Televisión
Voces en perigo de extinción

Desoladora situación da industria da dobraxe galega: dos doce estudos dos anos 90, só sete se manteñen activos. O crecente consumo das versión orixinais, a inestabilidade laboral do sector e a redución de fondos dende a TVG merman unha longa traxectoria que presenta os seus mínimos históricos.

Doblaje en gallego
Dos doce estudos que dobraban nos 90, só sobreviven a metade. / CTNL

Acendemos o televisor e tentamos adiviñar que persoas sairán na pantalla, mais nunca tememos descoñecer a lingua coa que se comunicarán. Os actores e actrices de dobraxe galegas son os superviventes dunha profesión que, a xuizo da actriz de dobraxe viguesa Maika Aguado, “segue a parecer, cando menos, peculiar”.

É habitual escoitar unha definición “elitista”, “estraña”, “rara” para definir o traballo da dobraxe, mesmo se estigmatiza como unha profesión “pouco seria”. A dobraxe galega está en crise, a máis profunda que se recorda. Moitos profesionais afirman que ten chegado a un punto de difícil retorno e que está a desaparecer. Porén, esta voz négase a enmudecer e procura cada día unha mellor calidade, tentando situar a dobraxe en Galiza nos primeiros postos do podio español.

Mudar a voz dun actor americano ou darlle vida a un personaxe de animación require dun alto nivel de especialización. Con todo, os profesionais da dobraxe sofren o intrusismo de actores cinematográficos non expertos. O star-talent que pon voz ao personaxe é unha das ameazas ás que se debe enfrontar o colectivo da dobraxe.

Por outra banda, “a permanente inestabilidade laboral” da que fala Maika Aguado non vén soamente motivada pola non-especialización, senón que a crise e a revolución tecnolóxica tamén influíron á hora de falar do desequilibrio que afronta a dobraxe galega que, de galega, pasou a ter pouco. Pero sen dúbida, o maior problema que encara o sector é o da dependencia e abandono institucional.

“Facer cine en galego é necesario”

A dobraxe galega marcou un fito nos 80 co nacemento da TVG, que xurdía para marcar un punto de inflexión na normalización lingüística. Afirmábao entón Chano Piñeiro no certame de Cinegalicia: “Facer cine é posible, facer cine en galego é necesario”. É incuestionable a relevancia da dobraxe como vehículo do proceso de normalización da lingua galega. Así o recollen comunicados de institucións como a Real Academia Galega: “O labor dos equipos de dobraxe galegos é fundamental para a consolidación dun estándar correcto”. Ou o Instituto da Lingua Galega: “No momento actual, sería imprescindible non só manter, senón mesmo reforzar, as actividades da dobraxe, as que consideramos estratéxicas para dotar de visibilidade á nosa lingua nun contexto que vive un acelerado proceso de transformación”.

Con todo, a pesar do apoio recibido por parte dos responsábeis da lingua, a realidade institucional asfixiaba á industria da dobraxe, sobre todo a partir dos 90. A política de “vetos” que iniciou a TVG desembocou en dúas vertentes: os considerados aptos para traballar coa lingua e os que non. A este conxunto de “inaptos” uníronse todos aqueles que recibían traballos de dobraxe ao castelán.

A isto súmase a desconcertante diminución de galegofalantes motivada pola preferencia doutros idiomas como o inglés, predominantes nas gravacións orixinais. En definitiva, e como ratifican as palabras do profesional Luís Iglesia nun Congreso de Tradución para a Dobraxe: “A serie Dallas marcou un fito, porque de pronto apareceron os millonarios falando en galego. Houbo toda unha xeración que medrou cos debuxos do Xabarín, Doutor Slump e Arale, Shin Chan, que entende e fala o galego grazas a aquela programación punteira, pero hoxe camiñamos en sentido contrario”.

Mínimos históricos

“Vivir da farándula sempre resultou complicado, pero máis nos tempos que corren”, asegura Maika Aguado. O colectivo de actores e actrices de dobraxe galegas atópase baixo mínimos históricos. Dos doce estudos que dobraban nos 90, só sobreviven a metade: Iberolusa en Vigo, SdiMedia e Cinemar en Compostela, Penteo en Ferrol e Estudio 21, BaBalúVox e Área 5 na Coruña. Coa crise de 2008 chegaron os recortes ás cadeas de televisión, que pretendían rebaixar os custes á par que o faría a industria publicitaria. Ademais, a folga histórica da dobraxe en Madrid e Barcelona provocou a mobilización de galegos cara estas comunidades, o que supuxo unha profunda descentralización que afectou de cheo ao sector en Galicia, considerado a mellor opción en canto a calidade.

A pesar da crise as voces de dobraxe non temían enmudecer, motivadas por un factor moi alentador: o nacemento da TVG2, que prometía novos contidos que afondasen no espazo cultural. Porén, a segunda canle da galega decidiu decantarse polos contidos en versión orixinal. Así, “o que antes eran novas de grandes producións dobradas por estudios galegos, transformábanse en queixas e manifestacións de incerteza fronte ao futuro da profesión. Así foi como as boas novas se tornaron en decadencia”, lamenta Aguado.

Nesta liña, a TVG2 alertaba doutro dos problemas que ían invadir o terreo da dobraxe galega: os novos gustos das audiencias. Estes, ademais de supor unha necesidade de reinventarse para a industria galega, aclaraba tamén a posición que ocupaban cada vez en maior medida as linguas estranxeiras no día a día dunha sociedade impactada polas novas tecnoloxías. “A evolución tecnolóxica da dobraxe fixo que este labor artístico se encamiñase cara a unha execución máis artificial, onde a tecnoloxía cobrou máis valor que a compoñente artística”. Aínda que a tecnoloxía supuxo tamén unha revolución nos tempos da dobraxe, a sincronía invadiu o terreo da interpretación.

A gran dependencia das institucións foi o factor principal que trouxo á dobraxe até a situación actual. A TVG é o sustentador principal dos estudos que dobran na nosa lingua, polo que a súa redución orzamentaria, como se mencionou, afecta amplamente a esta industria. “Non existe un modelo audiovisual propio no cal se xere riqueza e traballo suficiente para manter a demanda que reclama deseguido”, afirma Maika. Así, moitos profesionais da dobraxe optaron por buscar vías de ingreso alternativas, reducindo o mundo da interpretación a unha profesión “pouco desexada”.

A maior caída produciuse nos peores anos da crise: no ano 2011 o descenso de horas en publicidade caería até dez puntos, a produción de dobraxe reducíase á metade e o investimento da dobraxe en galego pasou de 4,5 millóns de euros no 2008 a 1,8 en 2015.

Ademais de todos obstáculos, os emprendedores enfrontábanse a unha industria case monopolizada por cinco empresas, “as de sempre”, as que se beneficiaban destas adxudicación públicas. O acceso dos principiantes víase restrinxido pola TVG, que se baseaba en que a televisión pública sempre rexeitara a entrada de novos axentes, é dicir, dos que nós coñeceremos como “os marxinados”.

Esta é, sen dúbida, unha situación convulsa e nunca desexada. A dobraxe en galego está a perder a súa forza. Non queda tempo para lamentos. As esperanzas de cambio ampáranse baixo un utópico renacer, o que está directamente ligado a un maior consumo de produtos audiovisuais en lingua galega.

Relacionadas

Migración
Gonzo: “El migrante en televisión es una persona que sale para dar miedo”

Hablamos con el codirector de Behind the wall y nuevo presentador de Salvados sobre los problemas y las mentiras generadas en torno a las migraciones y la viabilidad de los formatos de televisión en las redes sociales.

Televisión pública
Cincuenta venres de negro pola liberdade de expresión
O movemento #defendeagalega leva cincuenta semanas denunciando a precarización laboral, os expedientes disciplinarios a traballadores e a manipulación informativa
5 Comentarios
Alberto Conde 24:53 7/5/2018

Boas noites. Acabo de ler esta noticia, e si, eu xa sabia hai tempo que isto estaba a pasar. Por exemplo, con oir a Suso Alvarez, dobrando o castelan personaxes de Power Rangers Dino Charge e Super Dino Charge, ademais de estar a facer xunto con Julio Lorenzo, o programa "Como se hace?". Falando deles dous, esqueceusevos dicir, que unha parte da xente que hoxe fala galego, fixoo en parte vendo as adanzas de Arale, si, pero principalmente de Son Goku, Bulma, Krilim, Vexeta e demais membros de Dragon Ball. A crise e certo que afectou a todo o mundo. Pero tamen e moi triste, que a TVG e o goberno do PPG non fagan nada por reactivala dobraxe en galego. Eu, levo 15 anos vivindo no Pais Vasco. O meu idioma natal e o galego, e despois esta o castelan. Como galego, e moi triste ler cousas asi.....

Responder
0
0
#15616 14:21 6/5/2018

Como la gente no quiere doblaje, habrá que imponerlo. Y además, pagado por todos. Una idea estupenda. Los chiringuitos, mal, a no ser que sean nuestros.

Los nazionalistas siempre velando por nosotros, les estaremos siempre agradecidos.

Responder
0
5
Perita 12:42 6/5/2018

As voces no cine e na música deben ser en versión orixinal porque é a voz dos actores, actrices e cantantes as que fan a interpretación ás ordes dun director. Unha versión dobrada é unha falsidade, no escoitas a voz de Paul Newman interpretando, escoitas a unha persoa imitando a Paul Newman.

Hai que producir en galego, ter más producción propia para que haxa unha "industria" (odio esa palabra falando de cultura) e, sobre todo, para que a versión orixinal sexa a galega. En Portugal non fan dobraxe das películas, nin noutros moitos países. Por que non se dobran as cancións e si dobran as películas?

A dobraxe pode estar ben para documentais.

Responder
0
2
diletantetv 15:58 6/5/2018

E os libros tamén en orixinal, e o teatro de Shakespeare en inglés, e os textos aristotélicos en grego antiguo... ¡canto postureo e canta ignorancia!

Responder
0
1
#15671 13:23 7/5/2018

Non te enteras... Hai bastante diferencia entre un libro e unha película, para empezar que no libro ou teatro, o doblador és ti! Por suposto, o ideal sería poder ler na lingua orixinal, ou podendo facer unha comparativa (cousa que os subtítulos si permiten). Subestimas o poder das connotacións das palabras.

Responder
0
1

Destacadas

Juicio del 1 de Octubre
La Audiencia Nacional cierra la web de Tsunami Democràtic e investiga a la plataforma por delitos de terrorismo

La Guardia Civil ha cerrado la web de Tsunami Democràtic y la web de descarga de la aplicación de organización de acciones de protesta, a pesar de que desde Naciones Unidas dictaron en 2016 una resolución que condena las medidas dirigidas a impedir el acceso a la información online.

Juicio del 1 de Octubre
Las Marchas llegan a Barcelona: una crónica de los últimos kilómetros caminando por ‘la libertad’

Miles de personas del tramo de Tàrrega de las Marchas por la Libertad caminan hasta Barcelona. Varios medios de transporte, diferentes puntos de inicio, pero la misma convicción se respira en la caminata: “Esto no va de sentimiento independentista, esto va de defensa de los derechos y la democracia”. 

Juicio del 1 de Octubre
Nazis de caza y pollos sin cabeza en la previa de la huelga general de Catalunya

Crónica de la jornada del jueves: Torra se saca de la manga un plan y la jornada, que transcurría con relativa tranquilidad, se ve afectada por la violencia de fascistas y neonazis a la caza de manifestantes.

Rojava
Crónica desde Rojava: alto el fuego en el norte de Siria

La población kurda del norte de Siria mira con recelo el alto el fuego acordado entre Turquía y Estados Unidos, mientras la cifra de víctimas civiles del ataque no deja de crecer y ya alcanza los 218 muertos, 18 de ellos menores de edad. Denuncian el uso de napalm contra objetivos civiles.

Ecuador
¿De qué ha servido la revuelta en Ecuador?

Para todas esas personas que hacen de lo colectivo el centro de sus vidas, los sucesos del Ecuador serán como la estrella polar para los navegantes: referencia y horizonte, guía y orientación en estos tiempos de caos y confusión.

Últimas

Redes sociales
Selfies, posados y barricadas

El posado con una barricada de fondo convierte a la barricada en un teatro, en un lugar de recreo, en un lugar de estatus, en una realidad paralela.

Opinión
Racismo y salud mental

Las personas racializadas y migrantes son especialmente vulnerables a los problemas de salud mental. El odio social establecido como racismo crea trauma, debilidad, ansiedad, culpa, lo que resulta en un mayor número de ingresos en hospitales psiquiátricos.

Derecho al agua
Agua: envasando lo común

La tendencia de crecimiento del consumo de agua embotellada supone un verdadero problema, además de por la mercantilización de un bien común, por el impacto ecológico que conlleva y por el impacto que pueden tener en nuestra salud los plásticos. Un gesto tan sencillo como beber agua del grifo se convierte en la mejor alternativa.

Juicio del 1 de Octubre
Las protestas en Catalunya cuentan ya con 352 personas heridas y 66 detenidas

Concentraciones, cortes de carreteras y manifestaciones continúan en Catalunya tras tres días de protesta. Las marchas que han salido desde distintos puntos del territorio se acercan a Barcelona, donde mañana confluirán con motivo de la huelga general.