Derecho a la ciudad
Googleheim, un cóctel contra o dereito á cidade

Unha alianza entre o museo e o brazo cultural da compañía estadounidense anuncia o futuro da cidade: morar en Bilbao non é un dereito da cidadanía senón un servizo de pagamento privado para usuarios.

Reflejo de la fachada del Museo Guggenheim en Bilbao
Reflejo de la fachada del Museo Guggenheim en Bilbao. Álvaro Minguito
8 nov 2018 07:02

Nas beiras do Nervión, cara á ponte da Salve, é perceptíbel o máis potente narcótico que introduciu a tecnoloxía no século XXI. O Guggenheim, faro para comerciantes vestidos de cosmopolitas, máscara arquitectónica con faciana amábel —mesmo até de can con flores— da industria urbana e turística, é dende 2017 un dos museos escollidos pola iniciativa Arts & Culture, o brazo cultural de Google, para “reinventar a experiencia de usuarios, visitantes e colectivos vencellados ao Museo”. Ou noutras palabras: a través de subsidios e subvencións para a dixitalización das pinacotecas, unha das corporacións máis poderosas do mundo instrumentaliza a produción de arte para xustificar o seu modelo de negocio. ‘O botxo’, como coloquialmente se coñece a Bilbao, xorde como un de tantos medios urbanos no que o gran capital tenta penetrar para valorizar e xerar rendibilidade grazas aos datos da cidadanía.

Converxencia da arte e do mercado

Dende que as administracións vascas asinaron o acordo coa Fundación Guggenheim para abrir unha nova sé do museo en Bilbao, quer dicir, acordaron a converxencia definitiva entre arte e mercado, a cidade transformouse radicalmente. A actividade comercial derivada da produción de mercadorías procedentes da industria do ferro e o aceiro, aquilo que colocara o enclave como referente económico do Golfo de Biscaia, desapareceu. No seu lugar, a desindustrialización e os planos das axencias de acumulación global moveron a Bilbao ao oposto punto do mercado: unha cidade onde cada estrato arcaico do casco antigo, a súa beleza ou a tradición se someten ás necesidades de consumo dos que se comportan nas cidades como en parques de atraccións para adultos con diñeiro.

Xa avisou Karl Marx de que o “intercambio de mercadorías comeza onde rematan as comunidades”. E no “novo Bilbao”, tal e como gustan de o chamar os gardiáns jeltzales das ditas mercadorías, xa non fica ningunha en pé, pois estes mesmos políticos locais aseguráronse diso introducindo a Bilbao na mellora estética e remodelamento urbano que o mercado neoliberal global demanda. Claro que se o Guggenheim é unha máscara arquitectónica que, non só encubre, senón que tamén espreme as dinámicas económicas que converteron Bilbao nunha cidade neoliberal, deberamos entender que é o que se agocha detrás de alianzas como a do Guggenheim e Google Arts & Culture, quen nada máis que no Estado español colabora con 98 institucións.

Grazas á acumulación de datos, os avances en intelixencia artificial que se iniciaron co deep learning sitúan a Google nunha situación de privilexio.

Neste senso, Juan Ignacio Vidarte, director do Museo Guggenheim Bilbao, describiu este acordo en conversas co diario Expansión como “un bo xeito para conseguir atraer os máis novos á cultura. Que descubran dende o seu teléfono ou computador todo o que poden achar nun museo como o Guggenheim”. Sería máis correcto sinalar que incluír na súa oferta para os museos unha función que atopa o parecido do usuario cunha obra de arte pretende que as visitantes do Guggenheim ou outros museos adestren os seus sistemas de recoñecemento facial de xeito gratuíto.

Tecnología
Google Arts y el ‘shitty present’

Lo que da miedo no es —como siempre— la tecnología que desarrolla nuevas maneras de ver el mundo, y por lo tanto nuevas maneras de reinterpretarlo, sino el adelanto por la derecha que nos hacen las empresas como Google.

Por este motivo, talvez fose mellor pensar en como dende hai algunhas décadas as finanzas transformaron o xeito de apropiación capitalista que describira Marx, o que xa non deriva da mera produción de mercadorías, senón da extracción de rendas financeiras. En tanto que o verdadeiramente relevante da cuestión é que esta empresa é propietaria dunha enorme cantidade de datos, talvez debamos contemplar a iniciativa gratuíta de Arts & Culture de Google como unha maneira de facer máis tolerábel a actividade da outra unidade de Alphabet, chamada Sidewalk Labs, unha compañía de innovación urbana que ofrece solucións tecnolóxicas a estes problemas, ou simplemente no marco dos servizos computacionais, de intelixencia artificial e machine learning que entrega a cambio dunha tarifa a través de Cloud AutoML. Lonxe de ser unha anécdota, grazas á acumulación de datos, os avances en intelixencia artificial que se iniciaron co deep learning están situando a esta compañía nunha situación de privilexio. Google pode planificar as cidades de xeito moito máis eficiente que as políticas públicas, xa que os concellos non teñen tanta información sobre a vida dos seus habitantes nin as infraestruturas dixitais para os xestionar. Por suposto, a cambio dunha lucrativa renda procedente de alugaren os seus modelos de intelixencia artificial.

A rúa convértese nunha sorte de internet do mundo real, alterándose a percepción da cidadanía da súa existencia na cidade grazas ás tecnoloxías de Google para que o 1% consiga maior rendibilidade.

Algúns dos servizos que Google pode ofrecer poden ir dende axilizar a provisión de información en tempo real sobre o tráfico (os sensores nos móbiles permiten á compañía que hai uns anos comprara Wazeconocer en que lugar se atopa cada un), organizar todo tipo de actividades relacionadas co turismo, quer gastronómicas (non fai falta máis que abrir Google Maps no casco vello de Bilbao para saber atopar lugares onde comer con boas estrelas), quer doutro tipo (contratar esas balsas acuáticas, unha versión bilbaína das góndolas venecianas, sumamente eficientes á hora de mercantilizar o Nervión), até organizar os eventos culturais que teñen lugar en cada un dos barrios, mellorar o transporte ou a mobilidade (por algo comezou xa a desenvolver os seus coches autoguiados), xestionar o pagamento ou a dispoñibilidade dos parquímetros e calquera outro servizo público que noutro momento fornecesen os poderes locais.

Cidades mal chamadas intelixentes

Grosso modo, a compañía non busca converterse no compañeiro de viaxe das cidades cara ao achegamento da cultura ás persoas novas, senón en quen determina o futuro das smart cities (mal chamadas cidades intelixentes, no canto de cidades privatizadas). Tomando a instalación de Richard Serra A materia do tempo —“cada persoa verá o espazo de xeito distinto e onde hai unha cantidade ilimitada de experiencias individuais, mais todas teñen lugar no tempo”—, poderiamos entender os efectos provocados polas lóxicas espazo-temporais de acumulación do capital que avanza o Guggenheim: a rúa convértese nunha sorte de internet do mundo real, alterándose a percepción da cidadanía da súa existencia na cidade grazas ás tecnoloxías de Google para que o 1% consiga maior rendibilidade.

Reflejo de la fachada del Museo Guggenheim en Bilbao_2

Indo un paso máis alá, imaxinen as opcións que ofrece a predición dos sistemas de intelixencia artificial para que os residentes bilbaínos estean máis preparados para “as tendencias globais”, como gusta de chamalas o PNV (partido neoliberal vasco, debérase matizar) relacionadas co progresivo aumento do fluxo turístico, o incremento dos custos da vivenda, o bifurcamento entre os barrios ricos e pobres, a chegada masiva de franquías, etc. Non sería difícil pensar en calquera membro da sociedade global de propietarios contratando os servizos de Google para planificar de xeito máis eficiente a súa chegada á capital biscaíña, por exemplo, enviando drons cara a determinados núcleos comerciais, digamos que aos das cidades lindeiras como Barakaldo, para detectar mediante todo tipo de sensores biométricos a actividade do consumo ou encabezando calquera outra distopía privada que permitan as tecnoloxías de predición para asegurar que o gran capital aumente a súa taxa de beneficio.

No canto de escoller a opción de distribuír os datos, e por ende o poder político, para que a cidadanía se empodere e organice de xeito conxunto os servizos da cidade, a clase política vasca prefire que a extracción de datos levada a cabo por compañías como Google siga tendo lugar.

Este proceso, aquel no que o capital escala cara ás cidades, dificilmente é explicábel por mor desa creación de Joana Vasconcelos chamada O mundo aos teus pés, que hai non moito se amosaba no museo. A exhibición desta ou doutras tantas obras de arte lonxe están de se atopar en estreita relación coa experiencia da emancipación, da de alcanzar unha beleza estética ou coa intención de recuperar a tradición. Máis ben, a súa reprodutibilidade mediante tecnoloxías da información propiedade de Google, como acontece por exemplo con A señora Lenine e o Rousinol, encobren que a alienación humana se aproveita dun xeito extremadamente produtivo. Digamos que se a arte serviu como escusa para remodelar arquitectonicamente Bilbao e alterar o seu ecosistema urbano, agora isto é aproveitado para levar as lóxicas de acumulación e desposuimento cara a novos límites. Aquela figura do flâneur descrita por Baudelaire desaparece ante o poder do algoritmo, que os percibe como usuarios ou, con outras palabras, materia prima na economía da información.

Servizos vinculados á tecnoloxía

No futuro imaxinado por Google, cada servizo público municipal áchase atado á súa infraestrutura tecnolóxica, a mesma que poden empregar as elites predadoras para mercantilizar e especular co “botxo” de xeito moito máis intelixente de como aconteceu coa urbanización da illa de Zorrozaurre. Non fai falta ter un oráculo para o comprender: as cidades convértense nunha cela para os estratos máis pobres, cuxa propiedade máis prezada son unhas lentes de realidade virtual ou unha televisión intelixente que activan con Google Home, mentres unha clase global captura toda a riqueza comunal e reinvístea en orxías gastronómicas, turísticas ou en lecer, que tamén converten os bos traballos industriais en contratos precarios de servizos. A tradición da hospitalidade pola obriga do servidume, esa é a única visión que está por tras dos subsidios á dixitalización do Guggenheim.

No canto de escoller a opción de distribuír os datos, e por ende o poder político, para que a cidadanía se empodere e organice de xeito conxunto os servizos da cidade, a escalas que van dende un bloque de edificios até un barrio, aproveitando así a intelixencia artificial para fins sociais, a clase política vasca prefire que a extracción de datos levada a cabo por compañías como Google siga tendo lugar. Deberían saber que a tecnoloxía é unha ferramenta que pode ser empregada para asegurarmos o benestar colectivo, no lugar de para blindar a “modernización” da cidade. Dende logo, non fai falta saber euskera para entender que isto último significa privatización e mercantilización.

Relacionadas

Derecho a la ciudad
La política de las migajas: San Buda en Cáceres
El Ayuntamiento de Cáceres se suma a la política competitiva entre grandes municipios por atraer una inversión privada cuyos resultados no están claros.
Andalucía
Málaga, conflicto urbano y desigualdad

Por aclararnos, quizá el término que más se ajusta a lo que está pasando en Málaga, concretamente en su casco histórico, no sea el de gentrificación sino el de turistificación; no se trata de que una comunidad pobre o marginada sea sustituida por otra más rica e integrada –como ocurre con la gentrificación-, sino que es reemplazada por turistas que pasan sólo un par de días en la zona y se van. La gentrificación sustituye poblaciones, mientras que la turistificación directamente las elimina. Cualquiera que quiera comprobar esto que digo, solo tiene que darse un paseo un domingo por la mañana por el centro histórico malagueño, y contemplar ese ir y venir de trollies con su soniquete o el trasiego de gente entrando y saliendo de edificios en lo que antes vivía gente y que hoy son ocupados por turistas.

Derecho a la ciudad
Una protesta vecinal en Pacífico aviva el debate sobre la tala de árboles

Más de cien vecinos se manifiestan para evitar que el Ayuntamiento de Madrid construya una dotación policial y un centro de Madrid Salud en un parque que utilizan niños y mayores. Aunque otra asociación del barrio defiende el proyecto, la polémica sirve para relanzar el debate sobre la tala de árboles y el escaso cuidado que ponen las constructoras a la hora de trasplantarlos.

0 Comentarios

Destacadas

Coronavirus
Amazon gana: sus trabajadores advierten de que trabajan al mismo ritmo que en diciembre

La compañía de Jeff Bezos aparece como una de las ganadoras por la situación de alarma. Sus ventas han repuntado en marzo, pero afronta las protestas de trabajadores en Estados Unidos y las denuncias sobre las medidas para proteger la de salud de sus trabajadores en Europa.

Coronavirus
¿Qué aplaudes, Nadia?

El Eurogrupo acaba una reunión que parece contentar a todos donde anuncian una “triple red de seguridad” que se queda corta en sus tres vías, que cede ante una nueva Troika que parece encabezada por Holanda y que se olvida de los coronabonos.

Economía digital
Mujeres, bienvenidas a la discriminación 3.0

La economía de plataforma reproduce los sesgos y discriminaciones que ya existen en la sociedad. La brecha salarial y la división sexual del trabajo por tipo de tarea demuestran que la tecnología no es neutral y que es necesario establecer criterios feministas para evitar la discriminación en la economía digital.

Coronavirus
Las películas que nos contaron las crisis del pasado y del futuro

El próximo capítulo de las crisis mundiales se está rodando ahora mismo. Para entenderlo, es necesario haber visto los anteriores. Este listado de películas y documentales nos ayudará a comprender cómo hemos llegado hasta aquí y cómo funcionan esas crisis.

Comunidad El Salto
Carta a nuestras lectoras
Cada día nos leéis más gente y eso es muy importante para nosotras pero, ahora más que nunca, necesitamos que des el salto.
Coronavirus
Movimientos sociales africanos lideran la prevención contra el covid19

Y’en a Marre en Senegal, Balai Citoyen en Burkina Faso y Lucha en la República Democrática del Congo han iniciado una serie de campañas de sensibilización y concienciación contra el virus.

Coronavirus
El panorama general se esconde tras un virus

El “mundo real”, tal como se nos presenta, raramente refleja algo que podamos ser capaces de catalogar como realidad objetiva. Es un conjunto de prioridades políticas, económicas y sociales que han sido fabricadas para nosotros. En un momento como este tenemos una oportunidad de reconocer esta verdad y desarrollar nuestra perspectiva crítica.

Chile
El Salto estrena el documental ‘Rescatistas de la dignidad’, rodado por Javier Corcuera en las protestas en Chile

El Salto estrena Rescatistas de la dignidad, un documental dirigido por Javier Corcuera y rodado en las calles de Santiago de Chile acompañando las protestas de los últimos meses, con especial atención a las llamadas brigadas de primeros auxilios, que asisten a los manifestantes heridos y representan una suerte de fuerza de los cuidados del conjunto de la sociedad chilena.

Últimas

Coronavirus
Una red de cuidados antirracista vuelve a ser multada por repartir alimentos a migrantes en Barcelona

La Guardia Urbana del Ayuntamiento de Barcelona multa de nuevo a la Red de Cuidados Antirracistas. El grupo estaba concluyendo una de las rutas por las que distribuyen alimentos a un centenar de personas migrantes.

Memoria histórica
La generación de los “campaneros” de Ensidesa: “Aquello era para morirse”

Fueron muchos los accidentes y las enfermedades mortales derivados de aquel arriesgado trabajo de cimentación en los terrenos pantanosos e inundables donde se instaló la factoría.

Coronavirus
¿Y cuál es la verdadera pandemia? Una denuncia feminista desde Ecuador

Es evidente que esta “cuarentena” y el teletrabajo, presentado como gran alternativa de la crisis, tienen un claro corte de clase. Los días transcurren y el gobierno del Ecuador sigue sin dar respuesta a la crisis social generalizada, donde la gente más precarizada está muriendo de hambre, del contagio o de la indiferencia

Coronavirus
Crónica de un confinamiento valenciano

Solo al principio se nos permitió reflexionar, hasta cierto punto, sobre la gravedad del asunto. La segunda fase fueron los reproches, las maldiciones y las culpas individuales e individualizadas. Después las calles se vaciaron y la enfermedad se extendió, y con ello el sentimiento generalizado de que, aunque podríamos estar peor, estamos mal.

Feminismos
Crack Up! Feminismo, pandemia y después
Pensamos, desde una perspectiva feminista, las posibles salidas a la crisis actual en relación a la deuda, la vivienda y los modos de producción