Unha lei trans para Galiza

Tras anos de traballo preséntase no Parlamento Galego o borrador da Lei Integral de Identidade de Xénero

Unha lei trans para Galiza
Manifestación do 4 de maio en Compostela, ante a presenza do bus de Hazte Oír. 2017. Pablo Andrade

publicado
2017-06-15 09:32:00

En Marea, BNG e PSdG presentaron no Parlamento Galego o borrador dunha Lei impulsada polos colectivos Arelas, Amizando, ULTREIA e activistas independentes, despois de dous anos de debate e traballo conxunto.
Este Proxecto de Lei Integral de Identidade de Xénero chega pouco despois da despatoloxización da transexualidade en Catalunya (outubro de 2016), e no País Valencià (marzo de 2017), nun marco inzado de debates, redefinicións, novos ritmos políticos e oportunidades de enunciar e organizar o corpo e as súas prácticas. Estas novas leis autonómicas supoñen un avance cara a despatoloxización da transexualidade con respecto á Lei —estatal—, reguladora da rectificación rexistral relativa ao sexo das persoas, do 15 de marzo de 2007, que esixía a emisión dun diagnóstico diferencial de disforia de xénero (antes transtorno de identidade de xénero, agora incongruencia de xénero), para acceder a tratamentos hormonais e cirurxías. O feito de que o diagnóstico sexa diferencial implica que non pode coexistir cunha condición preexistente (sic), o que exclúe as persoas con outros diagnósticos de saúde mental do proceso.

A discusión acerca de se manter unha “patoloxización estratéxica”, útil na obtención do permiso médico para modificar o corpo, ou loitar pola total despatoloxización, que implica un cambio na relación entre os aparatos de verificación e as persoas interesadas, foi un debate intenso no seo de moitos colectivos trans internacionais, e cristalizou nun movemento masivo a prol de conseguilo todo (sen permiso).

Os diagnósticos de disforia de xénero teñen a particularidade de ser difíciles de obter, se un individuo non se adscribe ás representacións hexemónicas da feminidade, no caso das donas, e da masculinidade, no caso dos homes. As persoas trans que non querían entrar nin na categoría “home”, nin na categoría “muller”, víanse forzadas a negociar os seus tratamentos e necesidades legais en condicións de radical desigualdade, especialmente se se tratar dunha transición cara a feminidade. No presente proxecto de Lei si está ampliado o suxeito político trans, de tal xeito que entran a ser protexidas as formas de diversidade de xénero que antes nin se contemplaban ou cuxa presenza era anecdótica.

A cuestión da despatoloxización comezou a permear nos movementos feministas e LGTB do Estado español grazas a colectivos trans como a desaparecida Guerrilla Travolaka (Barcelona, 2006). O punto de inflexión supúxoo a campaña Stop Trans Pathologization, de 2012, cuxo obxectivo era tirar a transexualidade dos manuais psiquiátricos (DSM e CIE), e así deixar de forzar as persoas trans a superar invasivos interrogatorios, a xerar un relato que coincidise coa narrativa médica e a ver os nosos corpos atravesados por temporalidades que nos son alleas.

O dispositivo UTIG

O Proxecto de Lei de identidade de xénero para Galiza contempla a creación dunha “Unidade Asistencial de Referencia de Identidade de Xénero”. O caso galego é diferente ao de lugares como Málaga ou Barcelona, onde as Unidades de Transtorno de Identidade de Xénero (ou UTIG), xestionaban o tratamento multidisciplinar da transexualidade mediante psicólogos clínicos, psiquiatras, endocrinos e cirurxiáns. Así, mentres as persoas trans de, por exemplo, Santiago de Compostela, eran derivadas a Psicoloxía no Centro de Planificación Familiar (onde o Test da vida real se seguía realizando até hai dous días), para que as enviasen a endocrinoloxía en Conxo, no Hospital Clínic de Barcelona as usuarias tiñan que sortear todos os obstáculos e imposicións do circuíto sancionador da psiquiatría e a endocrinoloxía tradicionais, con nocións terroríficas sobre xénero, que lles dificultaban aínda mais o acceso a unha vida habitábel. Deste xeito xorde Trànsit, un servizo dependente da seguridade social catalá, posto en marcha na cidade de Barcelona por profesionais da saúde que decidiron ofrecer unha atención médica libre dos cuestionamentos patoloxizantes cos que traballa o equipo médico do Clínic.
NESTE PROXECTO DE LEI entran a ser protexidas as formas de diversidade de xénero que antes nin se contemplaban
O modelo Trànsit racha coa lóxica que investiga, examina, censura, corrixe e determina quen pode ser cadaquén. Cómpre fixarse nos percorridos de propostas transformadoras para evitar a perpetuación de procesos que vulneran a integridade dos seus usuarios, reducidos a pacientes sen axencia de seu ou a clientes dunha Sanidade cada vez máis brutalmente neoliberal.

Falando da mercantilización da transexualidade, o Artigo 29.3 do Título IV recolle, a proposta do Goberno galego, divulgar as prácticas inclusivas con persoas trans por parte de empresas. Tiven que ler varias veces este apartado para convencerme de que non era un erro tipográfico: non acabo de ver que hai que agradecerlles ás empresas que sexan permisivas coa identidade de xénero dos empregados trans, mentres se mantén un mercado de traballo de carácter necropolítico e esencialmente excluínte. Ademais do detalle de que non debería ser noticia que non se maltrate unha traballadora trans nunha empresa privada.

Na mesma tónica, as “medidas no ámbito da seguridade e privación de liberdade” suxiren que a policía reciba formación para cachearnos mellor. Como acontece co tema das Unidades, cómpre garantir que esa información non se vai utilizar para vulnerabilizar e perseguir o colectivo trans.

No tocante a políticas específicas para combater a transmisoxinia, a única mención ao caso concreto das mulleres aparece no apartado sobre servizos de asesoramento e apoio a persoas trans: elas poderán acceder aos recursos asistenciais para vítimas de violencia machista en condicións de igualdade. Alén diso, non hai medidas concretas para detectar e actuar contra a transmisoxinia estrutural. Non se incide na progresiva desaparición de tratamentos hormonais de calidade que sofren e que, no caso transmasculino (desabastecemento temporal de testosterona inxectábel), se resolve en cuestión de meses. As opcións para as consumidoras de Estradiol son cada vez menos seguras e máis custosas. 

Novos retos

O rascuño da Lei introduce novidades que teñen que ver con asuntos como a educación e a cultura, dedicando orzamentos para que as bibliotecas públicas dispoñan dun “fondo bibliográfico específico en materia de identidade sexual e de xénero”, e elaborando un plan integral sobre educación en colaboración cun Consello Consultivo Trans.
ESTE PROXECTO DE LEI blinda dereitos que dependían da vontade do funcionariado e profesionais e abre novos vieiros de actuación
No relativo á protección e responsabilidade, a Lei detalla un sistema de sancións bastante minucioso na súa cobertura: tense en conta a “discriminación múltiple” que sufriría unha persoa agredida por ser trans e por ser tamén, por exemplo, unha persoa migrante.Este proxecto de Lei vén blindar dereitos que dependían da vontade do funcionariado público e das profesionais da saúde, deixa moi atrás a Lei española —que acaba de facer dez anos—, e abre novos vieiros de actuación. Repensar cuestións como a das mulleres, a das persoas maiores ou a da vivenda e o mercado laboral desde unha óptica transinclusiva —porque asinar contratos de traballo e aluguer sendo trans e sen o DNI cambiado pode ser unha aventura perigosa—, é urxente para mudar a actual situación de desigualdade e exclusión.

Tamén é necesario fundamentar os avances en materia legal en lóxicas de acompañamento e reparación, como as que fixeron posíbel que o Goberno sueco anunciase, en abril de 2017, indemnizacións de arredor de 30.000€ para todas aquelas persoas forzadas a someterse á castración para acadar o recoñecemento institucional do sexo sentido. A lei española de 2007 non obriga a realizar ningunha cirurxía, mais os dous anos de tratamento hormonal obrigatorios poden cursar en castración química, o que significaría renunciar aos dereitos reprodutivos para oficializar a identidade.

Tal vez un dos obxectivos principais pasa por acceder ao sistema sanitario en tanto que usuarias dun servizo público que tenda a multiplicar os espazos onde poder recibir atención sanitaria digna, fóra dunha unidade específica que moita xente rexeita, porque a súa simple existencia segrega (nos). E tamén pasa por comezar a ver o corpo e a identidade fóra das lóxicas da propiedade privada.

TEST DA VIDA REAL
O Test da vida real consiste na demostración de que a persoa trans vive e actúa de acordo ao seu xénero. Consta de varias fases que se solapan: sesións coa psicóloga clínica (nas que pode haber outra psicóloga de prácticas apuntando todo o que dis); sesións en grupo; e completar o denominado Test de Minnesota. Este test consta de afirmacións ás que hai que respostar en termos de “verdadeiro” ou “falso”. Algúnhas cuestións de feminidade eran “Gustaría de ser florista” ou “Teño cambios de humor sen razón aparente”. As cuestións de masculinidade incluían enunciados como “Gustaría de ser militar” ou “Gusto das revistas de mecánica”.

Relacionadas

Ley Trans
“Podemos ha secuestrado nuestros derechos al dejar la Ley Trans en un cajón”

La Plataforma Trans ha pedido a Unidos Podemos, que registró la ley el 23 de febrero de 2018, que se comprometa a volver a hacerlo tras las elecciones. La convocatoria de elecciones generales deja sin salida este texto, surgido del trabajo de personas trans para garantizar sus derechos.

Libertades
“Sabía que era un tío aunque no conocía la palabra transexual”

Tiene 17 años y desde los ocho se identifica como chico. Asegura que su salida del armario fue fácil y espera que hacerse visible contribuya a que otras personas conozcan y normalicen la diversidad sexual. “La gente necesita saber que existimos”, explica Kano.

Ley Trans
En huelga de hambre por la Ley Trans
La Plataforma Estatal Trans exige al grupo que registró la ley en febrero de este año, Unidos Podemos, que la lleve a trámite parlamentario.
0 Comentarios

Destacadas

Música
Evaristo: “Yo no canto de okupación porque siempre he vivido de alquiler y he sobrevivido a dos hipotecas”

Asegura Evaristo que su madre nunca ha ido a verle a un concierto, aunque le han llegado noticias de lo que su hijo hace sobre el escenario. Entre otras cosas, el regreso de La Polla Records con cuatro actuaciones y una canción nueva hará posible que la señora lo compruebe de primera mano.

Violencia sexual
“Las multinacionales del coltán arman a quienes violan a las mujeres”
La defensora de los derechos humanos, Caddy Adzuba, lleva años denunciando la violencia sexual como arma de guerra en el largo conflicto que sufre la República Democrática del Congo
Arte
Bobby Baker, una artista de andar por casa con mucho que contar

Una exposición retrospectiva resume la trayectoria de la artista británica Bobby Baker, marcada por dos constantes: la preocupación por lo cotidiano y un humor irresistible.

Insólita Península
Madrigal de la Vera, el puente sin metáfora
1

Los romanos, convencidos de que era una buena idea comunicar su imperio con calzadas, se dedicaron a construir puentes por toda la Península. De aquel ejercicio han quedado entre nosotros puentes romanos y puentes de origen romano.

Últimas

Cambio climático
15M Climático
Decenas de miles de voces en toda España gritaron a coro "No hay planeta B" el pasado 15 de marzo. El llamado "15M climático", se convirtió en un día histórico para el ecologismo
Medio ambiente
“El concepto occidental excluye otras formas de progreso”
Entrevistamos al periodista peruano Joseph Zárate que presenta ‘Guerras del interior’, una recopilación de crónicas sobre conflictos medioambientales.
Huelga general
Decálogo para quien no participe en una huelga
Manifestaciones masivas pero bajo paro laboral. Dedicado a esas personas que empatizan con la causa de una huelga pero continúan trabajando.
Eléctricas
Usagre, capital europea de la energía solar

La Transición Energética en Extremadura marca como primer hito la planta fotovoltaica de Iberdrola en Usagre, la que será la instalación de energía solar más grande de Europa. Algunos especialistas consultados, sin embargo, mantienen serias objeciones al modelo implementado de transformación hacia energías limpias.