a continencia da causa, e iso é perigoso”. Os axentes comisionados para levar a cabo a investigación, e a propia xuíza, Pilar de Lara, recibiron presións e amezas ao longo do procedemento. Ela e maila súa filla chegaron a levar escoltas.

Actualmente cada procedemento segue o seu curso. “A peza principal, relacionada co club Queens e cos delitos que, hoxe, serían de trata, está a punto de finalizar”. Logo de ditarse a resolución iniciarase unha segunda fase, o xuízo oral. “Algunhas pezas foron arquivadas, certas de pouca entidade, pero houbo unha que chama poderosamente a atención”. Pardo de Vera refírese ao arquivo de peza relativa ao club Liverpool. “A Fiscalía tamén foi pasiva na súa atención ás vítimas,que deixou completamente desamparadas”. Ana Barba, de Aliad, engade as dificultades coas que toparon as mulleres. “Aprobouse hai un ano que as axudas periódicas para vítimas de xénero se estendan ás vítimas de trata. Pero o Caso Carioca vai cumprir dez anos, estas mulleres só podían acceder ás rendas básicas, a RISGA, e só se tiñan a súa documentación, era moi duro”.

O sistema prostituínte

“Hai un concepto que emprega a activista Amelia Tigannus que me gusta moito”, explica Ana Barba, “que é o de sistema prostituínte”. “Calcúlase que o 80 % das mulleres que exercen a prostitución son vítimas de trata”, engade. Na actualidade a forma de escravitude máis antiga do mundo é tamén un dos negocios máis lucrativos, só superado polo tráfico de armas. No 2009, segundo o INE, o 32 % de homes eran consumidores. As mulleres son invisibilizadas, viven á marxe de sociedades que as condenan pola súa condicións de prostitutas . “É unha forma de violencia contra as mulleres que abarca todas as demais”, di Barba, “económica, a física, a violencia sexual, a psicolóxica”. Despois de ser conducida ao país onde se prostitúe, a muller emprega diversas estratexias para saír adiante. Pagada a débeda “contraída” coas mafias, moitas continúan exercendo a prostitución para enviarlles cartos ás súas familias ante a falta doutras saídas.

Case todas as mulleres tiñan fillos ou fillas ao seu cargo, e viran na prostitución un medio para saír dun entorno de pobreza. Moitas sabían que no país de destino ían exercer a prostitución, pero non baixo que condicións.

A Asociación Alecrín publicou no 2006 un estudo sobre a prostitución en Lugo. Dous anos antes de que estalase a Operación Carioca, calculaban que até 250 mulleres se prostituían en Lugo. As cifras oscilaban enormemente, aumentando sobre todo nas semanas do San Froilán. Máis do 60 % eran de orixe brasileira. Daquela na cidade e nos municipios limítrofes existían 19 clubs. Entrevistaron 62 mulleres, das cales o 51 % explicaron que contraeran unha débeda para chegar a España. Case todas as mulleres tiñan fillos ou fillas ao seu cargo, e viran na prostitución un medio para saír dun entorno de pobreza. Moitas sabían que no país de destino ían exercer a prostitución, pero non baixo que condicións. O propio estudo establece que, por este motivo, o consentimento da vítima non pode ser tido en conta á hora de xulgar un posible delito de trata. Isto non sempre se traslada ao exercicio dos axentes de seguridade, nin tampouco ás resolucións xudiciais. A petición de arquivo do caso do Liverpool pola Fiscalía de Lugo é un bo exemplo.

“Permitimos isto dentro da Europa fortaleza”, denuncia Pardo de Vera, “se se fai algo a maioría das veces faise para cumprir coa Lei de Estranxería, non para rematar coa trata. “Fanse redadas”, sinala, “ desas redadas nos clubs cantos casos de trata se detectan? Que se consegue con esas redadas? Cartas de expulsión, unha dobre criminalización das vítimas”. “En España parece que demos un paso no recoñecemento do proxenetismo”, di Barba, “pero logo chegan sentenzas en que só se considera proxenetismo se hai un exercicio explícito da violencia. Se non se muda como se aplican as leis, e só se dan cartos á asistencia das mulleres, as vítimas seguiranse xerando. Hai que comezar pola base, ou seremos receptáculos de vítimas ben dotados”.

Barba e a ONG Aliad traballan nos propios clubs con obradoiros onde dan a coñecer a organización. Ademais levan a cabo campañas de sensibilización. “Poñemos o foco no “putero”, no consumidor”, explica. “Hai que cambiar esquemas de pensamento, construír novas masculinidades”. “As vítimas son as máis indefensas”, recalca”, as que menos poden cambiar a súa situación”.

Cine
‘Blessy’, un documental colectivo y poético sobre vencer al trata de personas
El documental Blessy, creado colectivamente por cuatro mujeres víctimas de trata y tres realizadoras, ofrece un relato íntimo sobre la supervivencia.
Trabajo esclavo
La esclavitud de aquí
Los inmigrantes ya no vienen a Europa a cumplir un sueño, sino a escapar de una realidad que consideran el infierno. Lo que muchos no esperan es que aquí les espera otro.

Relacionadas

Galicia
La Fiscalía del caso Carioca consuma la exculpación de Ramón, el policía proxeneta

El Ministerio Fiscal elabora un escrito de acusación que pide más de 500 años para tres investigados por delitos relacionados con la prostitución ejercida en los locales Queens y La Colina pero no lleva a juicio a los agentes policiales que habrían participado en la trama, en contra del criterio de la jueza instructora.

Trata
A Fiscalía do Carioca exculpa a Ramón, o policía proxeneta
Solicita máis de 500 anos para tres investigados por prostitución nos clubs Queens e La Colina pero non leva a xuízo ós axentes policiais implicados
Trata
Esclavitud moderna en contexto de fragilidad medioambiental

El Departamento de Estado de EE UU dice que donde hay explotación ilegal del medio ambiente, la trata humana es aún más recurrente que en los sectores industriales autorizados.

1 Comentario
#25812 14:41 11/11/2018

Muy buen artículo, es una lacra social cómo las mafias se lucran con la trata de blancas.

Responder
0
0

Destacadas

Vejez
“Podemos aguantar la huelga de residencias de forma indefinida”, asegura el sindicato ELA

La huelga de las trabajadoras de residencias arrancó en septiembre de 2018 y el viernes cumplió la jornada 146. Lejos de solucionarse el conflicto, el sindicato mayoritario asume un mes más de huelga si el 11 de diciembre la patronal no aprueba su propuesta.

Medio ambiente
Mar Menor, ecocidio anunciado

El Campo de Cartagena ha sufrido una profunda transformación en apenas unas décadas. Los excesos de una agricultura industrial intensiva y del turismo de masas han colapsado la mayor laguna salada de Europa. Los habitantes de la zona exigen frenar la debacle.

Partido Laborista (Reino Unido)
Raíces radicales: Corbyn y la tradición del radicalismo inglés

Las ideas que sustentan el corbynismo están profundamente integradas en la tradición radical inglesa. Reclamar esta tradición puede jugar un papel clave en la revitalización de nuestras ambiciones para el futuro.

Homofobia
CGT denuncia un despido “homófobo” en la estación de esquí de Sierra Nevada

La empresa Cetursa prescinde de los servicios de un trabajador fijo discontinuo con 15 años de experiencia. El sindicato CGT relaciona el despido con la orientación sexual del empleado.  

Contigo empezó todo
La muerte con la que Joan Peiró se ganó a sí mismo

Mientras esperaba el consejo de guerra, el franquismo victorioso hizo una oferta irrechazable al sindicalista y ministro republicano Joan Peiró.

Infancia
Alicia Murillo: “Una mujer adulta es una persona opresora respecto a la infancia”

El feminismo de hoy en día es adultocentrista porque solo defiende a las mujeres adultas. Así lo denuncia Alicia Murillo, activista feminista, artista y ama de casa que desde hace tres años lidera el proyecto Becas La Caja de Música, destinado a niños que han sufrido maltrato por parte de su padre o madre.

Últimas

Racismo
Medio millar de personas rechazan en Hortaleza el ataque de la granada y piden convivencia

Cerca de 500 personas han apoyado la convocatoria de las asociaciones vecinales de Hortaleza por la convivencia y contra el racismo, a cinco días del ataque con una ganada contra el centro de primera acogida de menores. 

Kurdistán
La Corte Suprema y la guerra en el Kurdistán
Los tribunales belgas han determinado que no se puede tratar al PKK como una organización terrorista, sino como un bando de un conflicto armado
COP25
Carteles para el fin de este mundo

Hay espacios donde los principios no se trafican y no es fácil que los mercaderes se hagan hueco. Este parece ser uno de ellos.

Extrema derecha
El detenido con el mayor arsenal de explosivos caseros hacía apología franquista y propaganda de Vox en redes sociales

La persona detenida en Miranda de Ebro con 17 explosivos de fabricación casera dispuestos para ser utilizados hacía propaganda de la dictadura franquista en un perfil de Facebook que varios vecinos de la localidad burgalesa identifican como gestionado por él. La Guardia Civil considera que, para la investigación, “es irrelevante que el detenido hiciese apología en redes sociales de partidos políticos legales, ya sean de extrema izquierda o extrema derecha”.

América Latina
Arantxa Tirado: “Venezuela es el paradigma de lo que le espera a cualquier gobierno que desafíe al neoliberalismo”

Arantxa Tirado es politóloga y experta en América Latina. Es autora de Venezuela: más allá de mentiras y mitos, un libro con el que quiere romper con las falsas verdades y bulos creados en torno al chavismo y la situación en Venezuela.