Explotación laboral
Virginia Piña Cruz: “O que está acontecendo coas xornaleiras de Huelva non é novo, pero ten que cambiar”

Falamos con Virginia Piña Cruz, militante do SAT (Sindicato Andaluz de Traballadoras), sobre a situación das mulleres marroquís que denunciaron abusos por parte dos empresarios dos campos de amorodos de Huelva.

Virginia Piña Cruz
Virginia Piña Cruz, nun momento da charla que deu en Compostela. Elena Martín

publicado
2018-10-30 10:01

Virginia veu ata Compostela para compartir a experiencia da loita das mulleres marroquís que denunciaron abusos na pasada campaña de recollida do amorodo en Huelva. Fala con moito sentimento, xa que coñece de primeira man a situación destas mulleres, e desexa por riba de todo que fóra de Huelva a xente sexa consciente da súa situación.

Primeiro, podes poñernos en contexto?
Andalucía é unha comunidade que se nutre en gran parte e tradicionalmente do agro. Por esta razón, a andaluza é unha economía onde a traballadora vive moitas veces nunha situación precaria, con traballos temporais. Por outra banda, o sector agrario andaluz está pensado desde unha certa ideoloxía colonial, porque Andalucía produce moita materia prima, pero é unha materia prima que non dá riqueza despois dentro da comunidade, senón que se exporta porque non temos a industria para transformala. Por exemplo, temos moito algodón, pero non temos ningunha industria téxtil; producimos laranxas, pero non temos industria do zume… e así con todo. É dicir, Andalucía é un lugar onde se vén, se extraen os ingredientes e se marcha a outro lado con eles. Exactamente o mesmo que ocorre con moitos países de América Latina ou África, por exemplo. Isto repercute nas traballadoras. Ademais, como en Andalucía existe o latifundio —grandes porcións de terra que pertencen a unha soa persoa ou familia— a riqueza está moi concentrada. O xornaleiro que traballa a terra é traballador, pero non propietario, o propietario é o señorito (como se coñece en Andalucía) coas problemáticas que isto pode supoñer.

Ao principio era a xente nova autóctona a que collía o traballo agrario, pero a partir dos anos noventa aproximadamente, o fillo do xornaleiro andaluz comezou a ir á universidade ou decidiu dedicarse ao mundo da construción, cando esta estaba en alza, abandonando o campo. Foi entón cando se empezou a contratar homes doutros países para traballar o agro andaluz, a maioría subsaharianos. Porén, tralos encerros e folgas de fame destes xornaleiros no ano 2002 para esixir a regulación do seu traballo, as empresas decidiron recorrer ás mulleres para a recollida de froitos como o amorodo.

Por que mulleres? Que explicación se deu?
A escusa dos empresarios para este cambio foi que a man das mulleres é máis pequena e máis delicada para coller un froito como é o amorodo. Porén, a realidade é ben distinta, e ten que ver cunha lóxica patriarcal, colonial e capitalista. O home é, a ollos do patriarcado, menos submiso e difícil de controlar. Ademais, non ten cargas familiares, de coidados, que fan que elas si traguen moito máis e que lle aseguran ao empresario que a muller vai volver ao seu país cando remate a tempada; cando os homes, ás veces, ficaban todo o ano saltando de recollida en recollida.

Temporeros
Las mujeres eran manos

El régimen de inmigración temporal, por el cual las jornaleras marroquíes vienen ocupándose desde 2005 de la recogida de la fresa en Huelva, permite que estas mujeres, para ser contratadas, deban dejar su humanidad en la frontera, desligadas de su red y de su entorno.

Primeiro, empezáronse a contratar mulleres de Europa do Leste, ata aproximadamente o ano 2006, que foi cando se empezou a contratar mulleres do norte de Marrocos, porque os empresarios dicían que as europeas saían demasiado de festa e despois non rendían ben á hora de traballar, pero a explicación real é que traer mulleres do outro lado do Mediterráneo e moito máis barato que pagar un avión desde Europa. E logo están os estereotipos, non? De que as mulleres marroquís son moito máis submisas, obedientes e fáciles de controlar. Segundo as lóxicas do sistema no que vivimos, é un negocio moito máis redondo traer mulleres do norte de Marrocos.

E como se fai para traer as mulleres marroquís ata aquí? Como as contratan?
Todo empeza cos chamados “Contratos de orixe”. Desde Andalucía contrátase xente en Marrocos que busca traballadoras para os empresarios andaluces. Moitas veces, esas persoas que se dedican a contratar fano a cambio de favores: se ti me fas un favor, eu fágoche un contrato para ir traballar a Europa. A esixencia que poñen os empresarios é que as mulleres que se vaian contratar sexan menores de 45 anos, proveñan do mundo rural e teñan cargas familiares (viúvas, con fillos pequenos…) para asegurarse de que van volver a casa cando remate a tempada. Ademais, para vir aquí piden préstamos que logo terán que devolver, o que é outra garantía de que non van quedar en Europa. Unha vez confirmado todo isto, as mulleres firman un suposto contrato que despois non volverán ver —isto é ilegal, a traballadora sempre ten que ter unha copia do seu contrato para poder acceder a el sempre que sexa mester—, e dáselle un visado que remata o 31 de xullo, día no que teñen que volver a Marrocos.

Virginia Piña Cruz_2
A xente que asistiu ao acto quixo amosar o seu apoio ás traballadoras marroquís. Elena Martín

Que se lles promete cando veñen aquí? Que clase de contrato firman?
Como convenio laboral, se fose certo, estaría bastante ben: 7 horas de traballo ao día, 40 euros a xornada, vivenda gratis, horas extra pagadas ao 75 %, transporte á súa disposición en todo momento… é o mesmo convenio que o das compañeiras andaluzas que van á recollida dos espárragos a Navarra ou da uva en Francia. É dicir, é aceptable.

Porén, cando chegan aquí, atópanse cunha realidade ben distinta. As horas extra non se pagan, traballan 14 horas seguidas, os 40 euros transfórmanse en 20, teñen que apuntarse nunha lista para poder ir a uns baños insalubres, quítanlles cartos do salario para pagar a vivenda e, ademais, esa suposta vivenda son recipientes prefabricados sen ventilación e con utensilios que non se cambiaron en máis dunha década. Moitas veces acaban durmindo en cartóns porque son máis cómodos que os propios colchóns. En Andalucía, durante o mes do amorodo pódese chegar aos 40 graos. Imaxinádevos primeiro traballando nun mar de plástico e, unha vez que saes de alí para supostamente ir descansar, o teu dormitorio é un cubículo que compartes con 10 mulleres, e onde fai aínda máis calor e sentes asfixia. E do transporte nada de nada. Teñen que camiñar pola estrada, de noite, sen iluminación nin chalecos reflectores. Cada ano hai mulleres que morren atropeladas indo a traballar porque ademais teñen que ir cando aínda é de noite. E non só iso, un ano, unha das xornaleiras desapareceu indo cara aos invernadoiros e apareceu tres días despois, espida e sen recordar o que acontecera. O empresario, facendo gala da súa humanidade, o único que fixo foi mandala de volta ao seu país sen pensalo.

Explotación laboral
Marcha en Huelva por una agricultura con derechos
Una manifestación para alertar de “la situación de impunidad” de las temporeras agrícolas ha recorrido este domingo las calles de Huelva.

E todo isto sen contar cos abusos sexuais que tamén denuncian estas compañeiras, con tocamentos, acoso, chantaxes e ameazas se non teñen relacións sexuais co capataz. Obviamente non todas es empresas son iguais, hai algunhas que de verdade tratan as traballadoras como seres humanos, pero no caso das mulleres que denunciaron, esta era a súa situación.

A pesar dos estereotipos, foron precisamente mulleres marroquís as que conseguiron denunciar a súa situación.
Si, e aínda que aconteceu en Huelva, podía ter acontecido en calquera outro sitio, Almería, por poñer un exemplo. Desde o SAT levamos máis de 20 anos facendo campaña para denunciar a situación de abusos aos que se someten ás temporeiras, porque o que pasa en Huelva non é un caso illado, e só que alí por fin se conseguiu acabar co cerco mediatizado que impedía facer visible esta situación. Aínda que non é a primeira vez que se condena un empresario por abuso dos seus traballadores, porque xa acontecera no 2014. Porén, a partir da aparición dunha noticia nun xornal alemán, o tema empezou a expandirse por Europa, e todo é tan descarado que non houbo máis remedio que sacar todo á luz.

Realmente comezou cando 100 traballadoras de Doñana 1998 (a empresa denunciada), asesoradas polo sindicato, fixeron un documento de denuncia, e 24 horas despois foron secuestradas, metidas nun bus e devolvidas ao seu país. Pero ao redor de dez puideron escapar e son as que seguiron coa denuncia. Tres empresarios si foron encarcerados ao principio, pero saíron pronto. A partir de aí comezamos a denunciar publicamente esta situación, manifestarnos con elas... ata que o caso chegou á Audiencia Nacional.

Que dixeron os empresarios trala denuncia?
Sacaron un escrito firmado por outras traballadoras en que se dicía que elas estaban perfectamente ben, que se cumprían tódolos convenios laborais... obviamente, isto firmárono coaccionadas. Estás no medio dun deserto de plástico, illada, non sabes o idioma, non sabes que recursos podes ter en caso de precisar axuda, non tes ninguén máis a quen recorrer ademais do capataz. E tampouco te vas enfrontar a el. Son mulleres de zonas rurais, precarias, con moitas necesidades e por iso veñen aquí. Entón acabas calando e aturas, porque sabes que estás atada de pés e mans. Ademais, sabes que se volves ao teu país sen cartos vas ter que render contas alí tamén. O raro é que algunhas se atrevesen a denunciar, porque realmente tiñan todo o mundo en contra, por iso non queren mostrar a súa cara e sempre están cubertas e por iso sacámolas de Huelva para protexelas. E agora están ademais nun limbo, non poden traballar pero tampouco queren volver ao seu país de orixe sen unha sentencia ou unha solución.

Desde o SAT, que queredes que cambie para que unha situación como esta non aconteza máis?
Para empezar, é preciso que os medios de comunicación falen do tema e non terxiversen a información, pois ao final a sociedade non apoia estas mulleres porque desde algúns xornais e telexornais din que o que estas mulleres buscan son papeis para quedaren en España, e isto é totalmente falso. Elas queren xustiza e volver ao seu país coas súas familias. Moitas persoas non veñen ás manifestacións, nin as apoian, por culpa destas mentiras.

Explotación laboral
El SAT insta a la Junta a que “dé la cara” en el caso de las 300 temporeras marroquíes

El Sindicato Andaluz de Trabajadores está ayudando a las diez trabajadoras que el pasado fin de semana denunciaron la situación laboral que han vivido en Almonte (Huelva) durante la temporada de la fresa.

Por outra banda, queremos que se deixe de atacar os nosos compañeiros. Por exemplo, Andrés Bolado entrou unha vez na zona de invernadoiros e tivo que saír correndo porque un grupo de coches comezaron a perseguilo. E o propio alcalde de Huelva ameazou publicamente a Diego Cañamero. Queremos que haxa un convenio colectivo do campo que vaia en verdade a prol do benestar da traballadora, que teña perspectiva de xénero e se cumpra, porque en teoría hai inspeccións de traballo, pero non só son escasas senón que ademais fan a vista gorda en case todo. Agora mesmo están firmando un novo convenio para os próximos 4 anos entre CCOO, ASAJA e a Patronal, a ver se de verdade cambia algo.

Por último, queremos que se entenda que nada desta situación vai mudar, o empresario seguirá actuando así, mentres a Junta de Andalucía, a Consejería e o Ministerio o permita.

Que podemos facer desde aquí para axudar?
Compartir a información nas redes sociais, falar do tema, que se fagan charlas como a de hoxe por toda a Península é moi importante para que a sociedade entenda o que está acontecendo. As manifestacións, as noticias, os artigos, as mostras de apoio danlle moito pulo a estas mulleres que ata hai moi pouco se sentían illadas e soas. Para elas, verse arroupadas, entender que por fin poden contar todo polo que pasaron é un alivio e anímaas a seguir loitando por elas e polas súas compañeiras.

Explotación laboral
El feminismo de Huelva exige respeto hacia las temporeras que denunciaron los abusos

Los colectivos feministas de Huelva han enviado un comunicado de prensa pidiendo una investigación detallada de los abusos en la temporada de la fresa.

Relacionadas

Explotación laboral
La japonesa Uniqlo desembarca en España entre acusaciones de explotación laboral

La multinacional de ropa Uniqlo domina la industria textil mundial junto a Inditex y H&M. En su gran día inaugural, la Campaña Ropa Limpia le recuerda que 2.000 trabajadoras en Indonesia siguen sin cobrar los 5,5 millones que les deben después de cerrar la fábrica.

Laboral
Reparto del trabajo, renta básica y otras recetas contra la depresión posvacacional
Según informan cada septiembre diversos estudios, a mucha gente no le gusta volver de vacaciones. Advierten de que la mayoría de las personas trabajadoras sufrirán estrés, ansiedad, y problemas de adaptación que pueden devenir en una depresión u otras patologías.
Explotación laboral
El chino del barrio
La liberalización de los horarios comerciales en Madrid ha traído aparejada una explotación blanqueada y jornadas laborales contrarias al Estatuto de los Trabajadores.
0 Comentarios

Destacadas

Elecciones 10N
Principio de acuerdo entre Pedro Sánchez y Pablo Iglesias para formar gobierno
Ambos candidatos se reúnen esta tarde en el Congreso para sentar las bases de un futuro gobierno de coalición, en el que Iglesias podría ser vicepresidente.
Elecciones 10N
Las patronales presionan para que haya gran coalición entre PSOE y PP

Las principales asociaciones de empresarios urgen a la formación de un Gobierno “estable y moderado” tras los resultados del 10 de noviembre. Ni PSOE ni PP parecen dispuestos a dar pasos hacia esa gran coalición, de momento.

Catalunya
El “tema catalán” desde Cataluña: más allá del 10N

Las elecciones del domingo se vivieron con indiferencia en Catalunya, a pesar de que el independentismo salió reforzado del 10-N.

Rojava
El pueblo kurdo se enfrenta a su destino en Siria

El apoyo al pueblo kurdo por parte de la sociedad civil internacional no ha impedido a Turquía seguir avanzando en su proyecto de destrucción en Rojava. Ante una amenaza que puede venir de todas partes y en cualquier momento, las autoridades kurdas insisten en que no están preparadas para renunciar tan fácilmente a una autonomía ganada con tanto sacrificio.

Elecciones 10N
Tiempo de lamentos

Franco salió ya del Valle de los Caídos, pero no podemos permitir que sus herederos vuelvan a decir que este país es como a ellos les da la gana.

Tecnología
El drama tecnológico liberal
En ‘Ciberleviatán’, José María Lassalle habla de “la filosofía transhumanista” para presentar un instante de peligro, el autoritarismo digital, que solo puede evitar la eficiencia de los mercados.

Últimas

Opinión
Tras la sentencia: paradojas de una revuelta esperada

Si en algo destaca en el “problema catalán” es en que presenta una coexistencia contradictoria entre un mandato imperativo activo, con formas organizadas de contrapoder ciudadano, y un subsistema de partidos catalán completamente esclavo de sus apuestas en el casino de la crisis de régimen. Primera parte.

Bolivia
Bolivia y el golpe de estado neoliberal

La derecha latinoamericana ansía acabar con la totalidad de proyectos de cambio progresista que durante las últimas décadas dominaron la geopolítica continental.

Elecciones 10N
La hora del pueblo

La batalla está en la calle, en la asfixia al fascismo a través de la movilización, la persecución en los tribunales cada vez que su desprecio a las leyes les juegue una mala pasada, en afear comportamientos de odio en los círculos próximos y en la intervención como sociedad cuando estos comportamientos se den en la vía pública.

Elecciones 10N
Albert Rivera abandona la presidencia de Ciudadanos tras el hundimiento electoral

Perder 47 diputados en siete meses ha sido una losa demasiado pesada como para que Albert Rivera siga presidiendo Ciudadanos. Así lo ha comunicado al Comité Ejecutivo Nacional del partido. Rivera también deja la vida política.

Elecciones 10N
10N. Me duele España

Mientras el denominado bloque del cambio se desangraba la recomposición de la derecha ha sido meteórica. Hoy las preguntas se suceden ¿qué ha podido pasar?¿Por qué de nuevo el crecimiento de la abstención? ¿Qué consecuencias tendrá el aumento de la extrema derecha en España?