Lolita Chávez: o risco de defender a vida en Guatemala

O 17 de febreiro a activista, feminista comunitaria e defensora dos dereitos territoriais e ambientais do seu pobo, visitou a cidade d'A Coruña. Con Lolita Chávez falamos da responsabilidade de algunhas empresas galegas no "expolio" dos bens naturais do seu país.

Lolita Chávez
Lolita Chávez visitou A Coruña o pasado 19 de febreiro. Antía García Sendón

publicado
2018-03-14 12:00:00

O 19 de febreiro, convidada pola Marea Atlántica, visitou A Coruña a activista indíxena guatemalteca Lolita Chávez. Feminista comunitaria e defensora dos dereitos territoriais e ambientais do seu pobo, leva exiliada en Bilbao (Euskal Herria) máis de 6 meses, logo de padecer ameazas e agresións por parte dos poderes fácticos e unha permanente campaña de criminalización desde o propio Estado de Guatemala.

Durante a mesa redonda na cal participou, presentouse o informe “Transnacionais, oligarquía e criminalización da protesta social”, elaborado pola ONGD vasca Mugarik Gabe, que denuncia -abordando o caso paradigmático de Guatemala: a alianza que se dá entre as oligarquías locais, as institucións públicas e as grandes empresas para continuar co espolio dos bens naturais que seguen presentes nos territorios indíxenas. Empresas, que no caso deste país centroamericano, teñen a súa orixe precisamente no Estado español e nomeadamente, en Galicia.

Como destaca Lolita, “o noso gran problema é que moito do que está a pasar alá ten a súa orixe aquí, na vosa casa”.

No municipio de San Pedro Carchá está actualmente en construción o que se prevé sexa o maior complexo hidroeléctrico de Centroamérica, denominado Renace, froito dunha alianza entre unha das máis importantes familias da oligarquía guatemalteca e a transnacional española ACS, de Florentino Pérez. 

O capital galego en Guatemala

Pero, talvez, o caso paradigmático destas redes empresariais e as súas consecuencias sexa o de Ecoener-Hidralia Enerxía, transnacional con sede matriz na Coruña e que conta entre os seus socios fundadores con Luis Castro Valdivia, o coñecido “rei do quilovatio galego” e adxudicatario de numerosas concesións eólicas e hidroeléctricas por parte do Goberno de Fraga, que lle valeron imputacións por suborno e prevaricación. De novo en alianza coas elites locais, está empresa abordou a construción do megaproxecto coñecido como Hidro Santa Cruz, no municipio de Santa Cruz Barillas.

En ambos os dous casos, a resposta de empresas e oligarquías locais á oposición e mobilización popular das comunidades foi a mesma: a criminalización dos e das líderes indíxenas, a represión contra a poboación activa e o control social das maiorías. No caso de Barillas, a situación chegou ao grao máis alto de conflitividade, producíndose varias mortes e o Goberno declarou un Estado de Sitio de 18 días, durante os cales o exército ocupou as comunidades, producíndose numerosas denuncias de detencións arbitrarias, roubos, intimidacións e agresións sexuais.

Lolita teno claro: “todos os ataques que veño padecendo son froito destas alianzas criminais. A responsabilidade das agresións, aínda que as execute o meu veciño, son da oligarquía e das empresas que nos queren roubar os nosos territorios”.

E cando Lolita fala, é imposible esquivar as súas palabras.

As palabras de Lolita

Porque as palabras de Lolita veñen de lonxe, da memoria do seu pobo, o maya k’iche’, que leva máis de 500 anos resistindo unha ofensiva colonial permanente. Esta historia de agresións culminou co recente intento de xenocidio que sufriron os pobos orixinarios: só no departamento do Quiché, de onde é Lolita, producíronse un total de 200 masacres durante o conflito armado interno que arrasou o país ente 1960 e 1996 (unha guerra de exterminio contra os pobos indíxenas e os movementos sociais, na cal o exército e os paramilitares asasinaron a 200.000 persoas, “desapareceron” 45.000, e causáronse máis de 100.000 persoas desprazadas).

Porque as palabras de Lolita representan a voz das que non teñen voz: a das mulleres indíxenas e rurais, as máis excluídas. As nunca vítimas: “se me pides que fale, se agora queres escoitarme na asemblea, escóitame tamén na casa e na cama, dicímoslles aos compañeiros”. A dignidade feita discurso nun país feminicida: en 2017 producíronse 88 mortes violentas de mulleres... de media, cada mes. “E aínda así, non imos permitir que se invisibilicen as loitas das mulleres contra o neoliberalismo, o racismo e o patriarcado: resistimos ao exército durante a guerra, resistimos agora o Estado de Sitio e as agresións e seguiremos resistindo”.

Porque as palabras de Lolita son tamén as nosas, as das persoas que imaxinamos e traballamos por un mundo máis habitable e máis xusto. As da xente que se opón aos megaproxectos en Guatemala, pero tamén en Corcoesto ou en Touro. “O noso chamado é que as nosas voces se entretezan. Fronte ao nivel das agresións que sufrimos, que nos queda? Unirnos entre pobos: construír alianzas que transcendan o modelo neoliberal que non é único nin absoluto. Somos quen de construír xuntas un modelo que defenda a vida. Non buscamos caridade, queremos reciprocidade”.

Porque as palabras de Lolita son tamén as de Berta (Berta Cáceres, líder indíxena lenca de Honduras e defensora ambiental asasinada en 2016), as de Bety (Bety Cariño, dirixente indíxena mixteca e activista de dereitos humanos asasinada por paramilitares en 2010) e as de tantas outras mulleres que deixaron a vida por defender os seus territorios.

E depende tamén de nós que as palabras de Lolita non se apaguen.

Relacionadas

Pueblos originarios
Juven e Ita: dignidade dos pobos maias orixinarios
Juventina López e Ita Xocol defenden a cultura dos pobos maias orixinarios a través do feminismo, do desenvolvemento humano e do anticapitalismo.
Activismo
Juven e Ita: dignidad para la defensa de los pueblos mayas originarios
Juventina López e Ita Xocol defienden la cultura de los pueblos mayas originarios a través del feminismo, el desarrollo humano y el anticapitalismo.
América Latina
América Latina, más allá de Venezuela
1

Todos los partidos y medios parecen muy preocupados por las libertades y los derechos de la población venezolana, sin embargo poco se dice de esa otra América Latina, que está sufriendo el avance de los Gobiernos autoritarios con discursos genocidas y de las multinacionales que violan los derechos humanos de poblaciones enteras. 

0 Comentarios

Destacadas

Temporeros
¿Otro año de abusos contra las temporeras marroquíes?
Ante el regreso de las temporeras marroquíes a Huelva, surge el interrogante de si esta vez se podrán garantizar sus derechos.
Acuerdos comerciales
El ‘no’ del Parlamento Europeo al acuerdo con Trump abre una fisura inédita en Europa

Los jefes de Estado europeos deben decidir si siguen adelante con el acuerdo comercial con Estados Unidos después de que el Parlamento rechazase aprobar un mandato para buscar dicho acuerdo.

Libertad de información
Lander Arbelaitz: “A los vascoparlantes se nos vulneran nuestros derechos lingüísticos”

Periodista de Argia, Lander ha sido acusado por dos agentes de la Ertzaintza de un delito de injurias y calumnias por difundir un vídeo en el que se veía a estos vulnerar el derecho a ser atendido en euskera.

Bolivia
Manuel Canelas, ministro de Comunicación de Bolivia: “Las demandas en 2019 no pueden ser las mismas que en 2005”

Bolivia se ha convertido en uno de los pocos países enmarcados en lo que se llamó el socialismo del siglo XXI que ha resistido los golpes de la derecha. El nuevo ministro de Comunicación de Bolivia, Manuel Canelas, relata a El Salto, la necesidad de actualizar el discurso del proceso de cambio liderado desde 2006 por Evo Morales.

Últimas

Opinión
Sobre poder y dominación en nuestros espacios críticos
La realidad nos explota en la cara, y no podemos dejar de ignorar mucho del daño que nos estamos haciendo, los poderes que estamos generando.