Galego
A lingua das crianzas (I): Paus nas rodas ao galego na infancia

Nos últimos anos, Feijóo, Pocoyó e os seus amigos aceleraron o proceso histórico de substitución lingüística do galego a prol do castelán. A política lingüística da Xunta e a súa inacción ante a imposición estrutural do castelán favorece unha desgaleguización que comeza coa vulneración dos dereitos lingüísticos dos nenos e nenas galegas.

fálame galego

A carón do bar Ciaboga de Pontedeume xogan Carlota e Antón. Teñen pouco máis de un ano e a súa única preocupación é manter o equilibrio mentres baixan a costa da rúa Real. Na distancia, Antón ve un móbil e berra: “aca!”. Está a pedir un vídeo, onde ao ritmo dunha música engaiolante preséntasenos a Lola, unha vaca que “tiene cabeza y tiene cola.” Ou “it has a head and it has a tail”.

O certo é que na Galiza de 2019, a maioría das nenas e nenos aprenden o que é unha vaca en castelán e por Youtube. Só o 18% son educados en galego, unha realidade asumida con resignación pola sociedade, e o 100% ven vulnerados os seus dereitos lingüísticos independentemente da súa lingua inicial.

Segundo o IGE de 2018, publicado en setembro de 2019, o 23,9% dos menores entre 5 e 14 anos non falan case nada ou nin sequera saben falar galego. En 2008, este dato era do 16% (unha subida de case oito puntos en dez anos).

O CASTELÁN, QUEIRAN OU NON

A vulneración deses dereitos comeza coa socialización. Foi o caso de Xía, unha nena de dous anos educada en galego na casa. Os seus pais buscaron varias garderías onde fose educada na súa lingua pero malia pedilo en todas de xeito explícito, non foi posíbel. “O profesorado non emprega o galego, volvía cantando Cantajuegos. Foi a primeira en aprender a falar e cando o resto de nenos comezaron a falar comezou a dicir palabras e expresións en castelán. Por exemplo, cando se enfada, agora di ‘¡no quiero!’” explica Sonia Díaz, nai de Xía. Ruth Caramés, do proxecto Alí —do que falaremos máis adiante— percibiu o mesmo problema: “Temos dúas nenas e coa primeira tivemos moito medo. Viviamos en Brión pero mudámonos ao rural porque era dificilísimo que a nosa filla mantivese o galego”.

Informe da Mesa: “Algunhas crianzas galegofalantes con compañeiras castelanfalantes mudan ao castelán para socializar con elas. O máis preocupante é que crianzas galegofalantes muden a súa lingua permanentemente cando se atopan nun entorno moi castelanizado”.

Non son situacións illadas. Nun informe de 2017, a Mesa pola Normalización Lingüística describía este problema na educación infantil: “Algunhas crianzas galegofalantes con compañeiras castelanfalantes mudan ao castelán para socializar con elas. O máis preocupante é que crianzas galegofalantes muden a súa lingua permanentemente cando se atopan nun entorno moi castelanizado”. Para Séchu Sende, sociolingüista e activista, esta situación vai contra os seus dereitos lingüísticos: “É un tránsito que pode crear angustia e ansiedade porque hai unha socialización nova nun entorno hostil cara a súa lingua. Para non verse diferentes, os colectivos minorizados —en referencia ás crianzas galegofalantes— adáptanse ao medio e adoptan o castelán”. Para Sende, casos coma o de Xía responden a un proceso de substitución lingüística de carácter político. Outra das actitudes lingüísticas atopadas con frecuencia é a dos nenos e nenas que manteñen o galego na casa, pero que cambian ao castelán ao socializar con outros cativos. “É coma se o castelán fose a lingua dos nenos”, razoa Sonia. 

Non hai cifras xerais sobre esta muda, mais todas as persoas consultadas coinciden na súa gravidade e alcance. O pasado ano, o Seminario de Sociolingüística da RAG realizaba un informe no CEIP Agra do Muíño en colaboración co Concello de Ames e o propio centro. No informe, o 36% das familias con fillos e fillas galegofalantes indicaron que os seus fillos e fillas mudaron ao castelán cando comezaron a escolarización. Delas, un 63% comezaron a muda na educación infantil e un 18% na gardería. A muda do castelán cara o galego é insignificante. 

Séchu Sende: “É un tránsito que pode crear angustia e ansiedade porque hai unha socialización nova nun entorno hostil cara a súa lingua. Para non verse diferentes, os colectivos minorizados adáptanse ao medio e adoptan o castelán”

desobediencia

Pepe ten 13 anos e medrou en Compostela. No patio do seu instituto escóitanse as dúas linguas, segundo sexan “os que viven na urbanización” ou “os que viven na aldea”. El considérase bilingüe: “Se me falan galego, falo galego; se me falan castelán, falo castelán”. Sobre a lingua dos seus profesores, explica que “en Xeografía e en Lingua Galega falamos galego, pero pouco máis; esas materias teñen o nome e os libros en galego e na teoría Bioloxía tamén, pero a profe fala castelán”. De cada 10 materias, só dá 3 en galego.

Sabela Núñez Singala é profesora de matemáticas e malia o decreto, imparte as clases en galego. Este marzo foi advertida pola súa desobediencia. No seu Facebook, denuncia: “Esta semana a Administración contactou comigo para falarmos da miña e lembrarme que, en Galicia, as matemáticas non poden impartirse en galego, que só poden ser en castelán ou... en inglés!”. O 100% do seu alumnado fala galego.

Sabela, profesora: “Esta semana a Administración contactou comigo para falarmos da miña e lembrarme que, en Galicia, as matemáticas non poden impartirse en galego, que só poden ser en castelán ou... en inglés!”

O de Pepe e o de Sabela só son dúas das consecuencias do Decreto 79/2010 de Feijóo. Malia que o TSXG obrigou modificar o texto, o Supremo e o Constitucional mantivérono vixente. Con todo, o paulatino proceso de substitución lingüística a prol do castelán vén de lonxe. Pepe tivo que facer unha redacción na que explicaba como lle acontecera á súa nai. Tamén a Sonia: “Pasoume o mesmo que a Xía. A miña contorna era totalmente galegofalante pero no cole todos falaban en castelán. Dábannos a materia de galego en castelán! Era como estudar ruso”. Séchu Sende insiste en situar a desgaleguización dentro dun proceso histórico. “Todo o que se deriva da Constitución Española, onde o galego está en desigualdade, ten consecuencias a todos os niveis. O Goberno de ‘Feixóo’ lexislou contra o galego no sistema escolar, na administración, etc. Isto ten unhas consecuencias na psicoloxía social en cuestión de transmisión de valores e normas sociais”.

O GALEGO, RESIDUAL EN TV E YOUTUBE

Outra variábel que acentúa a substitución lingüística é a escasa presenza da lingua no audiovisual infantil. En 1995 o Xabarín Club tiña 40.000 socios, o 10% da poboación infantil galega. Ao preguntarlle a Pepe, contesta estrañado: “Vexo a TVG, pero non o Xabarín”. Ruth Caramés explica que “a TVG non está na onda; a programación infantil está moi desfasada e os que teñen man aí non lles interesa mellorala”. A chegada das canles temáticas infantís e a relegación do Xabarín á TVG2 —cun 0,6% de audiencia— rematou por separar ao galego da infancia. Os datos recollidos pola Mesa falan por si sós: un 4,6% da programación infantil (2,7% na fin de semana) e un 0,6% de xoguetes en galego. A Mesa denuncia neste último informe “a ausencia de lexislación que garanta os dereitos lingüísticos das consumidoras” e sinala: “Temos tan interiorizado que os xogos e xoguetes, como tantos outros aspectos da vida, son en castelán, que forman parte da nosa normalidade”.

cartaz imposición galego
Campaña de denuncia da "imposición" do galego da Mesa Pola Normalización Lingüística.

Na rede o problema é semellante. “Os profesores da gardería din que en Youtube é moi fácil atopar cancións en castelán pero que en galego é moi difícil, así que levei un USB con xigas e xigas de cancións infantís en galego”, afirma Sonia. Na adolescencia Pepe ten o mesmo problema: “Consumo sobre todo vídeos en Youtube, case todos en castelán e algún en inglés, pero busquei en galego e nada; hai moi poucos”.

Séchu Sende apunta unha opción que nos permite o galego que non teñen outros pobos como Catalunya ou Euskadi: “Igual que un neno madrileño que escoita música latina, os nosos fillos e fillas poden escoitar un filme en portugués do Brasil e escoitar galego con outro ‘sotaque’. O feito de termos calquera recurso educativo e de ocio en galego internacional fai que ese neno medre sen os prexuízos que teñen outras linguas minorizadas, como non ter acceso ao saber ou á ciencia”.

Continúa en:

Relacionadas

O prelo
Irmá paxaro: As pegadas da infancia

Un poema de Tamara Andrés que recupera o sentido da memoria na infancia e atende o valor do acompañamento e a separación en tempos adversos.

Música
Ortiga: “Pódolle dicir as miñas tías que veñan a un concerto e disfruten”
Ortiga, un dos antigos integrantes de Esteban&Manuel, acaba de lanzar ‘Chicho y sus chichas’. Con este proxecto, busca achegarse máis a un estilo máis festivo e bailable.
1 Comentario
#34048 15:42 9/5/2019

A criança da fotoque aparece neste artigo e viguesa e galegofalante. Con case 7 anos e nom muda de idioma.

Responder
7
2

Destacadas

Coronavirus
Amazon gana: sus trabajadores advierten de que trabajan al mismo ritmo que en diciembre

La compañía de Jeff Bezos aparece como una de las ganadoras por la situación de alarma. Sus ventas han repuntado en marzo, pero afronta las protestas de trabajadores en Estados Unidos y las denuncias sobre las medidas para proteger la de salud de sus trabajadores en Europa.

Coronavirus
¿Qué aplaudes, Nadia?

El Eurogrupo acaba una reunión que parece contentar a todos donde anuncian una “triple red de seguridad” que se queda corta en sus tres vías, que cede ante una nueva Troika que parece encabezada por Holanda y que se olvida de los coronabonos.

Comunidad El Salto
Carta a nuestras lectoras
Cada día nos leéis más gente y eso es muy importante para nosotras pero, ahora más que nunca, necesitamos que des el salto.
Economía digital
Mujeres, bienvenidas a la discriminación 3.0

La economía de plataforma reproduce los sesgos y discriminaciones que ya existen en la sociedad. La brecha salarial y la división sexual del trabajo por tipo de tarea demuestran que la tecnología no es neutral y que es necesario establecer criterios feministas para evitar la discriminación en la economía digital.

Coronavirus
Madres por el Clima: “El confinamiento no puede ir en contra de la salud física y psicológica de nuestros hijos”
Este colectivo de madres y padres reivindica que se permita salir a los menores al menos una vez al día, acompañados de un mayor, como se hace en otros países, para reducir “las consecuencias negativas que tiene el confinamiento en la salud de niños y niñas”.
Coronavirus
Las películas que nos contaron las crisis del pasado y del futuro

El próximo capítulo de las crisis mundiales se está rodando ahora mismo. Para entenderlo, es necesario haber visto los anteriores. Este listado de películas y documentales nos ayudará a comprender cómo hemos llegado hasta aquí y cómo funcionan esas crisis.

Coronavirus
Movimientos sociales africanos lideran la prevención contra el covid19

Y’en a Marre en Senegal, Balai Citoyen en Burkina Faso y Lucha en la República Democrática del Congo han iniciado una serie de campañas de sensibilización y concienciación contra el virus.

Coronavirus
El panorama general se esconde tras un virus

El “mundo real”, tal como se nos presenta, raramente refleja algo que podamos ser capaces de catalogar como realidad objetiva. Es un conjunto de prioridades políticas, económicas y sociales que han sido fabricadas para nosotros. En un momento como este tenemos una oportunidad de reconocer esta verdad y desarrollar nuestra perspectiva crítica.

Últimas

Periodismo
Nace Nortes, una revista digital asturiana “centrada en la periferia”

La revista digital asturiana Nortes se presenta el 10 de abril con una apuesta por el periodismo independiente y una reivindicación de la búsqueda del bien común como guía para su trabajo.

Coronavirus
Una red de cuidados antirracista vuelve a ser multada por repartir alimentos a migrantes en Barcelona

La Guardia Urbana del Ayuntamiento de Barcelona multa de nuevo a la Red de Cuidados Antirracistas. El grupo estaba concluyendo una de las rutas por las que distribuyen alimentos a un centenar de personas migrantes.

Memoria histórica
La generación de los “campaneros” de Ensidesa: “Aquello era para morirse”

Fueron muchos los accidentes y las enfermedades mortales derivados de aquel arriesgado trabajo de cimentación en los terrenos pantanosos e inundables donde se instaló la factoría.

Coronavirus
¿Y cuál es la verdadera pandemia? Una denuncia feminista desde Ecuador

Es evidente que esta “cuarentena” y el teletrabajo, presentado como gran alternativa de la crisis, tienen un claro corte de clase. Los días transcurren y el gobierno del Ecuador sigue sin dar respuesta a la crisis social generalizada, donde la gente más precarizada está muriendo de hambre, del contagio o de la indiferencia

Coronavirus
Crónica de un confinamiento valenciano

Solo al principio se nos permitió reflexionar, hasta cierto punto, sobre la gravedad del asunto. La segunda fase fueron los reproches, las maldiciones y las culpas individuales e individualizadas. Después las calles se vaciaron y la enfermedad se extendió, y con ello el sentimiento generalizado de que, aunque podríamos estar peor, estamos mal.