Camilo de Dios: “Neste país a memoria histórica xa naceu moi pobre”

É o único membro do Exército Guerrilleiro de Galicia que aínda vive. Ten 85 anos e reside nos arredores de Xinzo de Limia coa súa familia. Dalgún xeito, o Camilo é testemuña da historia deste país: neno republicano e vello en democracia.

Camilo de Dios
Imaxe do documental "Camilo, o último guerrilleiro de Galicia"

publicado
2018-04-29 11:04:00

É puntual. Para cando aparquei en Sandiás, el agardaba na beirarrúa facendo un breve paseo. Eu chegaba cuns minutiños de antelación. Ten unha mirada profunda e azul, e axúdase dun bastón para camiñar pola rúa, porén sorprende a súa robustez e altura. Na porta da súa casa hai unha cadela alegre que se sobe por enriba de calquera. Camilo dálle de comer os sobaos que non toma co café no bar de en fronte.

O Camilo vive na casa que fora dos seus pais. Recíbeme no seu salón, “hai un montón de cadeiras”, afirma. “A casa non estará moi arranxada pero cadeiras hai”. As paredes da estancia son un  mural de lembranzas: homenaxes “polo seu compromiso antifascista e republicano”, bandeiras, un Guernica de peliqueiros e mesmo unha foto con Carrillo, ex líder do PCE, fumando un puro.

Con certo afán por reconstruír o seu relato, ten centenas de documentos empillados nunha esquina e un caderno tamaño A5 con anotacións históricas ordenadas cronoloxicamente, dende o estalido da guerra ao tránsito á democracia. O Camilo apenas ía á escola, tan só cando nevaba e o tempo non permitía traballar o campo, pero ten unha caligrafía cursiva e exquisita e unha particular colección de libros. Dende onde fico sentada podo advertir tomos da filosofía de Rousseau ou Platón.

O Camilo é ateo “por la gracia de Dios”. Un cura rexeitouno ás portas da igrexa o día que a mestra planeara a primeira comuñón dos alumnos. Mesmo sendo, seu irmán e máis el, dos máis limpos -como conta o guerrilleiro- o párroco negoulles a entrada pola adscrición política dos seus pais. Fala moito dos seus pais, tiñan unha célula do PCE en Sandiás e o seu pensamento determina absolutamente as decisións que tomarían o seus fillos. “Co tempo, deime de conta que o cura me fixo un favor”. Anos despois, cando traballaba de enlace para a guerrilla, ironicamente tería que recorrer a vestirse de sacerdote para evitar ser descuberto pola Garda Civil: “era coma un documento”.

O seu papel na guerrilla comezou de enlace, transportando propaganda e prensa. Camilo loa o protagonismo da muller na guerrilla, ás costas de loita armada, eran elas as encargadas de establecer os fíos de comunicación entre os enlaces. A través de seu irmán ingresaría nas Xuventudes Socialistas Unificadas, onde maduran as súas conviccións políticas. Pois no intre no cal, con 13 anos, establece os primeiros contactos coa guerrilla, o Camilo “non tiña aspiración ningunha” nin estaba moi convencido: “non quero facerme de santo, pero aquilo non era un ideal forte, eu o que tiña era un espírito de rebeldía polo que nos fixeran na casa”.

En 1936, cando estalou a guerra e os pais do Camilo escaparon a Portugal, a Garda Civil instalou un cuartel e un cárcere no seu fogar. Logo venderíanlle o inmoble á familia Romero, da banca Romero de Xinzo de Limia, quen lles ofrecerían recuperar a casa en cómodos pagamentos. Máis tarde volverían tomar a súa casa, neste caso o avogado e o procurador que a mercaron non terían a mesma cortesía que os primeiros compradores e pedirían un prezo moi elevado. “E o que non se fai de esquerdas aí, é que non ten sangue nin ten dignidade”, asume o Camilo.

O Camilo nunca valorou a opción de exiliarse; conta que, co remate da Segunda Guerra Mundial, o Exército Guerrilleiro agardaba a axuda aliada. Non escatima en entusiasmo para reivindicar a súa relevancia: “non fomos nin catro gatos, nin catro atracadores, como quixeron facer ver, para cando entraron os alemáns en Francia, había 300.000 soldados republicanos”. Existía unha promesa de Eisenhower de recrutar homes con experiencia militar para formar unidades guerrillleiras e penetrar en España dende o mar.

O Camilo remexe entre os seus papeis para tentar atopar nos seus apuntamentos históricos unha explicación detallada sobre a promesa aliada. Entre tanto atopa un poema -o entrevistado demostra un gusto enorme por escribir e ler poesía- e non dubida en recitalo: “Sueña España guerrillera, Sueños que el viento levanta, Que arremolinan las nubes, Deshaciéndose en lágrimas”. Trátase da peza que leu o seu neto o día que finalmente exhumaron os restos do seu irmán dunha estrada abulense.

Aproveito para preguntarlle sobre o financiamento desa exhumación; eu lera que fora grazas a unha inxección de diñeiro da man dun sindicato de electricistas noruegueses. Para cada pregunta, o Camilo garda na súa insondable memoria unha historia. Un día o ex presidente da Real Academia Galega, Xesús Alonso Montero, pasou pola casa do Camilo cun xornalista. O Camilo é ourensán, de Sandiás, unha vila a dez kilómetros de Xinzo, e polo tanto a dez kilómetros do seu entroido; por iso, o guerrilleiro desfruta moito desas festas. Cando o xornalista chamou a súa porta, o Camilo andaba vestido de cardeal e non foi desculpa para pospor a entrevista. A revista que contiña esa extravagante peza chegaría as mans do fillo dun combatente noruegués das Brigadas Internacionais. O home, conmovido pola narración do Camilo, decidiu solidarizarse, involucrou o seu sindicato e transmitiu a súa contribución a través da Asociación pola Recuperación da Memoria Histórica, que xestionou todos os trámites.

“Neste país a memoria histórica xa naceu moi pobre”, comenta o Camilo. Para el a Constitución puido ter unha función reparadora: unha ferramenta para devolver o que se quitou durante o réxime e recoñecer as súas vítimas. “Eles están glorificados até nas portas das igrexas, mortos por Deus e por España. E meu irmán por quen morreu?”. O Camilo revive un sentimento de rabia cando fala das tramas de corrupción actuais, “Franco arruinou media España, pero estes estana a arruinar e son a mesma xente”. Retrata con denodo e carraxe o escenario político no que pervive a mesma dereita, adaptada ou acostumada aos paradigmas democráticos, “veñen darnos leccións do que é democracia a quen loitamos por ela e deixamos cachos da nosa pel”, afirma ensinando as cicatrices que locen nas súas mans.

A democracia e o paso dos anos non erosionou os devezos republicanos do Camilo, pero admite con humor que non é o que a maioría persegue, “porque temos un rei guapo e unha Leticia fermosa”. No seu carné de afiliado ao Partido Comunista de Galicia figura o número 30, é marxista e internacionalista: “os nacionalismos non serven para nada, polo de agora solo serviron para facer guerras e dividir”. O Camilo considera que a sociedade non está preparada para resolver os soños soberanistas de Cataluña. Probablemente case 20 anos privado de liberdade axudaron a medrar a súa paciencia e a súa retranca: xa ten listo un disfrace de cabaleiro real para o vindeiro entroido, “máis o menos de Sagasta”.

Relacionadas

Tribuna
Hagamos memoria

Si entre los atributos del ser humano estuviera extraer conclusiones de provecho sobre su trayectoria como especie, la historia no sería la historia de nuestras guerras.

Memoria histórica
Pedro Vallina Martínez, anarquista y médico
1
El Centro Cultural Ferroviario de Sevilla, situado muy cerca de la plaza que lleva el nombre de Pedro Vallina, acoge el viernes 22 un coloquio sobre su figura.
Memoria histórica
Homenaje a los abogados de Atocha en la ciudad de Zafra

La conmemoración por el 42 aniversario de la masacre tuvo lugar el pasado dos de febrero en la librería La Industrial. Fue organizada por Antifascistas Zafra, la Fundación de Abogados de Atocha y la propia librería.

1 Comentario
Gabri F. 21:04 29/4/2018

Xenial traballo, xenial relato. A democracia de verdade segue a latexar no sangue dos que non gañaron!

Responder
5
0

Destacadas

México
Superar los muros de Tijuana

Los habitantes de esta joven ciudad mexicana han normalizado la presencia del colosal muro que los separa de Estados Unidos

Juicio del 1 de Octubre
Jordi Sánchez: “Una pegatina en un vehículo no es motivo para desconvocar una movilización”

El expresidente de Asamblea Nacional Catalana ha testificado hoy sobre los tuits que mandó el 20 de septiembre sobre las movilizaciones ante el registro de la sede del Govern.

Ley Trans
“Podemos ha secuestrado nuestros derechos al dejar la Ley Trans en un cajón”

La Plataforma Trans ha pedido a Unidos Podemos, que registró la ley el 23 de febrero de 2018, que se comprometa a volver a hacerlo tras las elecciones. La convocatoria de elecciones generales deja sin salida este texto, surgido del trabajo de personas trans para garantizar sus derechos.

Opinión
Lo político es lo privado

Una tarde para un amigo. Cinco semanas para conocer a tu hijo. Y si no puedes con ello, si no lo asumes, si la mentira se te hace excesivamente dura, tendrás dos días de baja y cuatro tipos de pastillas.

Juicio del 1 de Octubre
Santi Vila: “El independentismo no sectario quería tensar la cuerda, no romperla”

El exconseller de Empresa ha declarado ante el Tribunal Supremo en la sexta jornada del juicio del Procés. Vila, en libertad provisional, dimitió horas antes de la DUI el 27 de octubre de 2017 y la consecuente aplicación del 155: “Todos deberíamos haber sido más responsables”, ha afirmado.

Últimas

Arte
Unos apuntes sobre las niñas de Balthus

Quienes leemos las imágenes debemos esforzarnos en no caer en tópicos que aporten poco o nada a la lectura. Que nuestras lecturas se basen en el compromiso con la obra y la imagen y estén fuera de todo marketing o negocio.

Contigo empezó todo
No es país para mujeres libres

En una época en la que  aún no se hablaba de “techos de cristal”, Amparo Poch rompió la cristalería entera.

Fascismo
La píldora del día antes

El pensamiento que borra a los individuos —pensamiento autoritario o antipensamiento— comienza en el interior de cada uno y lo hace en el lenguaje; en la normalización de expresiones que uniformizan y aplanan la singularidad de cada uno, de cada una.

Educación
Luz Rello saca la dislexia del armario

Durante los últimos ocho años, la investigadora Luz Rello ha tratado de resolver la ecuación de la dislexia desde la primera persona.

Ecofeminismo
Fraguas: revivir un pueblo dinamitado
¿Te imaginas pasar cinco años construyendo tu casa con tus propias manos y que te condenen a ver su demolición, y encima arruinarte para pagarla?
Tecnología
Los inconvenientes de las nuevas tecnologías de las información

La cuestión es si los seductores aparatos electrónicos ofrecen una mejora real en la enseñanza y en las capacidades humanas o si tienen inconvenientes que hacen que tengan que ser utilizados con cautela.

Transexualidad
El último cine X de Andalucía, refugio laboral para transexuales

La Sala X de Granada, la última sala que proyectaba películas porno en Andalucía y aún resistía al envite inclemente del tiempo y de internet, ha apagado sus proyectores.