Cuerpo
Andrea Nunes Brións: “Se lle deramos máis importancia ás amigas que ás parellas, cambiaría todo”

A poeta e activista reflexiona sobre inxustizas, movementos sociais e como estas loitas atravesan a súa escrita.
Andrea Nunes 1
Foto cedida por Charo Lopes.
12 abr 2022 13:34

Ningunha descrición sería capaz de transmitir a dozura que emana Andrea Nunes. A súa voz, o seu estar, a súa man suave collendo a túa na metade da entrevista. O seu falar pausado imponse por riba dos berros e da música dunha cafetería calquera de Compostela no medio dunha tarde chuviosa de abril. 

Andrea: poeta, activista, persoa. Agasalla reflexións entorno a opresións que vive no seu día a día, á poesía, ao amor, á tenrura que abandeira coa súa presenza. 

Comezamos con algo sinxelo, cando empezaches a escribir?
Comecei despois de ler moito. Penso que foi no instituto. Había unha compañeira coa que nos mandabamos cartas. Era un cartearse poético. Agora que o preguntas, miña nai, por un aniversario, regalárame unha compilación de poemas entre Tamar, así se chamaba, e eu. Pódese dicir que ese foi o meu primeiro libro realmente. Aínda teño caixas e caixas de poemas e cartas. 

E, agora, escribes en calquera sitio ou precisas sentarte, ou facelo dun xeito determinado?
Alucino coa xente que é capaz de sentarse a escribir. A min pásame unha cousa: eu podo forzar a escrita, pero non sempre a vou disfrutar igual. Unha encarga, por exemplo, non sempre a disfruto, pero hai eses momentos nos que estás con ganas, con desexo de escribir, que son espectaculares. E cando me veñen, dáme igual a libreta, o teléfono, que unha servilleta... pero pasa moi poucas veces, por iso escribo tan pouco e publico tan pouco tamén.

“O amor e a tenrura reconcílianme un pouco coa vida”

Que me move?
Que me move... (silencio). O que me move, sobre todo, é… é certa... Que me move, corazón? Non sei que dicirche. Que te move a ti na vida?

(silencio) Que pregunta, a verdade!
Que dirías? Que che roubo a resposta!

Que me move a min? A min móveme... ás veces non sei poñerlle palabras ao que me move, pero recoñezo o sentimento cando algo si me move. Depende, pódeme mover un libro ou pódeme mover algo que escoite e me enfade.

Unha cousa que che ía dicir, é que me moven as inxustizas. As inxustizas móvenme e remóvenme. Tamén me move moito a tenrura. A tenrura radical é esa mestura entre os activismos e a reivindicación deses activismos dende o contacto, dende a conciencia de quen somos e cara a onde camiñamos. Iso móveme. Móveme moito a poesía, o poético. Non tanto os poemas, senón o poético. A nivel colectivo, por exemplo, as bondades. Cando me atopo polo camiño a xente boa, que hai moita, pero sobre todo as inxustizas. Que é algo que nos debería mobilizar, sobre todo nesta sociedade tan individualista que temos agora mesmo. Miramos para nós mesmas, para os nosos problemas, que son reais, pero sen a óptica dese privilexio que temos enriba, que modifica moito as vidas das outras, des outres.

E que che doe?
Dóenme as inxustizas, que son as que me moven. Dóeme moitísimo a barbarie, dóenme as persoas que non se portan ben con outras, os insultos, as vexacións. Dóeme Ence, dóeme Ucraína, pero dóeme máis Siria, dóeme.. non sei. Son un pouco PAS.

PAS?
Persoa Altamente Sensible, e descubrino fai pouco. Son unha persoa moi empática. Sinto moito, para ben e para mal. Son un pouco hiperbólica, para ben e para mal, e cando é para mal, sufro moito.

Por outra banda tamén penso que o meu umbral da dor está moi elevado. A nivel físico, resisto moito. Podo estar en situacións de moita violencia e aguantar. Acórdome de acompañar a mulleres que sufrían malos tratos ao xulgado e si que son capaz, neses espazos, de permanecer moi forte. 

E que te aviva?
Ai, ai, ai... O amor. Voume poñer tonta. Os amores. O amor, que pode vir de diferentes lugares. Eu creo que o amor e a tenrura si que me reconcilia un pouco coa vida. E mesmo pensando en movementos sociais, que estamos pasando épocas moi de abandono, de enfado, de tons moi belixerantes... Eu creo que cando hai momento de contacto, de tenrura, aí a cousa funciona, vai para adiante. Avívame iso e mailo mar. O mar faime moito ben.

“Non concibo a monogamia obrigatoria como única posibilidade de vida. Para min a non monogamia implica que os tempos se reparten entre moitas persoas ás que queres”
O amor, os apegos, son temas tamén moi recorrentes na túa escrita. Como vives ti o amor? Como chegaches ata esa visión non normativa dos apegos?

Mentiría se dixese que naturalmente. Desde pequenas obrígannos a ir por un carreiro. Eu considérome unha persoa demisexual, descubrino por un amor da miña vida, que me explicou o que significaba fai pouco: concibo máis a erotización pola personalidade que polo corpo. É verdade que os meus vínculos non pasan só polo corporal. Hai algúns que son máis físicos, outros que nacen doutros lugares, por exemplo dunha intimidade na que estar lendo poesía, ou acariñándonos horas. 

Non concibo a monogamia obrigatoria como única posibilidade de vida. Para min a non monogamia implica que os tempos se reparten entre moitas persoas ás que queres. Non importa tanto con cantas persoas te deitas, senón como te relacionas con esas persoas. 

Cando che contaba o de que era demisexual, viña a conto de que non estou a prol dese mal chamado poliamor de consumo de corpos, e xa non falo so a nivel afectivo-sexual, senón en todos os ámbitos. Se lle deramos máis importancia ás amigas que ás parellas, cambiaría todo.

A monogamia entón non é so algo que se vincule á parella a nivel sexo-afectivo?
Non, é algo que vai moito máis alá. É unha construción social, é algo imposto. É pensar que tes que ter un Pan Bimbo familiar, unhas vacacións en parella, que se sodes tres xa non vale e se sodes catro xa non che digo. É un sistema que camiña cara esa familia nuclear radioactiva que sustenta todo o capitalismo. E vai moito máis alá de deitarse ou non con xente.

Como está relacionado o capitalismo e a monogamia?
Ao capitalismo convenlle directamente que sexamos monógamas, e non só monógamas, senón escravas das nosas relacións, sobre todo as persoas lidas como mulleres. Iso é o que sustenta as vidas precarias que temos.

Eu tamén teño certa crítica ao que diciamos antes do poliamor malentendido. Isto está atravesado por outras loitas como a da diversidade corporal. Que corpos poden practicar ese poliamor? Con que capacidade adquisitiva, afectiva? De que clase social? Quen pode permitirse ter catro amantes e vivir na súa casa independentemente?

Eu entendo a moitas persoas que precisan ter unha parella monógama e que ese sexa o seu sustento. Non me gusta como algo estrutural. Pero penso aquí nos corpos debedores que di Lucrecia Masson: corpos gordos, trans, tullidos, negros, asiáticos.. corpos que non entran na norma. Hai certos corpos que levan toda a vida sen ser desexados. Eu, como un corpo gordo, non son un corpo desexable. Por iso Lucrecia lle chama corpos debedores, porque parece que deben algo. ‘Tendo un corpo así, como vas a pedir ter vínculos abertos? Aínda por enriba que me deito contigo?’ Recibimos toda a vida o discurso de non poder ser persoas amables, no sentido de ser amadas ou poder amar.

“Precisamos referentes e desmitificar todo o que trae consigo ser un corpo gordo para esta sociedade gordofóbica, racista e machista”
andrea nunes 2

Como influencia todo isto a túa poesía?
Directamente, porque sempre escribín para visibilizar isto aínda que non con tanta conciencia como o fago agora. Pero hai momentos nos que sae. E sae en momentos nos que estás namoradísima, ou súper triste, pero ao final hai unha conciencia.

Cando escribimos xunto con María Rosendo Diáspora do Amor Balea fixémolo con moita conciencia de crear dende a óptica dun amor non normativo, no que  aparecen outras peles, peles tamén con cicatrices, con estrías, peles vellas... Hai moita beleza na diversidade e nos corpos disidentes.

Como se deconstrúe o desexo?
Eu creo que se relaciona moito con que haxa máis representación, que un corpo gordo apareza nun cartaz, pero non dende unha perspectiva da lástima ou da burla. Precisamos referentes e desmitificar todo o que trae consigo ser un corpo gordo para esta sociedade gordofóbica, racista, machista… Deixar de falar de corpos alleos.

Dentro dos activismos, por exemplo, falamos disto, pero logo chegas para comprar unha camiseta e non hai tallas. Por exemplo, onde temos as asambleas, se hai unha persoa que ven e ten 60 anos, se cadra non pode estar tres horas sentada no chan, como facemos. Eu a verdade é que me levei unha hostia benvida no momento no que como persoa gorda non me consideraba gordofóbica e, loxicamente, todas, todes o somos, pero recordo cando me preguntaron: ‘Con cantas mulleres gordas te deitaches?’ Eu nese momento quedeime.... Claro, todas as miñas amantes, parellas, eran delgadas.

Acórdome o día no que comecei conscientemente a mudar a ollada e a ver os corpos disidentes doutra forma e a levalos ao persoal, porque ao final os vínculos que xeramos teñen tamén algo de político.

No festival Alguén que Respira! recitaches un poema que narraba a experiencia dun corpo gordo indo mercar roupa. Non é fácil darte de fronte cun sistema que trata así aos corpos non normativos, non?
Totalmente. Mira, ese poema escribino hai máis de 11 anos. Era un sufrimento e, a día de hoxe, segue a ser un sufrimento ir a calquera sitio comprar roupa. Eu sempre digo que non teño estilo porque teño só a roupa que me cabe. Se é así (sinala unha camiseta gris), pois así, se é laranxa, pois laranxa. Pasoume unha vez, de irlle comprar roupa para a miña mellor amiga, entrar, e que me dixeran “Aquí para ti no hay nada, fuera”. A gordofobia é bestial para persoas gordas ou non gordas. Todas nós sufrimos isto. 

Eu conto en moitos obradoiros que fun subcampiona de España, que fun xogadora de elite profesional de baloncesto, que adestraba tres horas diarias, que xogaba en primeira división feminina… Non e por nada, vou ser unha sobrada: era moi boa xogando ao baloncesto. E, sen embargo, era gorda, e a xente non daba crédito. Fixéronme mil probas médicas. Pero eu sempre fun grande. E sufrín gordofobia con 16 anos no campionato de España: acórdome dun garda de seguridade que non me deixaba entrar porque para el era imposible que eu puidera ser finalista.

“A gordofobia estrutural só se pode combater a nivel colectivo”
En que lle interesa ao sistema manter esta gordofobia?

A nivel económico, moito. A cultura da dieta é apabullante. As pastillas que te sacian, o negocio do fitness, o compra isto para adelgazar... E despois é unha cuestión de clase: quen se pode permitir certos luxos? Que come a xente cun nivel adquisitivo máis baixo? Pode esa xente permitirse levar as fillas a actividades para ir ao ximnasio? 

Aquí o que importa non é a saúde. ‘Se puideses comer sen engordar, comerías?’  A resposta sempre é ‘si, claro’. A cuestión non é ter saúde ou non, a cuestión é non engordar. Se che importa a saúde, importarache tamén a saúde mental desa persoa gorda, non?

Aquí, o tema curvy tamén é moi perigoso, porque son corpos máis grandes pero dentro dos patróns de 60-90-60. Andrea ten unha barriga caída: iso non. Pero unha muller gorda que sexa proporcionada si, porque entra dentro dos parámetros. E aquí hai outra historia que é a de ‘quiérete a ti misma’, que é algo que eu non acabo de entender. Eu podo quererme, eu podo mirarme ao espello e dicirme ‘hoxe estás guapa’ pero, cando saio pola porta da casa,  estanme insultando continuamente. Como me podo querer se a xente non me quere a min? E dinche, ‘estás gorda porque no te quieres’. Non, mira, yo me quiero muchisimo, o que non me queres es ti.

Non é algo individual, non é “quiérete a ti misma”, é unha responsabilidade colectiva. E unha gordofobia estrutural que só se pode combater a nivel colectivo.

Axúdache a escrita a hora de abordar estas problemáticas sociais que te atravesan?
A poesía é para min esa tenrura radical da que falabamos, que acariña pero tamén che da un toque de atención. A xente moitas veces colócase no eu lírico e é capaz de empatizar.

Pero tamén hai veces que unha precisa non exporse tanto. Aínda que é necesario, e máis nos tempos de agora, que son de moito odio.

Uns versos que che veñan a mente?
Non todas -ou todes- preferimos o paxaro na man, a outras danos polo cento voando. Eu escribino coa a, e atopeino na rúa escrito co e, e pareceume fermoso.

Tamén me ven a mente outra frase de Ana Romaní: non queremos un sitio, queremos outro lugar. Queremos outra cousa, que implica dar a man, tocar, entender, pasar pola tenrura radical.

Hai outra frase de Val Flores que a min me impactou moito, que di: Cuánta suavidad soporta tu ánimo de guerrilla. Encántame, claro que si, canta suavidade!

Podes pechar coa frase que queiras. 

Informar de un error
Es necesario tener cuenta y acceder a ella para poder hacer envíos. Regístrate. Entra en tu cuenta.

Relacionadas

Sexualidad
Sexualidad El sexo, el deseo y el consentimiento
En un momento de hipersexualización de todo lo que nos rodea y multiplicación de las relaciones sexuales a través de aplicaciones, el sexo sigue lleno de tabús y lugares incómodos.
El Salto Radio
El Salto Radio Armar un cuerpo para la resistencia
Emitimos una conversación de urgencia política entre las teóricas y activistas Silvia Federici, Luci Cavallero y Verónica Gago, realizada y editada desde Brasil por Laura Corcuera para El Salto Radio.
O prelo
O Prelo Espazo liminar
Samuel Merino pon palabras en “Claustro corda comensal” ao que significa estar dentro mentres o mundo agarda fóra.
Eléctricas
Oligopolio eléctrico Sánchez no admite responsabilidades en el apagón mientras sus socios piden nacionalizar la red eléctrica
El presidente del Gobierno señala a los “operadores privados”, entre ellos Red Eléctrica, cuyos últimos dos presidentes vienen del PSOE y cuyo principal accionista es el Estado, con el 20%, seguido por el 5% de Amancio Ortega.
Antimilitarismo
Rearme El gasto militar mundial se dispara
El gasto militar en el planeta aumentó en 2024 un 9,4% respecto a 2023, lo que supone el mayor incremento interanual desde la Guerra Fría.
Empresas recuperadas
Natalia Bauni “En este primer año del Gobierno de Javier Milei casi no hubo empresas recuperadas”
Natalia Bauni es coordinadora del Observatorio Social sobre Empresas Recuperadas y Autogestionadas del Instituto Gino Germani de la Facultad de Ciencias Sociales de la Universidad de Buenos Aires.
Pobreza energética
Energía Apagón crónico: lugares donde no volverá la luz, a pesar de la restauración del sistema eléctrico
Miles de personas en el Estado español viven día a día apagones y falta de suministro en lugares como Cañada Real (Madrid), la Zona Norte de la ciudad de Granada o los asentamientos de jornaleras y jornaleros migrantes en Huelva y Almería
València
València El tejido social presenta su propuesta de reconstrucción tras la dana
Los Comités Locales de Emergencia y Reconstrucción y las asociaciones de víctimas definen los presupuestos de Mazón y Vox como una declaración de guerra.

Últimas

Eventos
Evento Un Salto al periodismo desde el barrio: acompáñanos en un directo sobre periodismo situado
El Salto organiza un evento centrado en el potencial de los formatos sonoros para transmitir información veraz y fiable de forma cercana. Para hacer periodismo desde el barrio y barrio desde el periodismo.
Galicia
Galicia La Xunta aprobó la celulosa de Altri argumentando que su chimenea de 75 metros sería “icónica”
El Informe de Patrimonio Cultural, favorable a la multinacional, se emitió en base a dos encargos externos, contratados y pagados por la empresa al ex presidente y al actual tesorero de Icomos-España.
Opinión
Opinión Provoquemos la próxima interrupción
Lo que nos resta es gobernar el apagón que habrá de venir, ser la causa colectiva de las próximas interrupciones, aquellas que lleven al fin de este mundo desbocado y sin sentido.
Energía
Energía El gran apagón de abril | El suministro de energía se recupera al 99%
Pedro Sánchez explica que se produjo una “pérdida” del 60% de la electricidad a las 12:33h: “15 gigavatios se han perdido súbitamente del sistema en apenas 5 segundos. Aproximadamente el 60% del sistema eléctrico”.
Energía
Energía La ley marca permisos retribuidos para situaciones como el apagón eléctrico
El Estatuto de los Trabajadores, en su artículo 37.3, protege a la plantilla cuando no es posible llegar a su puesto de trabajo o desarrollar con normalidad su tarea en situaciones como no tener electricidad durante horas.
Electricidad
Apagón ¿Qué le puedo reclamar a la empresa eléctrica y al seguro tras el apagón?
Tras el incidente con la electricidad de este lunes 28 de abril, los consumidores deben conocer qué pueden reclamar a las compañías de la luz o a sus seguros.
Más noticias
El Salto Radio
El Salto Radio Desmantelando E2 I El racismo institucional y sus grietas
Las redes de apoyo mutuo y la actitud de compartir privilegios son herramientas imprescindibles para combatir los impactos del racismo estructural.
València
València La jueza de la dana acorrala al relato político de Mazón
El president viaja a Estados Unidos la semana en la que el PP europeo celebra su congreso en València y no acudirá a la multitudinaria romería de Santa Faz.
Crisis climática
Informe Las diez empresas más contaminantes del país son responsables de un quinto de las emisiones españolas
Repsol mantiene el podio gris de empresa más contaminante que le arrebató a Endesa en 2020. Completan el top 10 de compañías más emisoras energéticas, cementeras y siderúrgicas, que copan entre ellas el 56% de las emisiones del mercado de carbono.

Recomendadas

Senegal
Migraciones El mito de la migración ordenada: la denegación de visados por el Consulado de España en Dakar
Maltrato institucional. Estas dos palabras son las más escuchadas cuando se pregunta a personas descontentas con el Consulado de España en Dakar. Cada vez más personas denuncian denegación de visados que no consideran justificados.
Guinea-Bissau
Internacional Guinea-Bissau arranca una ola de represión tras el sabotaje popular de una mina de arena en un parque natural
Una acción liderada por las mujeres del pueblo de Varela provocó un incendio en la bomba de extracción de la mina de arena pesada. El Gobierno ha llevado a cabo la detención de 16 personas, entre las que se encuentran líderes locales.
Galicia
Galicia Vigo, A Coruña y Ourense compraron material policial a Israel por medio millón de euros en solo cuatro años
El alcalde ourensano, Gonzalo P. Jácome, adjudicó un contrato por 70.000 euros días después del siete de octubre. Abel Caballero firmó otro de más de 200.000 euros y la alcaldesa de A Coruña siguió la estela con un contrato de 170.000 euros.