Medio rural
Uxía Iglesias: “As ‘Aldeas galas’ son realidades que resisten”

A xornalista retratou o día a día da xente do Viso, na periferia compostelá entre o urbano e o rural

Lugar de O Viso (Santiago de Compostela)
Vistas da veciña Compostela dende O Viso (Aldeas Galas)
30 jul 2019 10:00

No século XXI a canción dedicada ao Monte Viso podería mudar a súa letra para andar cos tempos. De “Unha mañá fun ao Viso, xunto a ribeira do Sar” por “Unha mañá fun ao Viso, a ribeira de Fontiñas e a AP-9, detrás o Gaiás e o estadio Vero Boquete-San Lázaro”. A xornalista Uxía Iglesias (Xanceda, 1997) retratou no seu Traballo de Fin de Grao o día a día dun lugar onde as vacas pacen ao carón da autopista. Na web do seu proxecto “Aldeas Galas” pódense escoitar as testemuñas de José Antonio, Marisol, Rocío e Jesús, quen narran como é vivir nesta periferia entre o urbano e o rural.

O proxecto de Aldeas Galas é tamén o teu Traballo de Fin de Grao en Xornalismo, como xorde a idea?
Son do rural, de Xanceda, é unha realidade da que sempre parto para traballar. Quería que no meu TFG fose así e unha das miñas ideas partía da interacción entre o rural e o urbano. O meu profesor de Historia, Daniel Danero, tratara o tema nalgunha investigación. A idea “Aldeas galas” non foi miña, senón dun veciño do Viso. Falando con el repetíame seguido “eu sempre digo que o Viso é unha aldea gala”. Eu coñecía Astérix e Obélix, mais non manexaba ese concepto. Cando cheguei a casa e procurei “aldeas galas” dinme de conta de que recollía a idea chave do meu traballo: son realidades que resisten.

Esta curiosidade parte das súas aulas ou é unha realidade que chamara a túa atención ao coñecela en Compostela?
Eses espazos sempre me chamaron a atención. Paréceme que son interesantes por ese choque de dous mundos. Chamábame a atención que ao carón duns edificios pastasen unhas vacas, o estilo de vida que se pode dar nestes lugares. Quería saber se esas interaccións son amigables, respectuosas, ou se se xeraba un conflito.

“O Viso está moi afogado por todas as estruturas urbanas que o rodean

En Santiago hai varios lugares onde se da esta convivencia, por que o Viso?
Foi miña irmá quen me falou do lugar do Viso. É un lugar que responde a aquilo que eu investigaba. Detrás da páxina web do proxecto hai todo un marco teórico. Vin que o Viso está moi afogado por todas as estruturas urbanas que o rodean: a AP-9, a Cidade da Cultura, a propia Santiago co barrio de Fontiñas, o estadio de Vero Boquete-San Lázaro ou o Multiusos Fontes do Sar. Parecíame un arquetipo daquilo que eu quería analizar. O tempo non me permitía retratar outras aldeas da mesma forma que o fixen no Viso, por iso creei unha canle de Instagram na que comparto imaxes de outros lugares parecidos. Quería ampliar as miras do proxecto, amosar que esta realidade espállase por todo o país e que aldeas hainas ao pé de calquera cidade galega.

Como presentas a túa investigación á veciñanza?
Contacteina a través da asociación veciñal, coa axuda do seu presidente Xurxo Salgado. Concertamos unha primeira reunión e a xente respondeu moi ben. Comecei a contactar con veciños e veciñas do lugar e fixen varias entrevistas, entre as que escollín perfís que daban diversidade ao documental.

Que papel cumpre a asociación veciñal do lugar?
No lugar está moi xeralizada a idea de que o Viso está esquecido, apartado. Lembro que me chamara a atención cando unha entrevistada me comentaba que o Viso “é unha aldea remota”, estando ao pé de Santiago. Todos os servizos, como a recollida de lixo, tarda máis que na propia Santiago. Intentan facerse oco nos medios de comunicación e na política local. Ademais levan tempo loitando polas ampliacións da AP-9, as expropiacions. Hoxef aise moi complicado comunicarse cos terreos que están ao outro lado da autopista e iso dificulta os labores agrícolas e gandeiros. A maiores canalizaron as augas de tal forma que cando chove moito o Viso inúndase. A asociación é a que trata de chamar a atención disto.

“Historicamente os lugares da periferia de Santiago funcionaban como produtoras para a cidade

Nas entrevistas Santiago é mencionada coma “o pueblo”. Como é a relación coa urbe?
A maior parte das persoas traballan en Santiago ou preto da cidade, tamén fan vida social “no pueblo”. Chamoume a atención que a xente do Viso vai á praza de Abastos facer a compra. Historicamente os lugares da periferia de Santiago, como o Viso, funcionaban como produtoras para a cidade. Agora as hortas e a gandaría son de autoconsumo, pero esa relación segue aí.

“Hai unha resistencia e unha defensa da vida nun entorno coma o Viso

Facendo unha comparativa dos ritmos de vida do Viso e Xanceda, de que xeito percibes que inflúe o día a día da cidade na súa periferia?

Inflúe moito, teñen todos os servizos a un paso o cal é moi positivo. Onde eu vivo teño que desprazarme máis para ir ao supermercado, por exemplo. O que non ven tan positivo son todas esas estruturas que se foron construíndo ao seu redo, que lles impide un desenvolvemento normal da súa actividade gandeira. Tamén as expropiacións que supuxeron a Cidade da Cultura ou a AP-9. De aí si parten conflitos. Hai unha resistencia, por parte dalgunhas persoas máis consciente que outras, e unha defensa da vida nun entorno coma o Viso.

Especulación urbanística
A longa batalla de Elviña

San Vicenzo de Elviña leva décadas enfrontando un urbanismo depredador acubillado pola necesidade de crecemento da cidade da Coruña que deu ás costas á súa identidade e ás persoas que habitan nela.

Volvendo ao proceso de recollida de historias, como foi poñer ás veciñas fronte a cámara?
Era a primeira vez que eu soa me enfrontaba a un proxecto así. Fixen unha serie de entrevistas con gravadora, das cales seleccionei catro perfís, as catro persoas que se poden escoitar na páxina web. Concertei con eles e elas un día nos que gravei de novo unha entrevista e varios planos para amosar como é o seu día a día na contorna que habitan. A nivel visual este traballo permitíame moito xogo coas imaxes. O único problema que tiven foi cunha das entrevistadas, unha muller que cando viu a cámara diante non foi quen de falar. Finalmente tiven que entrevistar ao seu marido. Coas entrevistas procuraba diversidade de discursos, visións diferentes. Marisol Andrade fala das súas lembranzas de nova, cando percorría a cidade vendendo o leite. Ten unha visión máis positiva da autopista, tamén porque vive máis afastada dela. Jesús Vieites considera que o futuro do Viso pasa en que se urbanice, que tamén é unha visión que existe! Aínda que creo que o di con certa pena, pensa que o futuro está na apertura de fábricas que dean traballo á xente. Rocío e José Antonio son persoas novas e teñen unha visión máis crítica de como vai mudando a forma de habitar espazos coma o Viso.

Cando decides facer este retrato dun espazo rurubano atópaste coa preocupación de non retratalo de forma idealizada ou folclorizante?
Intentaba fuxir precisamente diso e creo que a selección da música axudoume. De primeiras probei a engadir música tradicional, mais vía que non me cadraba ben, que non me gustaba o resultado. E penso que era porque continuaba a fixar ese tópico que liga rural a gaita e pandeireta. Entón acudín a Mercedes Peón, que mestura eses ritmos de xota ou muiñeira con sons totalmente alleos á nosa música tradicional. Unha mestura que cadraba totalmente con esoutra que eu trataba no meu traballo.

“Hai que poñer o foco naquelas realidades nas que os medios tradicionais non se fixan

Apostas por un proxecto xornalístico que require tempo e presenza, que reflexións tiras desta filosofía de traballo?
Gústame ter tempo para afondar naquilo sobre o que investigo, para achegarme a unha realidade, coñecela ben e a partir de aí ensinala. Creo que é a maneira de traballar máis axeitada. Penso que hai que poñer o foco naquelas realidades nas que os medios tradicionais non se fixan. Realidades e identidades locais que están aí, que son importantes para o país, pero que non se tratan. Este último curso unha amiga remitía a unha xornalista de El Progreso, Marta Veiga, que define este xornalismo como “xornalismo de corredoiras”. Gústame moito ese concepto.

Especulación urbanística
Elviña non se vende

San Vicenzo de Elviña leva décadas enfrontando un urbanismo depredador.

Relacionadas

Palestina
“Contar a historia da familia Samuni era incluso máis importante que a guerra”
O último filme de Stefano Savona é un reclamo polo dereito á vivir dos palestinos a través do día a día dunha familia no medio dos ataques de Israel a Gaza.
Chile
El Salto estrena el documental ‘Rescatistas de la dignidad’, rodado por Javier Corcuera en las protestas en Chile

El Salto estrena Rescatistas de la dignidad, un documental dirigido por Javier Corcuera y rodado en las calles de Santiago de Chile acompañando las protestas de los últimos meses, con especial atención a las llamadas brigadas de primeros auxilios, que asisten a los manifestantes heridos y representan una suerte de fuerza de los cuidados del conjunto de la sociedad chilena.

0 Comentarios

Destacadas

Elecciones 12 de julio (País Vasco y Galicia)
Elecciones atípicas con resultados previsibles en País Vasco y Galicia

Los límites de acceso al derecho al voto trastornan unas elecciones a las que los gobiernos de Iñigo Urkullu y Alberto Núñez Feijóo llegan con muchas opciones de reelección. El Bloque Nacionalista Galego puede situarse como segunda fuerza en el parlamento. En el País Vasco, EH Bildu se mantendría como segundo partido.

Racismo
NBA y política, entre la implicación y la ambigüedad

La NBA nunca ha sido ajena a la política nacional e internacional, aunque sí ha sido ambivalente. En algunos casos, el empuje de las estrellas de la liga conduce a la liga a posicionarse; en otros, no hay más que una equidistancia culpable.

Crisis económica
La seguridad jurídica y la “reconstrucción” de la CEOE
Cuando los empresarios hablan de “innovación para salir de la crisis”, lo que vuelven a exigir es que se reduzcan aún más los impuestos a las grandes compañías, que el Estado siga subvencionando sus costes laborales y que se las rescate con fondos públicos.
Migración
Colectivos migrantes piden que el debate sobre regularización llegue al Congreso

El movimiento #RegularizaciónYa saluda que Unidas Podemos se posicione a favor de una regularización extraordinaria, y les invita a dialogar para avanzar en la Proposición No de Ley presentada hace unas semanas y rubricada por la formación, una propuesta que consideran más amplia.

Especulación urbanística
Un fondo buitre anida en el centro de Vigo

El fondo norteamericano Autonomy Capital, del que es fundador el ex directivo de Lehman Brothers, Robert Gibbins, compró la deuda del proyecto del Barrio do Cura en 2018. Ahora los vecinos y vecinas piden no ser abandonados ante la especulación urbanística y quiere garantizar su derecho a la vivienda frente a una posible expropiación del gobierno local.

Editorial
Cuestión de necesidad

Transformar el modelo económico para hacerlo menos subordinado al ladrillo y a la precariedad y mucho más dependiente y volcado en el fortalecimiento de los servicios públicos ha dejado de ser un reto o un horizonte deseable: ahora mismo es una necesida.

Coronavirus
Virus, cerdos y humanos: nuestra adicción a comer animales y sus consecuencias

Entre el 60% y el 75% de todas las enfermedades infecciosas que padecemos los humanos son de origen zoonótico. La comunidad científica alerta de que las epidemias de origen animal, en un 90% de casos relacionadas con nuestros hábitos alimenticios, serán cada vez más comunes.

Últimas

Elecciones 12 de julio (País Vasco y Galicia)
El Gobierno vasco impide votar a al menos 200 personas en las elecciones del domingo

Tanto si presentan síntomas activos como si se encuentran asintomáticas, las 200 personas que actualmente tienen covid-19 no podrán acudir a los colegios electorales el 12 de julio. Los contactos estrechos de los positivos, otras 500 personas, deberán ir con la papeleta desde casa, si es que la tienen.

Urbanismo
El hotel de cala San Pedro recibe un dictamen ambiental negativo
El proyecto, que supondría la construcción de un complejo de casi 600 metros cuadrados con 11 habitaciones y 22 plazas, se considera “inviable”.
Contigo empezó todo
Los españoles antifascistas presos de la Inglaterra antifascista

En 1945, 226 presos españoles que habían pasado por campos de concentración en Francia acabaron siendo acusados por las autoridades británicas de colaborar con los nazis.

Sanidad
Médicos MIR del País Valencià irán a la huelga desde el 21 de julio

El colectivo de Médicos Internos Residentes (MIR) de los servicios públicos sanitarios valencianos anuncia huelga indefinida a partir del 21 de julio.