Galego
A lingua das crianzas (I): Paus nas rodas ao galego na infancia

Nos últimos anos, Feijóo, Pocoyó e os seus amigos aceleraron o proceso histórico de substitución lingüística do galego a prol do castelán. A política lingüística da Xunta e a súa inacción ante a imposición estrutural do castelán favorece unha desgaleguización que comeza coa vulneración dos dereitos lingüísticos dos nenos e nenas galegas.


publicado
2019-05-09 12:00

A carón do bar Ciaboga de Pontedeume xogan Carlota e Antón. Teñen pouco máis de un ano e a súa única preocupación é manter o equilibrio mentres baixan a costa da rúa Real. Na distancia, Antón ve un móbil e berra: “aca!”. Está a pedir un vídeo, onde ao ritmo dunha música engaiolante preséntasenos a Lola, unha vaca que “tiene cabeza y tiene cola.” Ou “it has a head and it has a tail”.

O certo é que na Galiza de 2019, a maioría das nenas e nenos aprenden o que é unha vaca en castelán e por Youtube. Só o 18% son educados en galego, unha realidade asumida con resignación pola sociedade, e o 100% ven vulnerados os seus dereitos lingüísticos independentemente da súa lingua inicial.

Segundo o IGE de 2018, publicado en setembro de 2019, o 23,9% dos menores entre 5 e 14 anos non falan case nada ou nin sequera saben falar galego. En 2008, este dato era do 16% (unha subida de case oito puntos en dez anos).

O CASTELÁN, QUEIRAN OU NON

A vulneración deses dereitos comeza coa socialización. Foi o caso de Xía, unha nena de dous anos educada en galego na casa. Os seus pais buscaron varias garderías onde fose educada na súa lingua pero malia pedilo en todas de xeito explícito, non foi posíbel. “O profesorado non emprega o galego, volvía cantando Cantajuegos. Foi a primeira en aprender a falar e cando o resto de nenos comezaron a falar comezou a dicir palabras e expresións en castelán. Por exemplo, cando se enfada, agora di ‘¡no quiero!’” explica Sonia Díaz, nai de Xía. Ruth Caramés, do proxecto Alí —do que falaremos máis adiante— percibiu o mesmo problema: “Temos dúas nenas e coa primeira tivemos moito medo. Viviamos en Brión pero mudámonos ao rural porque era dificilísimo que a nosa filla mantivese o galego”.

Informe da Mesa: “Algunhas crianzas galegofalantes con compañeiras castelanfalantes mudan ao castelán para socializar con elas. O máis preocupante é que crianzas galegofalantes muden a súa lingua permanentemente cando se atopan nun entorno moi castelanizado”.

Non son situacións illadas. Nun informe de 2017, a Mesa pola Normalización Lingüística describía este problema na educación infantil: “Algunhas crianzas galegofalantes con compañeiras castelanfalantes mudan ao castelán para socializar con elas. O máis preocupante é que crianzas galegofalantes muden a súa lingua permanentemente cando se atopan nun entorno moi castelanizado”. Para Séchu Sende, sociolingüista e activista, esta situación vai contra os seus dereitos lingüísticos: “É un tránsito que pode crear angustia e ansiedade porque hai unha socialización nova nun entorno hostil cara a súa lingua. Para non verse diferentes, os colectivos minorizados —en referencia ás crianzas galegofalantes— adáptanse ao medio e adoptan o castelán”. Para Sende, casos coma o de Xía responden a un proceso de substitución lingüística de carácter político. Outra das actitudes lingüísticas atopadas con frecuencia é a dos nenos e nenas que manteñen o galego na casa, pero que cambian ao castelán ao socializar con outros cativos. “É coma se o castelán fose a lingua dos nenos”, razoa Sonia. 

Non hai cifras xerais sobre esta muda, mais todas as persoas consultadas coinciden na súa gravidade e alcance. O pasado ano, o Seminario de Sociolingüística da RAG realizaba un informe no CEIP Agra do Muíño en colaboración co Concello de Ames e o propio centro. No informe, o 36% das familias con fillos e fillas galegofalantes indicaron que os seus fillos e fillas mudaron ao castelán cando comezaron a escolarización. Delas, un 63% comezaron a muda na educación infantil e un 18% na gardería. A muda do castelán cara o galego é insignificante. 

Séchu Sende: “É un tránsito que pode crear angustia e ansiedade porque hai unha socialización nova nun entorno hostil cara a súa lingua. Para non verse diferentes, os colectivos minorizados adáptanse ao medio e adoptan o castelán”

desobediencia

Pepe ten 13 anos e medrou en Compostela. No patio do seu instituto escóitanse as dúas linguas, segundo sexan “os que viven na urbanización” ou “os que viven na aldea”. El considérase bilingüe: “Se me falan galego, falo galego; se me falan castelán, falo castelán”. Sobre a lingua dos seus profesores, explica que “en Xeografía e en Lingua Galega falamos galego, pero pouco máis; esas materias teñen o nome e os libros en galego e na teoría Bioloxía tamén, pero a profe fala castelán”. De cada 10 materias, só dá 3 en galego.

Sabela Núñez Singala é profesora de matemáticas e malia o decreto, imparte as clases en galego. Este marzo foi advertida pola súa desobediencia. No seu Facebook, denuncia: “Esta semana a Administración contactou comigo para falarmos da miña e lembrarme que, en Galicia, as matemáticas non poden impartirse en galego, que só poden ser en castelán ou... en inglés!”. O 100% do seu alumnado fala galego.

Sabela, profesora: “Esta semana a Administración contactou comigo para falarmos da miña e lembrarme que, en Galicia, as matemáticas non poden impartirse en galego, que só poden ser en castelán ou... en inglés!”

O de Pepe e o de Sabela só son dúas das consecuencias do Decreto 79/2010 de Feijóo. Malia que o TSXG obrigou modificar o texto, o Supremo e o Constitucional mantivérono vixente. Con todo, o paulatino proceso de substitución lingüística a prol do castelán vén de lonxe. Pepe tivo que facer unha redacción na que explicaba como lle acontecera á súa nai. Tamén a Sonia: “Pasoume o mesmo que a Xía. A miña contorna era totalmente galegofalante pero no cole todos falaban en castelán. Dábannos a materia de galego en castelán! Era como estudar ruso”. Séchu Sende insiste en situar a desgaleguización dentro dun proceso histórico. “Todo o que se deriva da Constitución Española, onde o galego está en desigualdade, ten consecuencias a todos os niveis. O Goberno de ‘Feixóo’ lexislou contra o galego no sistema escolar, na administración, etc. Isto ten unhas consecuencias na psicoloxía social en cuestión de transmisión de valores e normas sociais”.

O GALEGO, RESIDUAL EN TV E YOUTUBE

Outra variábel que acentúa a substitución lingüística é a escasa presenza da lingua no audiovisual infantil. En 1995 o Xabarín Club tiña 40.000 socios, o 10% da poboación infantil galega. Ao preguntarlle a Pepe, contesta estrañado: “Vexo a TVG, pero non o Xabarín”. Ruth Caramés explica que “a TVG non está na onda; a programación infantil está moi desfasada e os que teñen man aí non lles interesa mellorala”. A chegada das canles temáticas infantís e a relegación do Xabarín á TVG2 —cun 0,6% de audiencia— rematou por separar ao galego da infancia. Os datos recollidos pola Mesa falan por si sós: un 4,6% da programación infantil (2,7% na fin de semana) e un 0,6% de xoguetes en galego. A Mesa denuncia neste último informe “a ausencia de lexislación que garanta os dereitos lingüísticos das consumidoras” e sinala: “Temos tan interiorizado que os xogos e xoguetes, como tantos outros aspectos da vida, son en castelán, que forman parte da nosa normalidade”.

cartaz imposición galego
Campaña de denuncia da "imposición" do galego da Mesa Pola Normalización Lingüística.

Na rede o problema é semellante. “Os profesores da gardería din que en Youtube é moi fácil atopar cancións en castelán pero que en galego é moi difícil, así que levei un USB con xigas e xigas de cancións infantís en galego”, afirma Sonia. Na adolescencia Pepe ten o mesmo problema: “Consumo sobre todo vídeos en Youtube, case todos en castelán e algún en inglés, pero busquei en galego e nada; hai moi poucos”.

Séchu Sende apunta unha opción que nos permite o galego que non teñen outros pobos como Catalunya ou Euskadi: “Igual que un neno madrileño que escoita música latina, os nosos fillos e fillas poden escoitar un filme en portugués do Brasil e escoitar galego con outro ‘sotaque’. O feito de termos calquera recurso educativo e de ocio en galego internacional fai que ese neno medre sen os prexuízos que teñen outras linguas minorizadas, como non ter acceso ao saber ou á ciencia”.

Continúa en:
1 Comentario
#34048 15:42 9/5/2019

A criança da fotoque aparece neste artigo e viguesa e galegofalante. Con case 7 anos e nom muda de idioma.

Responder
7
2

Destacadas

Juicio del 1 de Octubre
Miles de personas colapsan el Prat en la jornada de protestas contra la sentencia del 1 de octubre

Miles de personas han acudido a la convocatoria para colapsar el aeropuerto de Barcelona con motivo de la sentencia de cien años de cárcel a políticos y activistas del referéndum del 1 de octubre.

Referéndum del 1 de octubre
Catalunya no se va, a Catalunya la empujan

Por si no ha quedado claro, dos líderes civiles han sido condenados a nueve años de cárcel por convocar una manifestación sin heridos, una presidenta del Parlament ha sido condenada a 11 años y seis meses por no vetar un debate parlamentario... Catalunya no se va, a Catalunya la empujan.

Juicio del 1 de Octubre
Penas de entre 9 y 13 años para los acusados del 1-0

Junqueras es condenado por el Supremo a 13 años de prisión por sedición en concurso medial con un delito de malversación. Los exconsellers Romeva, Turull y Bassa a 12 años; Forcadell a 11 años y medio; Forn y Turull a 10 años y medio, y Cuixart y Sànchez a nueve años.


Juicio del 1 de Octubre
Adéu, España

Hoy, después de una sentencia que condena a cien años de cárcel a nueve de los doce acusados por el referéndum del 1 de octubre de 2017, una parte de Cataluña se va para no volver.

Juicio del 1 de Octubre
Un exasesor de la ONU tacha la sentencia del Procés de “aberración jurídica”

El jurista Alfred de Zayas, asesor de la ONU hasta 2018, emplaza al Tribunal Europeo de Justicia de Luxemburgo a decidir si España está violando el artículo 2 del Tratado de Lisboa, en el que se expresa que “la Unión se fundamenta en los valores de respeto de la dignidad humana, libertad, democracia, igualdad, Estado de derecho y respeto a los derechos humanos.

Últimas

Rojava
Europa decide esta semana su política frente a la invasión de Rojava

Borrell se suma al veto de venta de armas a Turquía, una de las principales receptoras de armamento español, tras la reunión entre ministros de exteriores de la UE celebrada este lunes 14 de octubre en Luxemburgo.  

Ecuador
Lo han vuelto a hacer: el movimiento indígena tumba el ‘paquetazo’ de Lenin Moreno

Doce días de movilización han dado como resultado una nueva gran victoria del movimiento indígena: el presidente de Ecuador Lenin Moreno deroga el polémico decreto 883.

Feminismos
Un Encuentro del feminismo sin fronteras

En Argentina el Encuentro de Mujeres, Lesbianas, Travestis, Trans y No Binaries congregó un año más a miles de personas. La 34 edición de esta cita tuvo lugar en la ciudad de la Plata y fue declarada Encuentro “plurinacional” por primera vez respondiendo al reclamo de las mujeres indígenas.  

Biodiversidad
“No es la DANA”: los ecologistas culpan a la agroindustria y las administraciones del colapso del Mar Menor

Ecologistas en Acción exige al Gobierno de la Región de Murcia que “no tire balones fuera” en la crisis medioambiental y señala al sector agroindustrial del Campo de Cartagena y a las administraciones locales, regional y estatal “por no hacer su trabajo”.

Memoria histórica
El Gobierno exhumará discretamente a Franco el día 21 de octubre

Los detalles del operativo se darán a conocer el viernes anterior, es decir, el 18 de octubre. El Gobierno niega que se trate de una estrategia electoral y recuerda que su intención era hacerlo en junio.

Teatro
La santidad o la hoguera: vida y muerte de las místicas de la Baja Edad Media

Las llamaron locas y herejes, las quemaron, y con el paso de los siglos algunas fueron canonizadas. Son las místicas, figuras ambiguas de la Edad Media que desafiaron el patriarcado y se opusieron al incipiente capitalismo.

Movimiento obrero
Aquella madrugada de primavera
Un acercamiento (empezando por los hechos del 25 de marzo) de lo que supuso la emigración de extremeños al País Vasco en los 60 para el movimiento obrero vasco
Música
La Polla Records en Madrid. Crónicas de una ciudad

En los tiempos políticos de los buenos chicos, de su nueva moral acaramelada, y de la reacción conservadora, que La Polla reventase en Madrid fue un regalo.

Opinión
Putas: ¿de la prostitución a la proletarización?

Las posiciones prohibicionista, regulacionista y abolicionista de la prostitución aspiran, cada una a su manera, a imponer al conjunto de la sociedad un concepto y una práctica de sexualidad y reservan al trabajo un espacio más amplio que a la libertad.

Colonialismo
Gabriela Rivera: "El 12 de octubre no hay nada que celebrar"
Gabriela Rivera, artista visual y activista del colectivo Resistencia Migrante, participó en la manifestación del pasado 12 de octubre en València y explica a fondo sus reivindicaciones.