Energía
Galiza potencia enerxética? Vai ser que non

O falso carácter excedentario en materia enerxética do país é un dos mitos máis arraigados, especialmente dentro do nacionalismo.

Homenaxe a minaría en Cerceda
Mural en homenaxe a minaría en Cerceda.

Coordinador do Instituto Resiliencia


publicado
2019-12-09 14:59

Na recente feira Culturgal presentouse o número 0 do xornal Nós diario, un novo intento de ofrecer unha publicación impresa diaria integramente na nosa lingua. Malia ser unha iniciativa que cómpre parabenizar e desexarlle unha longa vida, resulta lamentable que o titular principal co que se estreou incumpra o lema desta nova publicación ("a información precisa"). Así, en grandes letras, podiamos ler na súa primeira capa: "Galiza, unha potencia enerxética sen apenas retorno económico". Polo de agora deixaremos de lado a cuestión do "retorno económico" e a súa relación co retorno enerxético, por moi interesante que for esta cuestión, e dedicaremos estas liñas a explicar por que esa caracterización do noso país como unha "potencia enerxética", por moi cara que sexa a certos sectores políticos (non soamente nacionalistas), económicos, sindicais (un exemplo moi recente: Paulo Carril, secretario xeral da CIG, en Radio5: minuto 3:10), mediáticos e sociais, está lonxe de ser unha "información precisa".

Segundo o dicionario da RAG, unha potencia é un "Estado con soberanía propia, en especial o que está dotado de gran poder económico, militar etc.". Se obviamos o tema da soberanía, neste caso entenderíase que Galiza ten un gran "poder" enerxético. No contexto internacional da enerxía adóitase utilizar o termo potencia (ou superpotencia) para aquelas que adoitan dispor de tantos recursos enerxéticos que resultan "significantes para outros países, sendo capaz de projetar este poder para influenciar decisões internacionais de seu interesse" (Wikipedia). Ben é certo que entre nós a fachenda non chegou ao punto de autocualificarnos como superpotencia enerxética mais, en calquera caso, un país deficitario en enerxía parece lonxe de poder encaixar nin tan sequera no segundo nivel de simple "potencia". E Galiza é deficitaria en enerxía.

Galiza non pode ser unha "potencia enerxética" cando é deficitaria en enerxía: non damos producido nin a que consumimos internamente.

Este é precisamente o erro de concepto (ou de cálculo) que está na base desa consideración de "potencia enerxética" que ten para algúns Galiza: o mito da excedencia enerxética. E é que, por moito que unha mentira se repita, a realidade é teimuda e as cifras que a reflicten, tamén. Abonda consultar o Balance Enerxético de Galiza, publicado polo INEGA (o máis recente, de 2017), ou as "Dez preguntas sobre a enerxía en Galiza" de Galiza non se vende (2005). Ou escoitar a Xoán Ramón Doldán, unha das persoas que máis sabe sobre o modelo enerxético do noso país, ex-director precisamente do INEGA (2005-2008) e profesor de Economía Aplicada na USC, onde tamén ostenta o cargo de Decano, explicaba nun artigo publicado en 2015: "Galiza dispón dunha considerábel riqueza en recursos enerxéticos: en particular hidráulicos, eólicos, solares ou da biomasa; potencialmente poderían considerarse outros, como os provenientes do mar. A pesar disto, non deberiamos deixarnos levar por unha euforia va, facendo énfase no suposto carácter de potencia enerxética dentro do Estado español que, se algunha vez o tivo Galiza, hai moitos anos que o perdeu." E aclaraba: "hoxe os recursos enerxéticos explotados —ou enerxía primaria— en Galiza non son suficientes para atender a demanda interna." Isto é: se non temos enerxía de noso nin para nós mesmos, como imos poder ser unha potencia excedentaria en enerxía ou poder ter independencia enerxética, como se ten afirmado repetidamente? (...tantas veces que esta falsidade xa fai parte, como se laia Doldán, do "imaxinario colectivo galego").

A realidade é que Galiza, mesmo que deixase de exportar enerxía, non se daría autoabastecido, e precisaría seguir importando enerxía. Isto é debido, segundo o profesor Doldán, a que se está a confundir "a existencia de exportacións de enerxía transformada cuns supostos, mais irreais, excedentes de enerxía primaria propia" (a cursiva é miña). É dicir, o que é Galiza é unha gran transformadora de enerxía (carbón e gas natural importados para transformar en electricidade, e petróleo importado para transformar en gasolina e outros derivados, principalmente). Pero un país transformador de enerxía non é unha "potencia enerxética", é un mero intermediario nos fluxos de enerxía mundiais. E, aínda por riba, a meirande parte da enerxía que importamos non é para exportar senón para consumo interno, un consumo que non damos abastecido coas fontes propias, especialmente no caso da enerxía fósil, que é a que move case na súa totalidade un sector coma o transporte, vital para o funcionamento das economías modernas. Os datos do INEGA (Balance 2017) son contundentes: importamos once millóns de Tep (unidade que representa a enerxía equivalente a unha tonelada de petróleo), aos que sumamos algo menos de dous millóns propios, para consumir algo máis de seis millóns e exportar algo menos de catro (6+4 son menos que 11+2 porque hai perdas; é o que ten transformar enerxía!). Unha auténtica potencia enerxética (Rusia, por exemplo) produce moito máis do que importa, e dispón de tanta enerxía que pode autoabastecerse e aínda lle sobra para exportar; algo moi lonxe do caso galego, cuxo nivel de autosuficiencia é mesmo peor (15%) có do conxunto do Estado Español (29%).

O noso país é un gran transformador de enerxía que importa para consumo interno e para poder exportar, cun grao de autosuficiencia moi pequeno: o 15%.
Doldán apóiase nesta realidade para pór en cuestión as demandas de tarifas eléctricas especiais, pois crean un "efecto reclamo para que as grandes empresas intensivas no uso de enerxía se instalen aquí, é dicir, para pór os recursos enerxéticos galegos, máis unha vez, a disposición de intereses alleos ou para favorecer usos ineficientes da enerxía". E marca o camiño, nun contexto de chegada ao seu teito máximo de extracción dos combustibles fósiles, cara á única posibilidade de autosuficiencia enerxética no país: "Cos recursos propios, recuperando o seu control, sen unha orientación ao exterior, sen usos intensivos en enerxía, racionalizando os usos á dispoñibilidade real, a soberanía enerxética podería chegar a ser factíbel". E detalla algúns criterios para acadalo: "a autosuficiencia pasa por garantir solucións de acceso democrático á enerxía, a partir de renovábeis, para o conxunto da sociedade." Isto incluiría relegar a primacía dos beneficios privados así como o aproveitamento dos recursos enerxéticos a prol duns poucos, e promover o "descenso no volume de enerxía utilizada" como un camiño inevitable (isto é: Decrecemento). Pero namentres, o que temos é un modelo enerxético caracterizado pola "non renovabilidade, a dependencia do exterior e a súa capacidade de polución".

Outro factor que favorece a persistencia deste mito da Galiza como potencia excedentaria é a confusión (tremendamente común, mesmo en ámbitos públicos importantes) entre electricidade e enerxía. Así, como Galiza produce moita electricidade concluímos ser unha potencia, pero trabucámonos ao identificar potencia en xeración eléctrica como potencia enerxética, pois a electricidade non é senón unha das formas en que se pode consumir a enerxía, que aínda que pode ser xerada a partir de fontes propias e de orixe renovable, non é o caso de toda a electricidade que se produce no noso país (aproximadamente é o 50% na actualidade), e iso marca unha diferenza fundamental que fica agachada co discurso simplista e confundido da sobreabundancia enerxética. Neste sentido, fixeron moito dano unhas rechamantes gráficas que veñen circulando profusamente, a partir de datos de Red Eléctrica de España do 2008, que amosan Madrid como un gran burato negro consumidor de enerxía (eléctrica) e Galiza como un dos lugares que máis fornece desa electricidade; o problema é que para comprender ben ese gráfico faría falta outro que mostrase Galiza como outro burato negro de produtos enerxéticos importados para xerar a metade de toda a súa electricidade. Doldán conclúe que "exportamos electricidade porque antes importamos carbón e gas natural para manter esa capacidade exportadora. Ergo, non hai excedente enerxético senón dependencia".

Confundir electricidade con enerxía e pensar que a tecnoloxía é a que produce enerxía agravan aínda máis os mitos sobre a enerxía en Galiza.

E é que Galiza precisa importar moito carbón e gas natural para poder convertelo (cunhas importantes perdas, como xa apuntamos, debidas á ineludible termodinámica: saen menos MWh eléctricos cós MWh fósiles que entran nas nosas centrais) nunha electricidade que rematamos consumindo en boa medida no propio país. A confusión entre tecnoloxía e enerxía trabuca aínda máis a moita xente, pois non falta quen pensa que é a maxia (tecnolóxica, claro) das centrais a que crea a enerxía a partir de materias primas que, segundo esta opinión, non serían enerxía, contravindo así non só a contabilidade enerxética usada por administracións e científicos, senón tamén a Primeira Lei da Termodinámica (a enerxía non se crea nin se destrúe, só se transforma).

Decrecimiento
Tecnoloxía non é enerxía

A confusión entre estes dous conceptos dificulta a construción de horizontes realistas de transición enerxética.

En definitiva: dado o papel literalmente vital da cuestión enerxética no noso presente, e máis aínda no noso futuro (por mor da mudanza climática e do esgotamento das enerxías fósiles das que depende o noso modo de vida), é perentorio que comecemos a entender con rigor e racionalidade todo o que ten que ver co noso uso da enerxía e desbotemos mitos e espellismos que nos levan por camiños errados, comezando por este peculiar mito nacional de Galiza como potencia enerxética.

Sobre este blog
O Centro de Saberes para a Sustentabilidade (CSS) é un Regional Centre of Expertise on Education for Sustainable Development recoñecido oficialmente pola Universidade das Nacións Unidas. Ten como misión fundacional “informar, sensibilizar e implicar a comunidade educativa e a sociedade no seu conxunto na promoción da transformación social necesaria para o cumprimento dos Obxectivos de Desenvolvemento Sustentable a través de experiencias cos pés na terra que fomenten a conservación, a sustentabilidade, a protección ambiental e a resiliencia“. O goberno do CSS é horizontal e democrático a través dun Consello Reitor formado por representantes de todos os axentes participantes. Máis información: http://www.saberes.eu
Ver todas las entradas

Relacionadas

Ciencia
Peak everything: una advertencia al Green New Deal

El actual modelo económico basa su esencia en la extracción y empleo continuo de energía y recursos minerales. Existen propuestas políticas que buscan revertir el uso de combustibles fósiles como fuente de energía, hacia otras formas como el sol y el viento, pero no cambian la esencia: extracción y empleo continuo de energía y recursos. Ambos modelos atentan contra los límites físicos del planeta.

3 Comentarios
#44510 19:10 11/12/2019

O artigo de Manuel Casal está ben fundamentado e non ignora as aburridas e dispensables estatísticas enerxéticas (incluída as eléctricas). Pero o señor Casal non ten en conta que, unha vez que cruzan as nosas fronteiras e chegan aos nosos portos, sendo o noso país tan acolledor como é, o petróleo, o carbón e o gas natural importados galeguízanse (ou españolízanse, ou as dúas cousas). E é así como somos unha potencia enerxética. E quen non o entende é que non o quere entender.

Responder
1
2
#45337 24:44 1/1/2020

O que ignora o asunto é precisamente o que di unha barbaridade coma esa... que só se pode dicir se quen o di verdadeiramente non entende absolutamente nada de recursos enerxéticos en termos netos ou prefire non entender nada para seguir cabalgando sobre as súas mentiras... madriña... ata onde pode chegar a teimosía

Responder
0
0
#44420 14:05 10/12/2019

Interesante artigo polo debate que xera pero máis interesante polos datos que cala. Debemos separar enerxía de enerxía eléctrica, porque é certo que en Galiza como no resto da península non hai petróleo e polo tanto temos que compralo fóra para o transporte. Enerxéticamente, aínda así (e falo de intuición) se consideramos a fotosíntese e a biomasa que se produce no noso país somos arrogantemente exceditarios en enerxía. Segundo: En galiza producese un 55% de enerxía electrica de fontes renovábeis (e aumentará polas novas e absurdas plantas de biomasa para electricidade). Certo que se produce o resto da electricidade con derivados do petróleo pero son decisión políticas en Madrid as que así o dictan. Porque o 30% do consumo eléctrico total galego débese á transformación siderúrxica (o consumo doméstico non chega ao 20%). É dicir, media ducia de empresas, cun PIB relativo minúsculo, que colocaron en Galiza do mesmo xeito que temos eucaliptos (por decisión no franquismo) Se excluímos estás media ducia de empresas GALIZA É SOSTIBEL ELÉCTRICAMENTE, algo que non poden dicir en ningunha outra comunidade. Tercerio: O nacionalismo galego (porque o español comparte a túa diagnose, bastante) reclama que esa visión colonial de Galiza como terra de transformación electrica mude. A metropoli madrileña penalízanos coa contaminación (a mais alta do estado) localizando as electrointensivas na periferia do estado. Fainos pagar máis cara esa produción e os impostos coma sempre van para Madrid. CUARTO: Enerxía tamén son as horas extra que os galegos temos que facer por pagar mais caro o combustíbel e electricidade para que a metrópoli poida seguir de rositas. Ningúen que saiba algo de termodinámica pode xustificar que os galegos paguemos máis caro, en contaminación, abuso de recursos, encoros, en diñeiro sen asumir que somos unha colonia enerxética.

Responder
20
7
Sobre este blog
O Centro de Saberes para a Sustentabilidade (CSS) é un Regional Centre of Expertise on Education for Sustainable Development recoñecido oficialmente pola Universidade das Nacións Unidas. Ten como misión fundacional “informar, sensibilizar e implicar a comunidade educativa e a sociedade no seu conxunto na promoción da transformación social necesaria para o cumprimento dos Obxectivos de Desenvolvemento Sustentable a través de experiencias cos pés na terra que fomenten a conservación, a sustentabilidade, a protección ambiental e a resiliencia“. O goberno do CSS é horizontal e democrático a través dun Consello Reitor formado por representantes de todos os axentes participantes. Máis información: http://www.saberes.eu
Ver todas las entradas

Destacadas

Crímenes del franquismo
La justicia española da la espalda a 59 de las 61 querellas presentadas por crímenes del franquismo

Ceaqua lamenta que los juzgados españoles han ido archivando prácticamente todas las querellas presentadas, tanto por particulares como por instituciones, por crímenes del franquismo. La causa por el bombardeo de la aviación italiana en Barcelona es una de las pocas que sigue en fase de investigación.

Infancia
Vicente Tovar: “El caso Infancia Libre no existiría sin los medios”

El abogado Vicente Tovar asumió en octubre de 2019 la representación de María Sevilla y Rocío de la Osa, presidenta y vicepresidenta de la asociación Infancia Libre.

Infancia
Un juez ordena la entrega inmediata a su madre de la hija de la exvicepresidenta de Infancia Libre

Una sentencia de la Audiencia Provincial de Granada devolvió en noviembre la custodia de su hija a Rocío de la Osa, que le había sido retirada de forma provisional en junio. La familia ha obstaculizado desde entonces la entrega de la menor.

Especulación
La subida de alquileres expulsa al partido de Merkel de su sede en Berlín

La formación conservadora se opone a la congelación de los alquileres que se aprobó en la capital alemana el pasado verano, pero se ha convertido en otra víctima del desmedido aumento de precios.

Música
Arca, caos y revolución

Cada progresión impulsada por Arca remite a un peligro constante. Sonidos que nunca suenan como la primera vez, ni la segunda, ni la tercera.

Últimas

Promociones
Aún estás a tiempo, ¡suscríbete!
Estás de suerte, nos quedan unas pocas revistas de Pikara. Así que, hasta agotar existencias, si te suscribes a El Salto puedes conseguir tu ejemplar.
Especulación urbanística
Exigen que la Junta acate ya la sentencia del TSJex sobre Valdecañas
Explican que hay que evitar que se siente un precedente, ya que existen planes para otros proyectos urbanísticos especulativos en espacios protegidos.
Residuos
Cuando despertó, los residuos todavía estaban allí

Es necesario poner en marcha sin mayor retraso una política de residuo cero. Casos como el acontencido en la Comunidad de Madrid en las últimas semanas evidencian la falta de previsión y la inacción de las administraciones públicas (in)competentes sobre el tema de residuos.

Oriente Próximo
EE UU-Irán: cuatro décadas de tensión contenida... y entonces llegó Trump

El asesinato selectivo del general Solemani se suma a los miles que ha llevado a cabo Estados Unidos en el extranjero tanto bajo gobiernos republicanos como demócratas, pero es la 'ejecución extrajudicial' que más graves consecuencias puede tener a nivel mundial.

Capitalismo
Capitalismo y patriarcado

Si queremos analizar el nivel de patriarcalización de un país, deberemos medir no solo la mercantilización de las mujeres sino su familiarización.