Muíños eólicos mariños. Cedida de Wikimedia Commons.
Muíños eólicos mariños. Wikimedia Commons.

Energía
Proxecto MEDEAS: malas novas para a Transición Enerxética

O proxecto liderado desde o Estado Español está á vangarda mundial da modelización de políticas enerxéticas.

Coordinador do Instituto Resiliencia

9 sep 2020 06:03

Moito se fala da Transición Enerxética pero poucos saben en realidade como levala a cabo, se tan sequera é factible nin que implicacións tería realizala dun xeito ou doutro. Nese baleiro de coñecemento cobra unha enorme importancia un proxecto científico como MEDEAS, siglas en inglés de “Modelizando o desenvolvemento enerxético baixo restricións ambientais e socioeconómicas”. O termo “restricións” (constraints) xa nos trae ecos daqueles “límites” (limits) ao crecemento que anunciaba en 1972 o que fora o proxecto pioneiro na aplicación dunha ciencia daquela nacente — a Dinámica de Sistemas — á modelización informatizada do metabolismo da sociedade industrial mundial: o informe ao Club de Roma The Limits to Growth realizado desde o Massachusetts Institute of Technology, baixo a dirección de Donella Meadows. De feito, MEDEAS aplica os mesmos principios científicos pero aproveitando os avances producidos desde entón tanto na propia System Dynamics como no hardware e mailo software empregados para a modelización, e engadindo datos e perspectivas novidosas, procedentes en parte da Economía Ecolóxica.

Así, sinalan os seus autores que, en concreto, neste modelo “tanto a dispoñibilidade de enerxía coma os impactos do cambio climático teñen un efecto de realimentación e poden converterse en factores limitantes do proceso económico”, algo que non se adoita ter en conta nos habituais modelos económicos que guían as políticas públicas dos nosos gobernantes. Se xa os escenarios debuxados polo equipo do MIT hai case 50 anos atinaron coas incipientes ferramentas dispoñibles daquela, podemos comprender que os resultados deste novo modelo que pescuda nos futuros posibles son algo ao que deberiamos prestar a máxima atención.

Case 50 anos despois de The Limits to Growth, un modelo de dinámica de sistemas volve poñer en cuestión as políticas de crecemento actuais

Mais cal é o obxectivo concreto do proxecto? Nada menos que crear un modelo computarizado para definir e probar o efecto de diferentes políticas enerxéticas a nivel da UE destinadas a realizar a chamada Transición Enerxética cara ás enerxías renovables e a unha economía “baixa en carbono”. É dicir, ofrecerlles aos gobernos europeos unha ferramenta para saber o tipo de políticas de despregue dos sistemas de captación destas enerxías e do abandono das fósiles, que se deben poñer en marcha para realizar unha transición axeitada e a tempo. E concretamente unha ferramenta que sexa “holística”, como adoita facilitar o enfoque da Dinámica de Sistemas, e que polo tanto non se fixe tan só no propio sector enerxético, senón nas variables medioambientais, sociais e económicas que se ven retroalimentadas coas variables enerxéticas. Outra característica moi interesante que ten o modelo é que foi desenvolto con software libre (Python) e o propio modelo está publicado en aberto, cun detallado manual e instrucións para ser utilizado por persoas non especializadas, e xa se comezou a empregar mesmo no ensino secundario. Tamén existe un breve documental acerca do proxecto, dispoñible en Youtube, e unha reportaxe realizada pola TV pública catalá.

Proxecto Medeas

E cal é o resultado concreto, as conclusións que ofrece o modelo MEDEAS para o goberno da UE? Unha das súas publicacións principais é o chamado Libro Branco de Recomendacións, aínda que non todos os grupos de investigadores participantes apoian todos os consellos aí incluídos e existen certas diverxencias entre eles. Un dos sectores máis pesimistas é precisamente o equipo encargado da creación do modelo, o GEEDS vallisoletano, que ten publicados unha serie de interesantes artigos describindo os diferentes escenarios que debuxa MEDEAS e que agora se acha embarcado nunha continuación do proxecto, baixo o nome de Locomotion. E tamén salientaron importantes achados acerca da cuestión da Taxa de Retorno Enerxético (TRE) e do seu papel na Transición Enerxética, advertindo que de realizarse esta dun xeito demasiado rápido podería levar ás nosas sociedades ao que denominan unha “trampa enerxética”, o cal supón todo un torpedo de realismo na liña de flotación dos soños dun crecemento verde. Un dos seus membros, o profesor Carlos de Castro, afirma que MEDEAS mostra que escenarios similares aos propostos polo Green New Deal permitirían que o sistema no seu conxunto “crecese durante un tempo para despois caer máis rápido, é dicir, que trasladariamos o comezo do colapso global un pouco máis adiante no tempo pero este sería despois máis rápido e, polo tanto, máis difícil de xestionar”.

Non ter en conta a Taxa de Retorno Enerxético pode abocar a Transición Ecolóxica a unha “trampa enerxética”

Outro dos científicos participantes, Antonio Turiel, que traballa no lugar onde foi concibido e liderado o proxecto, o Instituto de Ciencias do Mar de Barcelona, dependente do CSIC, sinala outro demoledor descubrimento do MEDEAS: que “o custo enerxético de todas as infraestruturas que terían que termar da transición renovable que se precisarían nos vindeiros 25 anos (...) representa uns 5 anos da produción total de petróleo actual”, o cal confirma as súas anteriores estimacións de que sería preciso manter unha auténtica “economía de guerra” durante 30 anos para poder levar a cabo esta mudanza civilizatoria.

Estas conclusións, moi duras para a concepción dominante acerca da Transición Ecolóxica ou Enerxética, provocaron non poucos problemas para a publicación en revistas científicas dos diversos resultados que ía producindo o modelo, tal como recoñece o pai intelectual do proxecto, Jordi Solé. E non é de estrañar, pois non só demostran a inviabilidade das políticas enerxéticas en curso na UE senón que mesmo poñen en dúbida a validez das predicións do organismo de referencia a nivel da OCDE, a mesmísima Axencia Internacional da Enerxía.

Un dos problemas, como sinala Solé, é que non se están a ter en conta as taxas de retorno enerxético das diferentes fontes de enerxía primaria na planificación da transición cara ás renovables, algo que este modelo demostra que é fundamental para obter un resultado ou outro, mesmo para evitar ou non o propio fracaso da Transición e, polo tanto, evitar un colapso civilizatorio catastrófico. Por non mencionar que, de entre todos os escenarios que o modelo permite probar, tan só resulta viable realizar unha transición que evite un colapso se renunciamos ao crecemento económico, o cal constitúe unha auténtica herexía para o pensamento político hexemónico.

Marga Mediavilla, outra das científicas do grupo de Valladolid, describe este imprescindible escenario da seguinte maneira, partindo do ámbito do transporte: “Consiste nunha aposta radical pola mobilidade lixeira (...) sumada a unha diminución da demanda de transporte aéreo dun 85% e [do] marítimo dun 60% (...) e onde, asemade, os gobernos do mundo se coordinan para trocaren o actual modelo económico baseado na competencia e no crecemento por outro sistema capaz de cubrir as necesidades humanas ao tempo que a actividade económica decrece.” Así, Solé recoñece que os retos que a Transición Enerxética implica, a niveis ambientais, sociais, tecnolóxicos, etc. supoñen poñer en dúbida que esta sexa factible “dentro do actual sistema económico”.

Antonio Turiel advirte que proseguir cunha estratexia coma a actual, que pase por alto os avisos de modelos científicos coma o MEDEAS e as limitacións biofísicas e sociais que este incorpora na súa análise dinámica, pode ser “completamente desastroso”. “O risco de non facer nada (Business as Usual) ou atrasar a transformación é demasiado grande como para non o considerar. Canto máis se tarde en realizar as mudanzas precisas, máis enerxía e maiores riscos teremos que afrontar tanto as xeracións actuais coma as futuras, e todos os ecosistemas do planeta”, conclúe o documento de resultados do proxecto.

Sobre este blog
O Centro de Saberes para a Sustentabilidade (CSS) é un Regional Centre of Expertise on Education for Sustainable Development recoñecido oficialmente pola Universidade das Nacións Unidas. Ten como misión fundacional “informar, sensibilizar e implicar a comunidade educativa e a sociedade no seu conxunto na promoción da transformación social necesaria para o cumprimento dos Obxectivos de Desenvolvemento Sustentable a través de experiencias cos pés na terra que fomenten a conservación, a sustentabilidade, a protección ambiental e a resiliencia“. O goberno do CSS é horizontal e democrático a través dun Consello Reitor formado por representantes de todos os axentes participantes. Máis información: http://www.saberes.eu
Ver todas las entradas
Informar de un error
Es necesario tener cuenta y acceder a ella para poder hacer envíos. Regístrate. Entra en tu cuenta.

Relacionadas

Crisis climática
Informe Las diez empresas más contaminantes del país son responsables de un quinto de las emisiones españolas
Repsol mantiene el podio gris de empresa más contaminante que le arrebató a Endesa en 2020. Completan el top 10 de compañías más emisoras energéticas, cementeras y siderúrgicas, que copan entre ellas el 56% de las emisiones del mercado de carbono.
Opinión
Opinión La hostilidad del fin del mundo
Me da por pensar qué tal vez estoy haciendo algo mal, que tal vez tuve que aprovechar las cuatro horas atrapado en un coche para grabar un documental o un reel sobre la necesidad de parar.
Energía
Energía La ley marca permisos retribuidos para situaciones como el apagón eléctrico
El Estatuto de los Trabajadores, en su artículo 37.3, protege a la plantilla cuando no es posible llegar a su puesto de trabajo o desarrollar con normalidad su tarea en situaciones como no tener electricidad durante horas.
Sobre este blog
O Centro de Saberes para a Sustentabilidade (CSS) é un Regional Centre of Expertise on Education for Sustainable Development recoñecido oficialmente pola Universidade das Nacións Unidas. Ten como misión fundacional “informar, sensibilizar e implicar a comunidade educativa e a sociedade no seu conxunto na promoción da transformación social necesaria para o cumprimento dos Obxectivos de Desenvolvemento Sustentable a través de experiencias cos pés na terra que fomenten a conservación, a sustentabilidade, a protección ambiental e a resiliencia“. O goberno do CSS é horizontal e democrático a través dun Consello Reitor formado por representantes de todos os axentes participantes. Máis información: http://www.saberes.eu
Ver todas las entradas
Eléctricas
Oligopolio eléctrico Sánchez no admite responsabilidades en el apagón mientras sus socios piden nacionalizar la red eléctrica
El presidente del Gobierno señala a los “operadores privados”, entre ellos Red Eléctrica, cuyos últimos dos presidentes vienen del PSOE y cuyo principal accionista es el Estado, con el 20%, seguido por el 5% de Amancio Ortega.
Antimilitarismo
Rearme El gasto militar mundial se dispara
El gasto militar en el planeta aumentó en 2024 un 9,4% respecto a 2023, lo que supone el mayor incremento interanual desde la Guerra Fría.
Pobreza energética
Energía Apagón crónico: lugares donde no volverá la luz, a pesar de la restauración del sistema eléctrico
Miles de personas en el Estado español viven día a día apagones y falta de suministro en lugares como Cañada Real (Madrid), la Zona Norte de la ciudad de Granada o los asentamientos de jornaleras y jornaleros migrantes en Huelva y Almería
València
València El tejido social presenta su propuesta de reconstrucción tras la dana
Los Comités Locales de Emergencia y Reconstrucción y las asociaciones de víctimas definen los presupuestos de Mazón y Vox como una declaración de guerra.
Galicia
Galicia La Xunta aprobó la celulosa de Altri argumentando que su chimenea de 75 metros sería “icónica”
El Informe de Patrimonio Cultural, favorable a la multinacional, se emitió en base a dos encargos externos, contratados y pagados por la empresa al ex presidente y al actual tesorero de Icomos-España.

Últimas

Eventos
Evento Un Salto al periodismo desde el barrio: acompáñanos en un directo sobre periodismo situado
El Salto organiza un evento centrado en el potencial de los formatos sonoros para transmitir información veraz y fiable de forma cercana. Para hacer periodismo desde el barrio y barrio desde el periodismo.
Opinión
Opinión Provoquemos la próxima interrupción
Lo que nos resta es gobernar el apagón que habrá de venir, ser la causa colectiva de las próximas interrupciones, aquellas que lleven al fin de este mundo desbocado y sin sentido.
Energía
Energía El gran apagón de abril | El suministro de energía se recupera al 99%
Pedro Sánchez explica que se produjo una “pérdida” del 60% de la electricidad a las 12:33h: “15 gigavatios se han perdido súbitamente del sistema en apenas 5 segundos. Aproximadamente el 60% del sistema eléctrico”.
Energía
Energía La ley marca permisos retribuidos para situaciones como el apagón eléctrico
El Estatuto de los Trabajadores, en su artículo 37.3, protege a la plantilla cuando no es posible llegar a su puesto de trabajo o desarrollar con normalidad su tarea en situaciones como no tener electricidad durante horas.
Electricidad
Apagón ¿Qué le puedo reclamar a la empresa eléctrica y al seguro tras el apagón?
Tras el incidente con la electricidad de este lunes 28 de abril, los consumidores deben conocer qué pueden reclamar a las compañías de la luz o a sus seguros.
El Salto Radio
El Salto Radio Desmantelando E2 I El racismo institucional y sus grietas
Las redes de apoyo mutuo y la actitud de compartir privilegios son herramientas imprescindibles para combatir los impactos del racismo estructural.
Más noticias
València
València La jueza de la dana acorrala al relato político de Mazón
El president viaja a Estados Unidos la semana en la que el PP europeo celebra su congreso en València y no acudirá a la multitudinaria romería de Santa Faz.
Crisis climática
Informe Las diez empresas más contaminantes del país son responsables de un quinto de las emisiones españolas
Repsol mantiene el podio gris de empresa más contaminante que le arrebató a Endesa en 2020. Completan el top 10 de compañías más emisoras energéticas, cementeras y siderúrgicas, que copan entre ellas el 56% de las emisiones del mercado de carbono.
Comunidad de Madrid
Energía El apagón en Madrid, en imágenes
En Madrid, la gran urbe ha permanecido incrédula al pasar de las horas, entre rescates en el Metro, en el Cercanías y en ascensores, donde han quedado atrapadas algunas personas.

Recomendadas

Senegal
Migraciones El mito de la migración ordenada: la denegación de visados por el Consulado de España en Dakar
Maltrato institucional. Estas dos palabras son las más escuchadas cuando se pregunta a personas descontentas con el Consulado de España en Dakar. Cada vez más personas denuncian denegación de visados que no consideran justificados.
Guinea-Bissau
Internacional Guinea-Bissau arranca una ola de represión tras el sabotaje popular de una mina de arena en un parque natural
Una acción liderada por las mujeres del pueblo de Varela provocó un incendio en la bomba de extracción de la mina de arena pesada. El Gobierno ha llevado a cabo la detención de 16 personas, entre las que se encuentran líderes locales.
Galicia
Galicia Vigo, A Coruña y Ourense compraron material policial a Israel por medio millón de euros en solo cuatro años
El alcalde ourensano, Gonzalo P. Jácome, adjudicó un contrato por 70.000 euros días después del siete de octubre. Abel Caballero firmó otro de más de 200.000 euros y la alcaldesa de A Coruña siguió la estela con un contrato de 170.000 euros.