Ilustración
Xico Paradelo: “Unha lingua existe se é útil”

Entrevistamos a un dos referentes da banda deseñada en galego.

Xico Paradelo
O debuxante Xico Paradelo. Óscar Pinal

publicado
2019-12-18 12:00

Non hai dúbida de que a banda deseñada é un xénero literario moitas veces esquecido e categoricamente discriminado tanto polo mundo editorial, que non recoñece o seu valor literario, como polo mundo artístico que o desmerece como expresión artística. A historia da banda deseñada galega non só nos amosa o errados que están estes prexuízos, senón que ademais amosa o vínculo que ten coa loita pola preservación e normalización da lingua galega. Falamos con Xico Paradelo (1967, Ourense), un dos escritores e debuxantes detrás do Colectivo Pestinho, referente fundamental na historia do cómic galego, xénero que é moito máis grande e máis importante do que se adoita coñecer.

Pouco se estuda sobre a tradición da literatura gráfica en Galiza aínda que Castelao era debuxante. Vostede coñece a tradición? Como iniciou?
Si, Castelao é un dos grandes referentes, é un precursor do que actualmente entendemos como banda deseñada. Despois veu a guerra civil e cortou unha tradición que estaba a ter gran éxito. Do seguinte referente do que podemos falar é de Isaac Díaz Pardo que nos anos 50 empezou a facer “carteis de cego”.

Que eran os carteis de cego?
Noutra época en Galiza e noutros lugares da península, gañabas a vida indo ás feiras cantando historias “truculentas”; tocábase algún instrumento e acompañábanse cun cartel de cartón que chamaban cartón de cego no que un axudante ía debuxando as escenas que o cego lle ía contando. Iso realmente era unha banda deseñada porque se contaban as historias a través de debuxos. Xa a finais dos anos 60, Xaquín Marín con Raimundo Patiño experimentaron con esas mesmas técnicas e remataron por facer banda deseñada como a coñecemos hoxe. Considérase que eles son os que crearon a banda deseñada moderna galega.

“Castelao é un precursor do que actualmente entendemos como banda deseñada”

E podemos atopar mulleres nesta historia?
Non había moitas mulleres que debuxasen nin que fosen humoristas. Evidentemente o machismo que había naquela época influíu nisto. Esa era unha profesión de homes e por desgraza tamén o eran a maioría dos lectores de cómics. Aínda así, cada vez hai máis mulleres que se están a incorporar. As temáticas tamén até hai pouco tempo eran moi masculinas: homes musculosos que salvaban mulleres.

Nesa tradición Pestinho tivo un papel importante, en que contexto se formou?
O Colectivo Pestinho está formado por tres amigos: Xose Manuel Moxón, Miguel Carvalho e eu mesmo. Aos tres gustabanos moito debuxar e contar historias e faciamos algúns cómics. Cando tiñamos 16 anos empezamos a ir á Casa da Cultura de Ourense. Daquela facer un cómic era innovador e vangardista e por iso o director da Casa da Xuventude pediunos que fixeramos un cómic para unha revista e despois nos deu a oportunidade de sacar a nosa revista de banda deseñada. Decidimos sacala pero logo vimos que nós os tres non dabamos feito e fixemos unha reunión aberta para outros autores e debuxantes. Xuntámonos e fundamos o Colectivo Frente Comixario. O colectivo Pestinho despois tivo proxectos propios como a Historia da lingua en banda deseñada.

“O galego pasaría de ser una lingua rexional con 3 millóns de falantes a ser unha lingua internacional con case 300 millóns de falantes, que son os falantes do portugués no mundo”

Para que facer unha historia da lingua?
Nos anos 90, a banda deseñada estaba enganchando a moita xente nova á que podías achegar debates, ideas ou conceptos que en texto quedaban moi aburridos e moi abstractos. En cambio, a banda deseñada, coas imaxes e as caricaturas parece que é máis sinxelo que a xente se anime a ler e a mensaxe é máis fácil de colocar. Nós daquela estabamos entrando nunha época da defensa da lingua galega dentro dos colectivos reintegracionistas e necesitábamos dar luz a esta proposta da lingua, porque nos aquí tiñamos (e temos) o problema de que o goberno non traslada toda a información ás escolas. Nós o que pediamos era que nos centros de ensino se dera esta información porque os cidadáns teñen dereito a coñecer outros puntos de vista. Hai quen di que o galego e o portugués son dúas linguas diferentes, mais hai outro punto de vista que di que son a mesma. Nós pensamos que iso é un potencial para Galiza porque o galego, tal como o contempla o goberno actual e a Real Academia Galega, pasaría de ser una lingua rexional con 3 millóns de falantes a ser unha lingua internacional con case 300 millóns de falantes, que son os falantes do portugués no mundo. Iso muda completamente a perspectiva da lingua. Queriamos trasladar isto e a forma que nos pareceu máis axeitada era a banda deseñada. O Colectivo Mendinho, que era un grupo reintegracionista, preguntounos se estariamos dispostos a adaptar a historia da lingua galega a cómic e dixemos que si inmediatamente. Puxémonos a traballar e xurdiu esa banda deseñada que tivo perto de seis mil exemplares vendidos, que naquela época era moitísimo para un cómic en galego.

Xico paradelo (2)
Xico Paradelo. Óscar Pinal
Que papel cumpre a literatura gráfica na normalización da lingua?
Primeiro, conseguir que se lea. Se ti sacas unha boa banda deseñada en galego e consegues que a xente —especialmente a xente nova— a lea, contribúe porque unha lingua existe se é útil. Claro, aquí temos que competir cunha lingua moi poderosa que é o castelán que inunda todo. A xente que lle gusta a banda deseñada encontra que case todo está traducido ao castelán. Temos que conseguir sacar mellor material en galego. Hoxe en día hai algunhas editoriais como Retranca, Demo, El patito, e a escola de cómic de Pontevedra “O Garaxe Hermético”, que están a sacar moitos títulos en galego e teñen unha importancia grande porque conseguen que no cómic, que é una forma de lecer que moitas veces está próxima á xuventude e á infancia, se normalice que se lea en galego. Demo Editorial está a sacar moitos títulos en galego que están chegando aos institutos e ás librerías, e que permiten que a xente poda ler en galego de forma normal.

En que condicións se encontra a produción da literatura gráfica na Galiza hoxe?
O problema do cómic galego é que temos moitísima xente boa que está traballado, pero non temos industria. A industria está fóra de Galiza. Nin o goberno nin as editoriais tradicionais galegas apostan pola banda deseñada. Entón a banda deseñada vive sempre nunha permanente loita por non desaparecer. O noso cómic ten moitísimo potencial. Temos grandes autores e unha escola de cómic consagrada mais á maioría dos nosos autores cóstalles moitísimo chegar a fin de mes e colocar os seus cómics; mesmo a maior parte da súa obra non a podemos ler en galego aínda que sexan galegos. Non porque eles non queiran, senón porque non hai editoriais nin espazos suficientes en Galiza. 

1 Comentario
#44892 3:31 19/12/2019

Esa sala de exposicions da Casa da Xuventude de Ourense está agora tapiandose... Pouco a pouco vaise desfacendo este céntrico lugar de encontro da xuventude..

Responder
0
0

Destacadas

Tecnología 5G
Las manos visibles del capitalismo echan un pulso por el control del 5G

El fracaso de la estrategia punitiva de Trump con China podría llevar a Estados Unidos a buscar alianzas puntuales entre sus empresas y otros gigantes europeos.

Economía digital
La corporación inteligente

En todos los sectores económicos, desde la agricultura a la industria predictiva, el comercio minorista e incluso el trabajo de cuidados remunerado, el modelo de plataforma es ahora una capa esencial de la infraestructura.

Feminismos
Izquierda Unida expulsa al Partido Feminista

Con un 85% de votos a favor, la Asamblea Político Social de la formación liderada por Alberto Garzón ha decidido la salida del partido de Lidia Falcón.


Cine
Cuando los ecologistas son los malos de la película

El audiovisual comercial mira el ambientalismo con mejores ojos que otras causas, pero aun así se ha recreado en la representación de ecoterroristas más o menos carnavalescos.

Últimas

Insólita Península
La leyenda del Puente de Hierro

El antiguo convento de los Templarios recreado en la leyenda de Bécquer es el monasterio de San Polo en Soria. Del conjunto original ha sobrevivido la iglesia.