Decrecimiento
‘Decrecer para sobrevivir’: unha oportuna introdución ao Decrecemento

O libro de José Alberto Cuesta explica como chegamos até aquí e as dúas principais opcións que se abren ante nós.

Sostibilidade
Imaxe de Kamiel Choi en Pixabay

Coordinador do Instituto Resiliencia


publicado
2019-11-11 06:03

A literatura acerca do Decrecemento xa comeza a tomar un volume considerable, axeitado aos tempos que vivimos, nos que a imposibilidade de continuar co crecemento económico se fai cada día máis difícil de agachar. Entre nós foron pioneiras as obras do galego Carlos Taibo (En defensa del decrecimiento, 2009; Decrecimientos: Sobre lo que hay que cambiar en la vida cotidiana, 2010; Decrescimento, crise, capitalismo, 2010; El decrecimiento explicado con sencillez, 2011), que se viñeron sumar ás traducións das obras fundacionais —e posteriores— de Serge Latouche (La apuesta por el decrecimiento: ¿cómo salir del imaginario dominante?, 2009; Pequeño tratado de decrecimiento sereno, 2009 —tamén en portugués, nese mesmo ano: Pequeno tratado do decrescimento sereno—; Decrecimiento y posdesarrollo: El pensamiento creativo contra la economía del absurdo; 2009; La hora del decrecimiento, 2011; Salir de la sociedad de consumo: Voces y vías del decrecimiento, 2012; La sociedad de la abundancia frugal: Contrasentidos y controversias del decrecimiento, 2012), e tamén a Objetivo Decrecimiento da revista Silence (2006) ou aos traballos dos precursores do movemento coma Nicholas Georgescu-Roegen e E. F. Schumacher.

Decrecimiento
Causas e consecuencias da fin do crecemento económico

A nosa civilización áchase nun intre final da súa historia, enfrontada á imposibilidade de seguir a medrar, mais cun ADN que a empuxa ao crecemento continuo.

En España, á parte de Taibo, son destacables obras como a pentaloxía de Julio García Camarero, moita da última produción ensaística de Jorge Riechmann (especialmente a súa pentaloxía sobre a autocontención), e mais o libro colectivo coordinado por Kallis, Demaria & D'Alisa Decrecemento: Vocabulario para una nueva era (2015), obras ás que agora se engade un completo compendio dos ques e porqués desta proposta política, Decrecer para sobrevivir (El Viejo Topo, 2019). O seu autor é José Alberto Cuesta Martínez, doutor en xeografía, filósofo e docente de Secundaria, que desde o nó palentino da organización altermundialista ATTAC axudou a poñer en marcha un profundo e detallado debate local acerca da situación de choque civilizatorio contra os límites dun planeta finito, que tivo como un dos seus froitos a posta en marcha dun colectivo decrecentista local denominado Hasta aquí hemos llegado. Pero Alberto Cuesta non só se prodiga no ámbito da difusión con ciclos de conferencias ou libros coma este ou coma o seu achegamento filosófico aos ecocinismos, senón que é coautor dun dos primeiros traballos dispoñibles en España para traballar a cuestión no Ensino de Secundaria.

É unha obra cun espírito didáctico dirixida a explicar claramente o Decrecemento a todos os públicos

Con ese mesmo espírito didáctico de ofrecer unha explicación clara e comprensible para todos os públicos, de como chegamos até aquí e que opcións se abren ante as nosas sociedades, presenta agora este novo libro no que non falta ningunha das cuestións básicas para entender a nosa situación de colapso, enlazadas nunha secuencia que facilita a comprensión: de entender o que é o "crecemento exponencial" e a súa repercusión na "pegada ecolóxica" humana, na primeira parte, pasamos a visualizar a "dinámica expansiva do capitalismo" cunha perspectiva histórica na que imos percorrendo as súas diversas fases, até chegarmos á actual caracterizada polos fenómenos do "pico do petróleo, o final do crecemento e a crise terminal" deste modelo socioeconómico (segunda parte do libro), crise que segundo nos explica o autor é a cuarta e última gran crise do sistema capitalista ao longo dos seus apenas cinco séculos de historia. É especialmente salientable a atención prestada á cuestión do declive enerxético (tanto no seu aspecto cuantitativo —curva de Hubbert— como cualitativo —Taxa de Retorno Enerxético—, que non adoita estar presente en todas as obras sobre o Decrecemento, malia ser —como explica o autor— unha das táboas máis curtas do barril de Liebig, así como o espazo dedicado a presentar os escenarios (gráficas incluídas) do famoso informe dos Límites do crecemento (1972), actualizados ao momento actual.

Decrecimiento
Atrancos para comunicar o colapso

Como transmitirlle a unha sociedade dominada polo mito do progreso perpetuo a mensaxe de que vai colapsar?

Posteriormente internámonos na terceira e derradeira parte do libro, nunha descrición das "perspectivas" que se abren diante de nós en función das coñecidas tres variables da fórmula IPAT (poboación, tecnoloxía e consumo). Esta é unha das partes sen dúbida máis interesantes e potentes do libro, para aquelas persoas cunha inquedanza activista. Nela comeza Cuesta explicando "por que a tecnoloxía non solucionará o problema", abordando "a cuestión demográfica" (un tabú apenas tratado neste tipo de obras, e que adoita ser desbotado moitas veces con acusacións de malthusianismo por parte das esquerdas) e expoñendo as dúas principais vías que se abren ante nós, na estela doutros traballos fundamentais como En la espiral de la energía de Fernández Durán & González Reyes.

A disxuntiva que temos diante é Decrecemento ou barbarie (título doutra obra sobre a cuestión, de Paolo Cacciari, de 2010), dinos sen eufemismos o autor, lembrándonos que o nazismo —como avisaba Carl Amery en Auschwitz, ¿comienza el siglo XXI? Hitler como precursor (2002)—, lonxe de ser unha aberración histórica de difícil repetición, foi un ensaio do que nos espera se deixamos que todo continúe a súa tendencia inercial. Así, José Alberto Cuesta fai un repaso ás orixes do fascismo e aos seus "piares" ideolóxico, económico, político e psicolóxico apoiándose nunha segunda obra de obrigada referencia: o Informe Lugano de Susan George, poñéndoos en relación coas tendencias que amosa a deriva fascista do capitalismo terminal.

Atrévese a tratar o tabú da superpoboación, o factor ás veces esquecido do Teito do petróleo, e a explicar a deriva fascista do capitalismo nesta súa crise terminal

E é precisamente debido a esta evolución que está a desenvolver o sistema, que cobra na actualidade especial relevancia este novo repaso á proposta política do Decrecemento (que Cuesta explica é unha proposta baseada "no coñecemento científico", "ilustrada", "cosmopolita", "antipatriarcal" e distinta diso que chaman "austeridade"), cando polo seu flanco esquerdo, o capitalismo comeza a debuxar propostas coma o Green New Deal e outras variantes do capitalismo verde ou crecemento verde, que na medida en que rexeitan —ou cando menos aprazan até horizontes máis ou menos indefinidos— o abandono do crecemento, ofrécense como vías para non aceptar a alternativa decrecentista. Por iso este libro divulgativo que "defende a idea de que a única maneira de lograr un mundo que sexa a un tempo sostible e equitativo pasa polo decrecemento económico das sociedades opulentas, para que as sociedades e poboacións empobrecidas poidan ter unha vida digna", non podía chegar nun momento máis acaído. Un libro moi recomendable para unha comprensión social máis ampla desta alternativa e para alimentar un debate inaprazable.

Sobre este blog
O Centro de Saberes para a Sustentabilidade (CSS) é un Regional Centre of Expertise on Education for Sustainable Development recoñecido oficialmente pola Universidade das Nacións Unidas. Ten como misión fundacional “informar, sensibilizar e implicar a comunidade educativa e a sociedade no seu conxunto na promoción da transformación social necesaria para o cumprimento dos Obxectivos de Desenvolvemento Sustentable a través de experiencias cos pés na terra que fomenten a conservación, a sustentabilidade, a protección ambiental e a resiliencia“. O goberno do CSS é horizontal e democrático a través dun Consello Reitor formado por representantes de todos os axentes participantes. Máis información: http://www.saberes.eu
Ver todas las entradas
0 Comentarios
Sobre este blog
O Centro de Saberes para a Sustentabilidade (CSS) é un Regional Centre of Expertise on Education for Sustainable Development recoñecido oficialmente pola Universidade das Nacións Unidas. Ten como misión fundacional “informar, sensibilizar e implicar a comunidade educativa e a sociedade no seu conxunto na promoción da transformación social necesaria para o cumprimento dos Obxectivos de Desenvolvemento Sustentable a través de experiencias cos pés na terra que fomenten a conservación, a sustentabilidade, a protección ambiental e a resiliencia“. O goberno do CSS é horizontal e democrático a través dun Consello Reitor formado por representantes de todos os axentes participantes. Máis información: http://www.saberes.eu
Ver todas las entradas

Destacadas

Especulación urbanística
Más de 2,5 millones de personas han sido desahuciadas en España desde 2008

Desde el inicio de la crisis en 2008, más de un millón de familias han sido víctimas de un desahucio. Hoy, el 68% de los desalojos son por impago de alquiler. 

Crisis climática
Se busca empleado: razón, crisis climática

El calentamiento global también modificará el mundo laboral. La diferencia entre cientos de millones de desempleados y una transformación social inclusiva dependerá de las políticas públicas y la rapidez y determinación con las que se aborden dichos problemas.

Huelga general
Media escuela a la huelga pensionista

El movimiento de pensionistas saldrá mañana a la calle junto con estudiantes y trabajadoras en la primera huelga general conjunta por unas pensiones, condiciones laborales y vida dignas. De momento, 1500 comités de empresa y el 50% de la enseñanza pública ha mostrado su adhesión.

Sindicato Andaluz de Trabajadores (SAT)
El SAT asume la responsabilidad civil por la “expropiación” en Mercadona
El 12 de febrero se reanuda en Sevilla el juicio por la acción llevada a cabo por el SAT en un supermercado de Mercadona en Écija (Sevilla) en agosto de 2012. Desde el sindicato piden la absolución de las 20 personas que se sientan en el banquillo y que afrontan penas de un año y medio de prisión.
COP26
Tras el rastro de Greta: a la cumbre de Bonn a través del Atlántico

25 jóvenes cruzarán el océano en el Regina Maris desde Colombia para asistir a la cumbre interseccional del clima que se celebrará en Bonn en junio. El objetivo de la organización detrás de la iniciativa, Sail for Climate Action: llevar las nuevas generaciones del sur global a la negociaciones internacionales sobre la emergencia climática.

Teatro
Gabriela, Rocío y Jaime: “El poliamor requiere mucha imaginación”

La escritora Gabriela Wiener estrena este jueves en el Teatro del Barrio ‘Qué locura enamorarme yo de ti’, una historia sobre la crisis de una familia poliamorosa: la suya.

Últimas

Huelga general
Hacia la huelga general del 30 de enero en Euskal Herria

Los sindicatos ELA, LAB, ESK, Steilas, EHNE, Etxalde, Hiru, CNT y organizaciones juveniles, feministas, ecologistas y de pensionistas convocan a sus 200.000 militantes y al conjunto de la clase trabajadora a una huelga general ofensiva sobre “pensiones, salarios y vida digna”. SINDIKALAGENDA : Urtarrilaren 28tik aurrera

Centros sociales
Nace la red de espacios de Madrid autogestionados

La Red de Espacios de Madrid Autogestionados (REMA), que reúne a veintidós espacios, ha visto la luz después de varios meses de asambleas y a pesar de la desaparición de algunos centros sociales emblemáticos como La Dragona y la Ingobernable.

Google
El matonismo de Trump, la Tasa Google y las dudas de Calviño

Las amenazas de Estados Unidos funcionan y Francia da marcha atrás al impuesto a las grandes tecnológicas. Este movimiento abre la pregunta sobre cuál será la reacción de España y la ministra Calviño.

América Latina
El paraíso de las empresas, el infierno de los pueblos en las orillas del río Santiago en México

Durante décadas de políticas públicas neoliberales cientos de empresas se instalaron en la cuenca del río Santiago, en Jalisco, México. Cáncer, problemas neurológicos y muertes vinculadas a la contaminación del ambiente emergen como resultado en un contexto de violencias múltiples.

Crisis climática
Un pacto europeo que incluya energía nuclear y gas natural no será un pacto verde

El Pacto Verde europeo ha de servir para impulsar un modelo energético distribuido, basado en la eficiencia y ahorro energéticos y en el autoconsumo con energías renovables. Sin embargo, es una grave contradicción que en la taxonomía del Pacto Verde se pretenda considerar como energías verdes la energía nuclear y el gas natural.