Medio rural
Urxe unha xestión responsable do territorio

Antonio Manuel Estévez Prieto continúa analizando as consecuencias do cultivo do eucalipto en Galiza, que supoñen un cataclismo instantáneo por ignición do noso ecosistema pola falta de políticas territoriais acertadas no medio rural.

Eucalipto Galiza_3
A masa forestal adicada ao monocultivo do eucalipto aumenta de xeito alarmante. Pablo Santiago

publicado
2018-04-05 08:52

No primeiro artigo analizabamos os impactos sociais e os elementos técnicos do monocultivo do eucalipto en Galiza dende unha perspectiva da economía clásica na cal agora afondaremos. Polo que cabe preguntarse: ¿De que xeito se agarda cambiar os designios que marca a macroeconomía e loitar contra o "custo de oportunidade"? Pois este é o termo que se usa en economía financeira para definir o inferno de Dante, que xa se describiu antes na fábula da galiña dos ovos de ouro. ¿Están a pensalo facer de balde, sen achegar dende a administración ningún apoio que faga inclinar o prato da balanza? ¿Pretenden seguir promovendo esa economía destrutiva e atropelada que supón o eucalipto, propia dun país do terceiro mundo en vías de desenvolvemento.

Parece que á administración non lle importa converter en monocultivo unha especie alóctona, cunha bioloxía marcadamente invasora e totalmente exenta de beneficios para a flora e fauna autóctonas, é comprometer a todo o país por xeracións. Magnífica proposta de 20.000 hectáreas de castiñeiro, serían mellor 200.000, pero ¿Como acadar tan só 2000 se a quenda de corta do eucalipto son 13-15 anos fronte á outra que, no mellor dos casos e na mellor “aptitude do sitio” ascende a 35-40? ¿Sen incentivar economicamente á segunda e, polo menos, restrinxir a plantación da primeira con algún tipo de medida, normativa, limitación ou facéndoa menos atractiva? ¿Por qué en Alemania se fomenta de xeito decidido dende os estados federais a plantación de caducifolias autóctonas como o carballo albar (Quercus petraea) se están no paralelo 51 e a quenda de corta son 110-120 anos? ¿Por que en Galiza non se pode facer no paralelo 42 coa quenda de corta do carballo (Quercus robur) en 80 e o castiñeiro en 40?

A falacia do eucalipto como futuro do noso monte

Polo tanto, pensar no eucalipto en Galiza como unha opción de futuro é crer que a sociedade moderna pensa que a biodiversidade non vale nada, que a regulación hidrolóxica tampouco, que a edafoloxía e fertilidade son meros romanticismos, que o clima é algo secundario fronte a produción de pasta de papel -pasta da cal dependen bastante menos postos de traballo que os habitantes que abandonan o rural galego todos os días cara a un futuro incerto nas cidades doutros lares- que a paisaxe non forma parte da identidade de un pobo e, en definitiva, que os valores intrínsecos dunha cultura popular non están absolutamente ligados ao medio onde se desenvolve. Pero penso que nesta esperanzadora plataforma creada, non imos caer no xogo nin tampouco na trampa de cuantificar monetariamente a biodiversidade, o chan, o clima ou a paisaxe, precisamente porque non ten prezo, e, como dicía Antonio Machado: "todo paparón confunde prezo e valor".

Deberíanselles ditar ordes de afastamento ao sector público a quen defende a práctica do desenvolvemento sostible ao mesmo tempo que o avance do eucalipto. É unha grande idiotez e incoherencia.

hectáreas eucalipto
Deixo enriba da mesa un novo cálculo que invitará seriamente  á reflexión sobre este drama que, sen ningún xénero de dúbida, é o maior problema de interese xeral que existe en Galiza. Alén de ser o desencadeante doutros que afloran como a punta do iceberg, semellando máis graves, pero que poucos son os que se dan de conta de que se trata dunha relación causa-efecto, estou falando novamente do abandono do medio rural cara ás cidades. Galiza en proporción é o territorio con máis superficie forestal, con 2.000.000 de hectáreas. En termos absolutos, por diante dela está Aragón con 2.200.000, Andalucía con 4.400.000 e Castela-León 4.800.000 ¿Como entender que anualmente a política de extinción de incendios de Galiza -á cal algúns lle chaman impropiamente prevención- se resolva cun gasto de 170.000.000 euros fronte aos 164.000.000 que inviste Andalucía? Por certo, territorio con bastante máis do dobre de superficie, máis do dobre das medias de temperatura, menos da metade das medias de humidade relativa, e menos da metade das medias de precipitación. Indefectiblemente, só hai un culpable como é a composición das masas forestais baseadas no eucalipto e resinosas a discreción en Galiza.

As políticas de xestión do territorio como solución

Agora se dividimos os 170.000.000 de euros de gasto en extinción entre os 2.000.000 de hectáreas de superficie forestal,  obtemos unha cifra de 85 € por hectárea Por que ese “custo de oportunidade” do eucalipto, en que se prefire obter o rendemento -por pequeno que este sexa- nun prazo de tempo moi curto, e que está marcando unha apocalipse ambiental sen precedentes en Galiza, non o poñemos a traballar cara a nós? Por que non se ofertan eses cartos como axudas anuais para fomentar o compromiso do silvicultor con non volver a plantar esta especie ou, incluso, comprometerse a desentalala -reducindo de forma evidente a susceptibilidade dos incendios- para recibir bastante máis ó ano do que lle produciría ter plantado eucalipto?

Alguén dubida que un propietario con tres hectáreas, ofrecéndolle unha cantidade de máis de 250 euros anuais por elas (85 €/Ha), recibindo a percepción dende o primeiro ano -non precisando agardar os 13-15 consabidos anos á quenda de corta do eucalipto- se apuntaría sen pensalo a non plantar esta especie e manter a parcela limpa e deixando medrar os carballos e as especies autóctonas, con índices de combustibilidade inmensamente menores segundo estudos elaborados polo INI no ano 1989? Alén de que tamén por rexeneración espontánea xermolarán e arraigarán, facendo diminuír de forma extraordinaria a casuística dos lumes ata chegar a unha situación de equilibrio sorprendentemente rápida no tempo. Aquelas persoas ou administracións que o dubiden, que proben a visitar o rural galego algunha vez e que o formulen ao primeiro que encontren.

situación monte eucalipto
Por outra banda, se temos en conta que por debaixo dos 15 metros cúbicos por hectárea o eucalipto deixa de ser rendible, e que segundo os propios datos das tarifas a 1 de abril de 2017 da empresa papeleira instalada en Galiza, o prezo do eucalipto se sitúa en 34,00 €/m3, con estes datos, cada hectárea produciría en 13 anos 500 euros. Desa cantidade habería que deducir a labor mecanizada da preparación do terreo, labores de plantación, aboamento e encalado, reposición de marras, probables tratamentos e corta, saca e traslado da madeira. Polo tanto ¿En qué se quedan os 500 Euros por hectárea? Convido a que calquera faga números.

Mais agora vén o mellor, o incrible, 85 euros multiplicados por 13 anos de duración da quenda de corta do eucalipto dan 1.105 Euros por hectárea. Recordemos os anteriores 500 Euros recortados por múltiples gastos de plantación. Unha cantidade que, os propietarios que lle quixeran dar aos seus terreos a cualificación de libres de especies incendiarias, poderían percibir só por velos medrar en harmonía co medio, mentres deciden que opción realista de desenvolvemento sostible destinarlle e así rendibilizalos moito máis que coa plantación de eucalipto. Esta si sería unha decisión que lle salvaría a vida ó rural galego e lle devolvería a súa dignidade. Paulatinamente, e moito máis rápido do que se podería imaxinar ninguén o problema dos lumes entraría nunha irreversible fase de regresión.

Esta situación é de total perplexidade, pois gastamos inxentes cantidades de diñeiro en extinción de incendios mentres enchemos o monte de gasolina.

De recente actualidade son as declaracións do presidente da Xunta  no programa “Salvados”, nas cales dicía que “o monte en Galicia non arde, queimano”. Conviría recordarlle o señor presidente, que é un home de letras, algo de física elemental, tal así como que para que se produza unha combustión fai falla a seguinte ecuación: K = O + F + C; onde K é a propia combustión, O é o osíxeno, F é a fonte de ignición e, por último, C é o combustible. A referida afirmación, ou ben é unha grande inxenuidade pola súa parte ou ben é froito dun enorme desatino. ¿Por que querer seguir centrándose en imponderables pertencentes aos integrantes do grupo F, esquecendo por completo a actuación sobre os integrantes do grupo C?. Sabendo que F, chámese Pepe ou Manolo, queime por vinganza ou por patoloxía, como variable dependente, non pode progresar en ausencia de C, que é a auténtica variable independente. Se se me permite a metáfora, centrarse na fonte de ignición sen facer nada por frear a cantidade de combustible constitúe unha magnífica “cortina de fume” para non abordar de forma coherente a cuestión dos lumes e non falar de onde radica o verdadeiro problema. En definitiva, se esa é a reflexión da Xunta, o drama do eucalipto en Galiza non deixa de ter unha connotación irracional e, sobre todo, absurda, algo moi inherente ó animal vertical segundo Konrad Lorenz.

Relacionadas

Medio rural
A comunidade rural

Ao contrario do que se adoita crer, o mundo rural galego é un exemplo importante de que outros modos de convivencia son posibles. A cooperación é o motor que move as relacións sociais a tal grao que substitúe certas prácticas capitalistas que criamos tan arraigadas e, por tanto, irreversibles.

Medio rural
Época de vendima: Da póla ao barril

Empeza o mes de setembro. Toda a aldea alístase para o traballo que comeza xunto co outono. É época de vendima. Nas viñas de máis de cen anos, as uvas volven estar maduras como cada tempada, listas para a súa recolección.
A pesar do inminente despoboamento do medio rural, facer viño de maneira artesanal é unha tradición que ningunha casa deixou de practicar de maneira colaborativa.
A través do traballo, reactívase a memoria, refórzanse os vínculos comunitarios e se continua construíndo a identidade. Factores imprescindibles para a defensa da terra e dos modos de vida fóra das urbes.


Migración
Chegada a casa

A impredecibilidad da vida queda totalmente exposta cando se migra. Sáese de casa e xa nunca máis se pode ter a certeza de onde imos terminar. Así foi como as familias galegas marcharon e asentáronse en cidades doutros continentes; así foi como nós chegamos dunha desas cidades e optamos pola vida no campo.

1 Comentario
#12914 24:25 5/4/2018

Bo artigo, moi necesario darlle forma á xestión do territorio despois da boa noticia que nos deu o comité cientifico do ministerio hai uns dias: http://praza.gal/movementos-sociais/16397/o-comite-cientifico-do-ministerio-resolve-que-o-eucalipto-e-unha-especie-invasora-e-recomenda-a-sua-erradicacion/

Responder
1
0

Destacadas

Juicio del 1 de Octubre
La Audiencia Nacional cierra la web de Tsunami Democràtic e investiga a la plataforma por delitos de terrorismo

La Guardia Civil ha cerrado la web de Tsunami Democràtic y la web de descarga de la aplicación de organización de acciones de protesta, a pesar de que desde Naciones Unidas dictaron en 2016 una resolución que condena las medidas dirigidas a impedir el acceso a la información online.

Juicio del 1 de Octubre
Las Marchas llegan a Barcelona: una crónica de los últimos kilómetros caminando por ‘la libertad’

Miles de personas del tramo de Tàrrega de las Marchas por la Libertad caminan hasta Barcelona. Varios medios de transporte, diferentes puntos de inicio, pero la misma convicción se respira en la caminata: “Esto no va de sentimiento independentista, esto va de defensa de los derechos y la democracia”. 

Juicio del 1 de Octubre
Nazis de caza y pollos sin cabeza en la previa de la huelga general de Catalunya

Crónica de la jornada del jueves: Torra se saca de la manga un plan y la jornada, que transcurría con relativa tranquilidad, se ve afectada por la violencia de fascistas y neonazis a la caza de manifestantes.

Rojava
Crónica desde Rojava: alto el fuego en el norte de Siria

La población kurda del norte de Siria mira con recelo el alto el fuego acordado entre Turquía y Estados Unidos, mientras la cifra de víctimas civiles del ataque no deja de crecer y ya alcanza los 218 muertos, 18 de ellos menores de edad. Denuncian el uso de napalm contra objetivos civiles.

Ecuador
¿De qué ha servido la revuelta en Ecuador?

Para todas esas personas que hacen de lo colectivo el centro de sus vidas, los sucesos del Ecuador serán como la estrella polar para los navegantes: referencia y horizonte, guía y orientación en estos tiempos de caos y confusión.

Últimas

Redes sociales
Selfies, posados y barricadas

El posado con una barricada de fondo convierte a la barricada en un teatro, en un lugar de recreo, en un lugar de estatus, en una realidad paralela.

Opinión
Racismo y salud mental

Las personas racializadas y migrantes son especialmente vulnerables a los problemas de salud mental. El odio social establecido como racismo crea trauma, debilidad, ansiedad, culpa, lo que resulta en un mayor número de ingresos en hospitales psiquiátricos.

Derecho al agua
Agua: envasando lo común

La tendencia de crecimiento del consumo de agua embotellada supone un verdadero problema, además de por la mercantilización de un bien común, por el impacto ecológico que conlleva y por el impacto que pueden tener en nuestra salud los plásticos. Un gesto tan sencillo como beber agua del grifo se convierte en la mejor alternativa.

Juicio del 1 de Octubre
Las protestas en Catalunya cuentan ya con 352 personas heridas y 66 detenidas

Concentraciones, cortes de carreteras y manifestaciones continúan en Catalunya tras tres días de protesta. Las marchas que han salido desde distintos puntos del territorio se acercan a Barcelona, donde mañana confluirán con motivo de la huelga general.