Teatro
Curva España e os desafíos do teatro documental

A compañía de teatro Chévere convídanos na súa última produción a reflexionar sobre a verdade, a memoria e o humor.


publicado
2019-08-07 07:00

Que distingue a verdade da mentira? Canta verdade cabe nunha lenda? Cantas mentiras nas “historias oficiais”?

A compañía de teatro Chévere leva activa máis de trinta anos e é declarada pola Rede de Teatros de España como “un dos proxectos escénicos máis sólidos da Galiza”. Os seus traballos distínguense por levar a escena discursos que confrontan a realidade política e social da península dende o humor, tamén por experimentar coa teatralidade e as formas de representación.

Teatro
A porta que Conde Roa non puido pechar
Chévere! Historia da célebre compañía de creación colectiva, divertida e transgresora contada de atrás a diante

“Curva España” é a súa produción máis recente. Dirixida por Xron, con Patricia Lorenzo, Miguel de Lira, Lucía Estévez e Leticia T. Blanco. A estrea tivo lugar o pasado 26 de xullo nunha das grandes citas galegas coas artes escénicas: a Mostra Internacional de Teatro de Ribadavia. A obra indaga a morte do enxeñeiro José Fernández España Vigil, responsábel da obra ferroviaria que uniría Ourense con Zamora. Un accidente automobilístico nunha curva moi pechada da estrada Verín-Ourense rematou coa súa vida no 1927. Ao parecer, o falecemento implicou que desmoronamento do proxecto ferroviario. A empresa construtora trazou outra ruta, moito máis convinte dende o punto de vista económico pero que, en consecuencia, deixou ao sur da provincia desconectado.

O proxecto ferroviario é un reflexo das iniciativas políticas que non brindaron as mesmas oportunidades a todas as rexións

“Curva España” establece unha analoxía entre a construción das liñas de ferro e a construción do Estado español. Un estado no que os intereses económicos primaron sobre os sociais, esquecendo a periferia e quedando absolutamente centralizado. O resultado do proxecto ferroviario é un reflexo das distintas iniciativas políticas que non brindaron, nin brindan, as mesmas oportunidades a todas as rexións do país. A curva onde morreu España Vigil é unha metáfora do incidente que causou a desviación nacional e do fallo estrutural nos plans de construción dunha nación.

Empregando gravacións e proxeccións en directo o elenco de “Curva España” xoga con temporalidades e escenarios distantes entre si, pero que axudan á reconstrución da historia e convidan á audiencia a indagar e sacar as súas conclusións sobre a verdadeira causa da morte de España.

A obra foi presentada pola compañía como unha produción de teatro documental, pois reúne testemuñas da veciñanza de Verín, de descendentes das persoas relacionadas directamente co suceso alén de documentos escritos sobre o tema. As testemuñas orais son proxectadas en varios momentos da obra. De maneira iustaposta, a poboación de Verín relata diferentes versións sobre a morte do enxeñeiro España, distantes da versión oficial. A pesar das diferenzas entre as testemuñas, pódese comprender porque o accidente automobilístico de hai cen anos converteuse en lenda.

Para a maioría das persoas testemuñadas, o accidente en realidade foi un homicidio. Debido ao contexto político, naquel entón as teorías nunca foron comentadas pola rúa, mais en cada casa murmurábanse as causas e sinalábanse culpábeis: os caciques que non querían que os traballadores de Verín tiveran a opción de marchar na procura dun emprego mellor.

O relato transfórmase nun símbolo da desconfianza cara os grupos de poder

O feito de que a lenda continúe viva e de que todas as testemuñas coincidan en culpábeis e causas fainos pensar na dimensión do relato, transformado nun símbolo da desconfianza cara os grupos de poder, nesa incógnita que cuestiona a verdade histórica. Pero, sobre todo, é a historia dunha curva que desviou a Verín do que puido ter sido se acadara a conexión por ferrocarril. Para o pobo de Verín é unha ferida que, a pesar dos anos, nunca chegou a cicatrizar.

Con este material audiovisual, Chévere propón un exercicio de memoria. Lévase a cabo unha recuperación do pasado e expóñense as testemuñas. Non obstante, que implicacións éticas pode ter a súa exposición para empregalas unicamente con fins estéticos?

Ante este dispositivo escénico cabe preguntarnos: Que podemos facer dende o presente? Como podemos dialogar co pasado? Máis aló de extraer as testemuñas e reproducilas, que podemos ofrecer ás persoas que testificaron? Como colaborar para reflexionar sobre o pasado e a súa relación co presente? Neste caso, é posíbel levar a cabo procesos de reparación?

Que podemos ofrecer ás persoas que testificaron?

A obra aliméntase de dispositivos de representación cos que o elenco xoga coa veracidade e a estrutura do propio teatro documental, ao personificarse como personaxes históricas, axentes da garda civil ou incluso teatralizando a súa propia identidade. Mais a columna vertebral do espectáculo é o humor, que atravesa cada unha das escenas. A comicidade en “Curva España” é particular, xa que adquire un toque fársico a través de sinalar e comentar sarcásticamente o modo particular- e moitas veces vergoñento- de facer política na península.

Teatro
Roberto Pascual: "Queremos unha arte que volva confiar na capacidade da intelixencia"
O Salto Galiza conversa co director da Mostra Internacional de Teatro de Ribadavia sobre a súa historia, a xestión cultural no país ou o teatro documento.

Queda claro que, ao ver representadas situacións ou discursos políticos que poderían ser censuradas- problemática mencionada na obra ao nomear artistas que remataron no cárcere por declaracións críticas contra o Estado- “Curva España” alixeira a carga da liberdade de expresión e funxe como válvula de escape que cataliza o descontento.

Non obstante, dito humor non termina por activarnos políticamente. Parecera que tralas risas, ao recoñecer escenarios nos que a xustiza, as políticas sociais e o funcionariado carecen de ética, responsabilidade ou mesmo intelixencia, o que emana é unha asumida resignación que pode chegar a traducirse en frases como “Éche o que hai” ou “Así son as cousas”. O perigoso disto é que nos desarma e exilia do campo de acción. “Curva España” propón unha analoxía perfecta para falar das consecuencias dun modo de facer política na que se prioriza o aforro e a ganancia de capital antes que o benestar social.

Dito humor non termina por activarnos políticamente

Valería a pena preguntarnos sobre este tipo de humor: Como pode activarnos? É suficiente? Que facemos coa realidade que recoñecemos no escenario porque a vivimos día a día? Hai que rir, sen dúbida, pero despois?

Mentres, “Curva España” representarase de novo o 28 de setembro ás 20:00 no auditorio de Verín. Xulguen vostedes mesmos.

Teatro
"Amólame moito ir ao teatro e que non me guste"
“Non me importou renunciar a unha carreira en TV para apostar por un proxecto empresarial como Chévere”

Relacionadas

Racismo
La cuenta pendiente de Alemania con la comunidad afrodescendiente

Alemania ha realizado un esfuerzo titánico para saldar cuentas con su pasado nazi: no hay calle o plaza en la que no se recuerde a las víctimas del Holocausto, ya sea a través de las famosas stolpersteine o con monumentos, placas y homenajes, como los que tienen lugar cada 9 de noviembre en la sinagoga de Berlín (noche en que se produjo la kristallnacht) y al que acuden los más altos dignatarios. Pero poco o nada se habla del pasado colonial del país y la comunidad afroalemana sigue siendo invisible.

Memoria histórica
Cuando Armonía no era nombre de mujer

Cuando el nacional-catolicismo franquista prohibió la libertad de nombrar a los hijos y el modelo de mujer era La mujer ideal, de Pilar Primo de Rivera.

Memoria histórica
La masacre de la plaza de toros de Badajoz y el empeño por vaciar la memoria

El coso taurino se derribó en 1998 bajo la presidencia de Rodríguez Ibarra y ante los impactos de las ejecuciones en la tapia del cementerio se construyó un cerramiento.

1 Comentario
#38077 12:16 8/8/2019

Moi bo artigo, noraboa, relata de forma clar o que moitas persoas da comarca de Monterrei pensamos, que a historia sería outra de pasar a vía máis perto de Verín, case por onde hoxe pasa a autovía.

Teño que sinalar que hai un pequeno erro, o accidente non foi na estrada Verín-Ourense, en tal caso sería na estrada Benavente-Verín, aínda que penso que o máis atinado sería dicir "na estrada vella 525" que creo lembrar faía o percorrido Villacastín-Vigo.

Responder
0
0

Destacadas

Movimiento antiglobalización
El pacifismo vence al miedo en la contracumbre del G7

Más de 15.000 personas han acudido a la contracumbre del G7 para protestar ante la visita de altos mandatarios internacionales como Donald Trump o Angela Merkel.

Portugal
Costa se arriesga a nuevas huelgas a poco más de un mes de las elecciones generales de Portugal

El Sindicato Nacional de Motoristas de Matérias Peligrosas, que puso en jaque al país durante la huelga que convocó a mediados de agosto no cuenta con el apoyo de los partidos de izquierda ni los sindicatos. Sus transportistas, no obstante, amenazan con parar el país y tienen mecanismos para hacer escuchar sus reivindicaciones.

Derecho a la ciudad
Seguridad y urbanismo, el relato perdido de las izquierdas

Un reciente estudio ha puesto de manifiesto las diferencias de criterio a la hora de medir los efectos de la gentrificación. En esta divergencia subyace un debate ideológico. La existencia de alternativas o límites a la gentrificación no se ha traducido en políticas concretas en ciudades como Madrid. La derecha y las promotoras siguen teniendo la sartén por el mango.

Ciencia
De aquellos datos, estas conclusiones

Entre científicos, la controversia sobre qué estadística es la “correcta” sigue a día de hoy. Cuál se usa en distintos campos tiene mucho que ver con la costumbre.

Junta de Extremadura
Fruta podrida
Atanasio Naranjo es el presidente de Afruex (la patronal de la fruta). La cabeza visible de un emporio económico, Tany Nature, levantado sobre la explotación de los trabajadores, la ruina de miles de pequeños campesinos y el trato de favor constante de la Junta.

Últimas

Ecofeminismo
¿Por qué molesta Greta Thunberg?
Asististimos una virulenta reacción contra Greta Thunberg que ignora deliberadamente el espacio Fridays for Future, niega el cambio climático y tiene su buena dosis de machismo