Erika García e Diana Guillén: máis feminismo fronte a ditadura en Honduras

Érika García e Diana Guillén, traballadoras do Centro de Derechos de Mujeres, achégannos a realidade do activismo e a situación en Honduras, onde centos de feminicidios quedan impunes cada ano e aumenta a represión baixo unha nova ditadura ‘made in USA’.

Diana Guillén Erika Garcia
Erika García e Diana Guillén en Compostela
@osaltogz

publicado
2018-04-18 20:03:00

Estas semanas están de xira no país dúas activistas e feministas hondureñas, dentro do proxecto O mundo que queremos. Érika García e Diana Guillén traballan no Centro de Derechos de Mujeres de Honduras (CDM), unha organización que loita polo “fortalecemento da autonomía, o exercicio e o goce dos dereitos, a cidadanía, a igualdade e a xustiza de xénero para as mulleres”. Estes días compartiron coñecementos en varias vilas galegas. Quedamos con elas en Compostela para falar de feminismos, das violacións de dereitos humanos e da ditadura instaurada en Honduras desde hai uns meses.

Segundo datos de La Vía Campesina, en Honduras hai 2 millóns de mulleres campesiñas das que o 86% non ten acceso á terra. Como enfronta este problema o CDM?
E.G: O que sucede coas mulleres campesiñas é que os títulos de propiedade ou de recuperación de territorio están a nome do xefe da familia, que é un home. Se hai unha separación eles quedan coa propiedade. Margarita Murillo, asasinada en 2014, era unha campesiña que loitaba por que as mulleres quedasen coas súas propiedades e que eses títulos non se puidesen vender despois, algo que os homes adoitaban facer non só para enriquecerse, senón tamén para evadir as responsabilidades de manutención dos fillos. É unha conduta machista moi arraigada.
Desde o CDM impulsamos as hortas familiares para que na súa terra, as mulleres poidan sementar e ter cultivos para o consumo das súas familias. Tamén hai hortas en áreas urbanas de San Francisco Morazán, onde as mulleres teñen hortas urbanas e venden os alimentos que elas cultivan, creando un soporte económico para elas, xa que a maioría son nais solteiras.

Centro de Derechos de Mujeres honduras
Mulleres formadas no Centro de Derechos de Mujeres. Imaxe: CDM

Axudades tamén a moitas mulleres que traballan en maquilas. Cal é a situación e en que consiste a vosa axuda?
D.G: O CDM ten dúas oficinas, unha en Tegucigalpa e outra en San Pedro Sula, que é onde está a maior poboación de traballadoras na industria. O ano pasado eran unhas 124.000 e poucas delas estaban sindicadas. Nesa zona hai 240 empresas maquilas e só 24 sindicatos. Desde o CDM formamos ás compañeiras dos sindicatos en dereitos humanos e laborais e en perspectiva de xénero para que sexan elas as que fomenten o cambio dentro das súas estruturas de traballo e das súas comunidades.

Que beneficios supuxeron este tipo de accións para as mulleres?
D.G: Están empoderándose e chegando a postos na xunta directiva dos sindicatos e están moito máis formadas en dereitos laborais e dereitos humanos. Ademais teñen un papel activo de colaboración nas problemáticas laborais ou de violencia doméstica coas súas compañeiras de traballo.

Nos últimos anos houbo máis de 4.000 feminicidios e a gran maioría quedaron impunes. O movemento feminista está traballando nese sentido. Cal é a situación actual?

E.G: En 2014 e 2015 a taxa elevouse. Desde entón, as cifras oficiais din que hai unha baixada, pero sabemos que se nos ocultan cifras. Aínda así, son altas: en 2017, segundo un observatorio universitario, houbo unha muller asasinada de forma violenta cada 17 horas. A percepción da cidadanía é que as cifras non só non baixaron, senón que van en aumento.
D.G: Tamén están cambiando as figuras destes delitos. O estado está optando por cualificalas como “mortes indefinidas” en lugar de como feminicidio. Son moi poucos os casos xulgados como feminicidio, en parte pola cultura e formación do persoal xudicial. As estatísticas do observatorio universitario foron incluso menores que as que deu o Centro Estadístico Policial (Cepol). En 2017, 385 fronte a 393.
E.G: En 2016 foron 460 casos segundo o Cepol e só houbo dúas sentenzas condenatorias por feminicidio. O resto quedaron impunes, ás veces por non ser tipificados como feminicidio e outras porque non se investigan e quedan como “morte violenta”, sen máis.

Os dereitos sexuais e reprodutivos están en claro retroceso pola influencia que teñen os grupos fundamentalistas e as igrexas, que practicamente son o segundo poder que está a gobernar Honduras.
Feminicidios honduras
Protestas contra os feminicidios en Honduras. Imaxe: CDM

Desde hai uns anos non hai educación sexual nas escolas e en consecuencia hai un aumento dos embarazos en mulleres adolescentes. Cal é o papel das igrexas nesta decisión política?
D.G: Os dereitos sexuais e reprodutivos están en claro retroceso pola influencia que teñen os grupos fundamentalistas e as igrexas, que practicamente son o segundo poder que está a gobernar Honduras. Estes grupos están moi ligados ás estruturas de goberno, cun congreso moi conservador que non deixa lugar a ningunha política aos dereitos humanos das mulleres. Por exemplo, en 2009 aprobáronse as guías de educación sexual nos centros de educación secundaria e a partir do golpe dese ano, as guías foron queimadas en fogueiras, literalmente. Despois prohibiron a píldora anticonceptiva e actualmente aumentaron as penas para o aborto baixo calquera suposto. Honduras é o segundo país de Latinoamérica con máis embarazos en adolescentes.
E.G: Antes mesmo se falaba de pracer, de masturbación, era unha formación integral. Agora só no 4% dos institutos hai educación sexual e nin sequera é integral, quedan na parte anatómica. Incluso eliminaron os debuxos dos órganos reprodutivos.

Discutiuse un novo código penal no que participaron consultores españois da AECID. O delito por aborto quedou igual e incluíronse tipos penais coma terrorismo para determinados casos de protesta social.

Cal é o debate social actual sobre a píldora e sobre o aborto?
E.G:
O ano pasado creouse a plataforma “Somos Muchas”, formada por organizacións feministas entre as que estaba CDM, para loitar pola despenalización do aborto en determinadas causas. O ano pasado discutiuse un novo código penal no que participaron consultores españois da AECID (Agencia Española de Cooperación Internacional para el Desarrollo). Desde a plataforma tentamos reunirnos con eles e dicían que ían cambiar cousas pero ao final non pasou nada. O delito por aborto quedou igualiño no novo código penal, e incluíronse tipos penais coma terrorismo para determinados casos de protesta social.
D.G: Tamén tipificaron como delitos as ofensas aos sentimentos relixiosos en caso de denuncias e protestas contra as accións de grupos fundamentalistas e igrexas.

Iso sóanos...
E.G:
Xa, despois soubemos que os consultores españois tiñan unha liña moi parecida ao seu código e foi un auténtico retroceso. O aborto quedou exactamente igual (3-5 anos de prisión), e subiron as penas para o persoal de saúde con penas de ata 10 anos. En abril de 2017 houbo un debate social en todo o país, algo inédito en Honduras e que foi un logro importante para nós. Houbo unha concienciación, pero desde o Congreso non houbo vontade política. Un día convocamos unha protesta fóra do Congreso e á mesma hora convocaron aos grupos fundamentalistas e converteuse nunha cousa moi violenta, con coitelos, pedras.
D.G: Moitos deles eran persoas convocadas polo partido do Goberno, que se mobilizaron en vehículos do estado. Os enfrontamentos violentos deste grupo fundamentalista relixioso estaba preparado.

O CDM forma parte da Plataforma 25 de noviembre. Cal é a actividade da plataforma e a situación do movemento feminista na actualidade?
E.G: A plataforma e o movemento feminista en Honduras están nun momento de debate ao redor das eleccións do pasado ano. Para moitas organizacións eran ilegais e non se podían avalar, mentres outras organizacións tiñan outras visións. Foi un momento de debate entre organizacións e aínda non hai un posicionamento claro sobre que facer agora que a ditadura xa está conformada.

O mundo que queremos Honduras
Diana Guillén e Erika García nun obradoiro en Galiza. Imaxe: O mundo que queremos

A 'NOVA' DITADURA DE JUAN ORLANDO HERNÁNDEZ

Despois da fraude electoral houbo meses de moitas protestas e represión. Seguen activas esas mobilizacións ou asúmese a realidade?
E.G:
Xa non hai protestas. O 20 de xaneiro a Alianza de Oposición convoca un paro nacional ata o 27, que era a toma de posesión. Foi unha semana de accións onde cambiou a estratexia de represión do Goberno. Primeiro a xente saía á rúa e tomaba as estradas pero despois o país militarizouse moitísimo. Non deixaban que a xente saíse á rúa e a forza das protestas viuse reducida. A cantidade de militares, policías, cobras, tigres, policías antidroga e de intelixencia era impresionante. A xente comezou a ter medo e despois quedaron pequenas mobilizacións por sectores e comunidades que son convocadas pola poboación, non por ningún organismo nin grupo político.
D.G: As accións que se está tomando agora van no camiño de defender aos 12 presos políticos que hai actualmente. Hai un grupo de avogados e avogadas que están tentando liberar a estas persoas. Houbo máis de 1000 arrestos en decembro e xaneiro e o máis que se pode facer é denunciar as violacións de dereitos humanos que se deron durante ese tempo. Estes presos políticos están nun estado horrible, sendo tratados peor que animais.

Hai  policías creadas con fondos estadounidenses que se encargan de dar capacitacións e de intelixencia, proporcionan armas e tecnoloxías impresionantes. Para ser un país tan pobre, temos drons de vixilancia, submarinos…

Laura Zúñiga Cáceres, filla de Berta, dicía que cada vez había máis activistas e en consecuencia, máis represión. É máis arriscado ser activista agora?
E.G:
Ese é o problema. O grao de militarización é incluso peor que no Golpe de Estado de 2009. Antes reprimían a Policía Nacional e as forzas armadas, pero agora hai moitísimas policías creadas con fondos estadounidenses que se encargan de dar capacitacións e de intelixencia, proporcionan armas e tecnoloxías impresionantes. Para ser un país tan pobre, temos drons de vixilancia, submarinos…
D.G: O equipamento de cada policía ten un valor de 5.000 dólares. Cada ano Juan Orlando está integrando 500 oficiais máis e xa leva 3-4 anos así, case 2000 oficiais só na policía militar. Ademais de que el é o dono da maioría de empresas de seguridade privada. En Honduras é habitual ver as colonias pechadas, con persoal privado impedindo o paso. Ten o control de todos os poderes do estado. O ditador agora en goberno, que se reelixiu de forma fraudulenta, ilegal e anticonstitucional, permítese retirar aos maxistrados da corte suprema e colocar os que el quere para aprobar as leis e os recursos que el interpoña.

Honduras1
Xa non hai debate sobre se é unha ditadura ou unha democracia.
E.G: Non, está claro. Incluso moita xente votante do seu partido está indignada. E si que hai máis activismo agora, pero tamén hai máis medo. Hai unha poboación nova que din que non mide o perigo, cando en realidade é unha poboación que non ten oportunidades e polo tanto non ten nada que perder.
D.G: Non hai opcións de traballo, de estado, de saúde… Os niveis de impunidade por corrupción son altísimos. Descubriuse que o partido actual de goberno desfalcou ao seguro, roubaron fondos e adicáronos a pagar as súas propagandas políticas. Vendían contratos para que empresas lles desen medicamentos falsos para a sanidade. Houbo 3000 mortes a consecuencia disto, a maioría mulleres, e actualmente só hai unha persoa xulgada que está recluída pero sae cando quere aos lugares que quere.

O movemento que xurdiu da indignación e da rabia precisa formación política para ter claras as cousas e non saír só a protestar

Malia esta impunidade coa corrupción ou os feminicidios, a represión, a fraude nas eleccións, seguides facendo activismo. Como xestionar a frustración?
E.G:
É moi frustrante, pero non se pode non facer nada. Hai un movemento de perda no movemento social pero moitas de nós xa sabiamos que isto ía pasar, levamos anos vendo os comportamentos ditatoriais de Juan Orlando. Desde o CDM e outras organizacións sociais queremos crear un tecido social nas novas xeracións que saíron á rúa para formalos, porque mentres tanto non podemos facer máis. Este movemento que xurdiu desde a indignación e da rabia precisa formación política para ter claras as cousas e reproducir os plantexamentos politicos para non saír só a protestar, senón saír tamén cunha estratexia efectiva que achegue ao cambio social. 

Relacionadas

América Latina
América Latina, más allá de Venezuela
1

Todos los partidos y medios parecen muy preocupados por las libertades y los derechos de la población venezolana, sin embargo poco se dice de esa otra América Latina, que está sufriendo el avance de los Gobiernos autoritarios con discursos genocidas y de las multinacionales que violan los derechos humanos de poblaciones enteras. 

Cooperación internacional
ESF cumpriu 25 anos de traballo o pasado 2018
Falamos con diversas persoas que formaron parte da organización para dar o coñecer o seu percorrido e a súa visión do que debería ser a Cooperación.
Berta Cáceres
Siete condenados y el extractivismo impune
El COPINH y la familia de Berta Cáceres denuncian que la sentencia del juicio solo incluye al “escalón más bajo de la estructura criminal”
0 Comentarios

Destacadas

Biodiversidad
‘Rewilding’, el planeta reclama lo suyo

La defensa del medio ambiente se ha centrado en conservar lo que tenemos, pero cada vez hay más voces que plantean la necesidad de renaturalizar grandes áreas que han perdido su biodiversidad vegetal y animal. En España aún no se ha hecho, aunque tenemos amplias zonas potenciales.

Feminismos
Un año de movilizaciones feministas que no caben en 1.000 páginas

2018 fue un año pleno de movilizaciones feministas. Miles de mujeres salieron a la calle. Desde el 8M a las manifestaciones espontáneas contra la sentencia de La Manada, desde el apoyo a las temporeras a la respuesta contra Vox, los feminismos se revelan como fuerza de choque contra el patriarcado y el fascismo, pero también como energía que invita a pensar otros mundos posibles.

Vivienda
David Madden: “La desigualdad es lo que define el modelo urbano actual”

El sociólogo y experto en estudios urbanos David Madden valora las iniciativas de base para defender el derecho a la vivienda y propone una ofensiva contra la financiarización del sistema habitacional vigente.

Elecciones
Finaliza el Gobierno de la moción de censura: habrá elecciones generales el 28 de abril

El Gobierno opta por el adelanto electoral, con la convocatoria de elecciones generales el 28 de abril. Las elecciones serán un mes antes de las europeas, autonómicas y locales de mayo.

Tribuna
¡A las urnas! Pedro Sánchez y el final del ciclo progre
6

La convocatoria electoral anticipa un nuevo movimiento para la restauración del régimen del 78. El autor considera que no resolverá la incapacidad del sistema representativo para solucionar los problemas de fondo provocados por la desigualdad económica, la pérdida de derechos sociales y la crisis de legitimidad.

Extrema derecha
¿Es Pablo Casado de extrema derecha?
1

Hay una línea que conecta las ideas demográficas del nacionalsocialismo alemán y las recientes declaraciones del líder del Partido Popular, Pablo Casado, sobre natalidad y aborto.

Últimas

Eventos
[Debate en directo] Cómo hacer, ver y contar una huelga feminista
Desde El Salto Diario proponemos un debate abierto de cómo hacer, ver y contar una huelga feminista.
Racismo
Del eslogan a la pura realidad: el antigitanismo es siempre institucional

La realidad sangrante de la brutalidad policial en base al perfil racial/étnico está todavía velada en nuestro territorio a causa de siglos de tabú en torno al carácter represor de las fuerzas de seguridad del Estado.

Memoria histórica
Guadiana Despierta frente a Guadiana del Caudillo

La Plataforma “Guadiana Despierta” convoca una nueva concentración en Guadiana para exigir la eliminación de simbología franquista en su localidad. Tendrá lugar en la Plaza Mayor del pueblo el próximo sábado, día 16 de febrero, a partir de las 17:00 horas.

Precariedad laboral
La plantilla de Navarpluma lleva 15 días de huelga frente a las coacciones de la empresa y la precarización
El comité de huelga denuncia bajadas de salario de hasta 400 euros mensuales, condiciones de control abusivas con cámaras de seguridad y la falta de mascarillas homologadas para las personas que trabajan desparasitando pluma en el taller, la mayoría inmigrantes.
Literatura
Ha muerto el abogado de la interculturalidad

“Tenemos que retener de Mandela la convicción para combatir la injusticia”. Esas son solo algunas de las muchas exquisitas palabras de Antonio Lozano, pensador solidario, humanista e intelectual crítico. Un enamorado infinito de África que luchó por enterrar los estereotipos respecto al continente vecino. El mundo y su sueño de superar barreras para unir culturas lloran su pérdida.

Oriente Próximo
Cinco cosas importantes que están pasando en el mundo árabe

El presidente argelino se presenta para un quinto mandato. Migrantes africanos intentan alcanzar las costas de Yemen. Arabia Saudí continua su política de sustitución de trabajadores extranjeros por nativos. Los palestinos protestan por una autopista dividida por un muro de 8 metros que Israel ha construido en Cisjordania. Los activistas del Hirak siguen pagando por su rebelión en Marruecos. Estas son algunas de las cosas que están pasando en el mundo árabe

Música
Mecano, ¿fraude o genio?

Más allá de la honestidad de sus fines, la capacidad de Mecano para trascender géneros estaba en sintonía con genios como ABBA, donde el fin último era tan subjetivo como vibrante: moldear la canción pop perfecta.