Medio rural
Por unha vellez digna –e animada– no rural

Unha casa de pedra. Ábrese unha xanela. Unha muller maior vestida de negro e cun pano da mesma cor sobre o cabelo asoma para mercar peixe a través dela. A peixeira —quen percorre as aldeas coa súa furgoneta un día á semana— e a muller do pano intercambian moedas e peixes respectivamente. A peixeira marcha e a muller volve ás tebras da súa habitación. Péchase a xanela.

Asociación de Mulleres de Gargamala
8 ago 2019 11:30

A situación de abandono das aldeas nas comarcas galegas é xa coñecida. Nelas as persoas maiores viven aínda máis illadas e desatendidas que nas zonas urbanas, pois a maior parte da poboación adulta saíu das aldeas cara ás cidades para poder traballar.

Delia Míguez (1959, Moscoso) tamén tivo que deixar atrás a vida entre os montes para ir traballar á cidade. Este afastamento permitiulle reflexionar con claridade sobre os cambios na forma de vida nas aldeas: “A idea que había de aldea de cando eu era pequena non ten nada que ver. As casas son na súa maioría casas de fins de semana; as hortas aténdense en plan hobby mais que para vivir delas. Todo isto eran leiras cheas de vacas e agora non se ve ningunha. O concepto de aldea que tiñamos está a desaparecer”.

“O concepto de aldea que tiñamos está a desaparecer

Delia é integrante da Asociación de Mulleres de Gargamala (Mondariz, Pontevedra), que xurdiu no 2009 como un proxecto para dignificar a vida das persoas maiores que viven na aldea: “Amelia Varela foi quen viu que había moitísima xente soa e que estaban dentro de casa toda a tarde. Propúxonos facer algo para elas”, comenta Delia.

Cuestión de xénero

A natureza da Asociación de Mulleres tamén é unha proba máis de que, mesmo na terceira idade, a desigualdade de xénero está presente, pois as mulleres son quen máis sofren de illamento social. Por iso que a Asociación foi creada por mulleres e para mulleres, aínda que os seus eventos sexan pensados para toda a comunidade. Mais as mulleres son sempre maioría nas actividades.

Delia explica o porqué: “Os homes aínda teñen o pasatempo do bar. E teñen a asociación da Comunidade de Montes, na que o 90% dos participantes son homes. Eles sempre tiveron espazos para falar das súas cousas. Mentres as mulleres eran máis de estar en segundo termo e quedar nas súas casas. A misa era case o único acceso ao mundo social. Para moitas persoas esa era a oportunidade para cambiarse de roupa e saír das súas casa. Saír dálles vida”. Con esta frase queda desvelada a relación entre a saúde e as relacións sociais, que é o motor que dirixe o traballo da Asociación de mulleres de Gargamala.

“As mulleres eran máis de estar en segundo termo e quedar nas súas casas

Dolores Bernárdez (1957, Gargamala), outra integrante da Asociación, comenta divertida que para que a xente veña aos eventos “hai que ter algo de comida, o picoteo é sagrado”. Entre risas, Delia continúa: “Conseguimos que veña moita xente maior porque claro, non é o mesmo que dicirlles ‘imos a un restaurante’. Isto téñeno ao lado de casa, na casa cultural da aldea, e entón prefiren vir aquí.” Alén dos encontros en datas festivas tradicionais, conseguiron levar a cabo excursións e cursos de memoria, risoterapia, pandeireta, internet, pilates e ioga. Grazas ao seu traballo, as mulleres que participan na asociación puideron ver a evolución en dez anos dos vínculos da comunidade.

Dolores ten a impresión de que desde que naceu este proxecto “hai máis unión, máis diálogo. Eu miro o pobo distinto, bastante cambiado”. Delia recoñece: “Para min é unha satisfacción poder axudar á xente. Síntome ben colaborando”. E Dolores complementa: “A xente vaise relacionando máis e iso para nós é unha satisfacción. Que nos poidan usar de intermediarias para pedir cousas para as necesidades do pobo. Pensamos que neste momento é a nosa obriga facer isto, porque elas xa loitaron no seu momento”.

“É a nosa obriga facer isto, porque elas xa loitaron no seu momento

A Asociación de Mulleres de Gargamala é un proxecto que axuda a comprender como é que os actos cooperativos son fundamentais non só para manter relacións sociais sás, tamén para xerar ambientes nos que as persoas poidan desenvolverse con dignidade. Deste xeito poden mellorar o nivel de vida no ámbito rural, que foi desprazado das prioridades dos gobernos centrais, e serve tamén para lograr que os vínculos de complicidade se manteñan vivos nas aldeas.

Dolores e Delia lembran como toda a comunidade axudaba na leiras duns e outros; en como ían por todas as casas na época da matanza do porco. “Agora xa non hai nada diso. Cantas veces pasou que eu chegaba a Gargamala a pasar a fin de semana e non vía nin falaba con ninguén. Chega un momento no que entras en depresión”. Agora a asociación é ese motor que fai que teñan ganas de saír e facer. “Temos a necesidade de ter algo en común para xuntarnos e facer cousas. Isto tamén nos uniu, a pesar de que a idea era para a xente maior. No fondo, nós tamén o necesitabamos”, reflexiona Delia.

Utopías

A pesar de que manter a asociación por dez anos non é sinxelo para ningunha das mulleres que a integran, as súas aspiracións non baixan; aínda confían en que se pode seguir mellorando a vida das persoas da terceira idade no rural.

“Gustaríame que se puidese crear aquí unha especie de centro de día para que os nosos maiores non tivesen que desprazarse a outros lugares. As residencias teñen a súa parte positiva e a súa parte negativa. Ti saca á xente da súa contorna e pona noutra distinta a falar con xente descoñecida: hai xente que se sabe adaptar, pero hai persoas que aí dentro morren como paxariños engaiolados”, di Delia. E continúa: “Se houbese un sitio en cada aldea onde puidesen vir e darlles algún tipo de entretemento… Iso tería que existir en todas partes. Terían que montalo a nivel gobernamental. Tampouco son precisas grandes infraestruturas. Basta unha casa ampla que teña vixiancia e catro ou cinco persoas que estean aquí coidándoos. Non se necesita máis”.

Unha vez máis é a organización social, neste caso representada por un grupo de mulleres que tiñan ganas de “facer algo” para mellorar o nivel de vida da súa aldea, quen toma as rendas do futuro das comunidades e as mantén vivas.

Medio rural
Tronceda: un rural cheo de vida é posible, e desexable
As aldeas abandonadas derrúbanse mais tamén hai persoas dispostas a retornar a unha vida en contacto coa natureza. Este é o caso de Tronceda.

Relacionadas

Medio rural
O alcoholismo nas mulleres maiores nas zonas rurais

Oculto tras a precariedade económica e a crise demográfica do medio rural galego, o consumo abusivo de alcohol silenciosamente acrecenta a vulnerabilidade das mulleres da terceira idade.


Coronavirus
Cuéntame un cuento para acompañarme en el confinamiento
30 narradoras y narradores orales escenifican relatos de manera virtual para más de 80 personas en situación vulnerable.
Coronavirus
Mapa | Una ola de iniciativas de apoyo mutuo desde los barrios desborda la inacción institucional

Redes vecinales y de cuidado mutuo crean más de 500 espacios de solidaridad en todo el Estado para hacer frente a una crisis social que ha sobrepasado a las autoridades. Encuentra en este mapa las iniciativas más cercanas.

0 Comentarios

Destacadas

Industria
Nissan anuncia que se va de Barcelona y deja en el aire 23.000 empleos

La multinacional japonesa cierra su principal planta en España. El Ministerio de Industria anuncia que seguirá ofreciendo subvenciones que eviten el cierre.

Vivienda
Las ayudas al alquiler se quedan cortas y no terminan de llegar

Los grandes bancos siguen sin firmar el convenio para distribuir los microcréditos del ICO para la familias más afectadas por la crisis social y sanitaria. Mientras, en la Comunidad de Madrid las ayudas directas al alquiler se agotan en la primera semana.

8 de marzo
Testigos del informe de la Guardia Civil: “Mi declaración se ha tergiversado”
Dos de los cinco integrantes de CGT que aparecen en el informe de la Guardia Civil que culpa al Gobierno de no haber tomado medidas pese a conocer la situación de emergencia por el coronavirus aseguran que se han manipulado sus declaraciones. El sindicato estudia emprender acciones legales por lo que considera un “montaje” para desacreditar al movimiento feminista.
Migración
Helena Maleno, una vida en muchas vidas

La periodista e investigadora ha presentado Mujer de frontera. Defender el derecho a la vida no es un delito, editado por Península, un libro que nace de las luchas y resistencias compartidas con las comunidades migrantes.

Servicios públicos
‘Quiero un corazón contento’, la melodía a favor de los servicios públicos

Con el nombre Quiero un corazón contento la campaña convoca a la ciudadanía a salir el próximo sábado 30 de mayo, a las 13h, a sus balcones y ventanas.

Laboral
CNT exige al Gobierno una regulación del teletrabajo

El sindicato ha publicado una demanda que ha trasladado al Gobierno en la que piden una regulación legal del trabajo a distancia que permita su implementación de forma permanente en las empresas.

Crisis económica
Hong Kong, algo más que una ficha en la disputa de China por la hegemonía global

Los medios occidentales amplifican las protestas en Hong Kong, un “problema interno” de China que confluye con los temores del establishment a que las sociedades europeas simpaticen más con el país dirigido por Xi Jinping.

Música
Belén Gopegui pone letra a las nuevas canciones de Milagros, el grupo coral que salió de un colegio público

De empezar a cantar en clase con su profesora a participar en uno de los mayores éxitos de Rosalía, la peculiar trayectoria del grupo coral Milagros añade ahora otro capítulo destacado: las letras de sus nuevas canciones llevan la firma de la escritora Belén Gopegui.

Migración
Empadronamiento sin domicilio fijo, el negocio de un derecho que los ayuntamientos se niegan a reconocer

Las trabas burocráticas que aplican la mayoría de ayuntamientos al proceso especial de empadronamiento incumplen la normativa vigente sobre el acceso al padrón, que debe ser facilitado con independencia de la situación administrativa o habitacional de las personas que residen en cada municipio. Los impedimentos constantes han dado origen a un negocio paralelo donde se debe pagar a terceras personas por los documentos que la administración exige.

Últimas

Coronavirus
La autogestión de los cuidados en un Chile en resistencia

Numerosas iniciativas en Valparaíso permiten crear estructuras de salud paralelas a las oficiales, ante el olvido de los más vulnerables por parte del Estado

Memoria histórica
Carabanchel pide a Marlaska recuperar la memoria de la cárcel convertida en CIE
Una plataforma ciudadana de Carabanchel solicita a Interior la apertura de un centro de memoria para recuperar la historia de la cárcel del barrio madrileño construida por presos franquistas, que estaba siendo usada como CIE.
Humor
Las terrazas en ‘Madrid’, por Mauro Entrialgo

Nueva entrega del cuaderno de bitácora de una pandemia que Mauro Entrialgo está realizando para El Salto.