Feminismos
Brigitte Vasallo: “Cando se toca a patria, como en canto se toca a parella, saltan as mesmas alarmas”

Tomamos un café coa charnega galega Brigitte Vasallo, que nos fala sobre o seu último libro, Pensamiento monógamo, terror poliamoroso, e sobre amor, Estado, capitalismo e revolución.

Brigitte Vasallo Entrevista
Brigitte Vasallo. Elena Martín
9 jul 2019 09:45

Tomamos un café coa charnega galega Brigitte Vasallo, que nos fala sobre o seu último libro, Pensamiento monógamo, terror poliamoroso, e sobre amor, Estado, capitalismo e revolución.

Dis que vivimos nun sistema monógamo, que ese é o problema. Con canta xente te deites na túa vida é algo ‘secundario’, non?
A cuestión é o sistema, que rexe unha forma de nos relacionar. Nel é difícil saber o que queremos ou o que non porque non hai moitas opcións para querer outras cousas, o que non quere dicir que non poidamos ter as relacións que nos apetezan e nos fagan sentir ben. A cuestión é que facer visible o sistema non vai en contra das persoas que deciden ter unha relación exclusiva nin das persoas que deciden non ter ningunha. O que intento é abrir espazos para que incluso esa forma de relación sexa escollida dun xeito máis libre. O libro fala de “terror poliamoroso” porque en canto empezas a poñer sobre a mesa esta cuestión sistémica, parece que saltan todas as alarmas da xente que se sinte atacada na súa relación. Como cando falas do feminismo e hai homes que se senten atacados ou cando falas de racismo hai persoas brancas que senten que as estás atacando.

Forma parte tamén do pensamento hiper individualista e hiper egocéntrico no que estamos, que fai que a xente o relacione coa súa vida privada, cando isto vai de todo o conxunto e do sistema. Logo cada unha faremos a vida que poidamos facer. Xa se sabe que as heroicidades non son as que nos van levar ao cambio.

Nacemos nunha sociedade patriarcal e, como dis, temos moitísimo que aprender para non deixar cadáveres sentimentais polo camiño. No libro falas de que unha das chaves radica en deixar de ver as relacións como unha xerarquía, onde a nosa parella é a persoa máis importante. A verdadeira revolución radicaría en que nos importe toda a xente que forma parte da nosa vida, incluso a nosa veciña. O capitalismo non soporta que tezamos redes de apoio para coidarnos?
Cando falamos de relacións poliamorosas e dicimos que nelas hai un consumismo e descoido, hai que ter en conta que é unha problemática que ten que ver coa monogamia. Sen ir máis lonxe, as mortas non son poliamorosas, as nosas mortas estaban dentro de relacións monógamas. Na monogamia tamén descoidamos á xente —e agora xa me refiro a relacións exclusivas—. Ti coidas a relación a dúas cando realmente queres que a relación perdure. Entón, invertes, baixo a lóxica do capital, esforzos e recursos na relación porque buscas unha retribución. En canto te deixa de interesar, pois rematou. E, ás veces termina con tanta violencia que chega á morte, ao asasinato. No poliamor tamén hai estas dinámicas pero precisamente non son as fendas das que estamos falando. Independentemente do número de persoas coas que esteas, o que me interesa é buscar precisamente as fendas para todo iso: como nos relacionamos máis aló da parella, como seguimos a centrarnos na parella, como desmontamos iso e cales son as condicións necesarias para desmantelalo.

O amor non basta, a economía tampouco; e o capital non será o que nos manteña unidos dunha forma resistente fronte ao sistema

Ao pensar en desmontar a parella o interesante é que se pon en evidencia cantas cousas precisamos. De que tipos de redes temos absoluta falta para que poida ser realmente unha realidade que ti poidas escoller ter unha parella ou non e non sexa este mandato social e este soporte de supervivencia tan besta. Iso é o interesante, o político de todo isto; non as axendas de ‘folleteos’ que teña cada unha, iso é banal, anodino e incluso esquecible. É máis, debería ser esquecible.

E iso sen contar con que a monogamia entende que temos que vivir coa nosa parella, algo que non a todo o mundo lle parece funcionar, non?
A monogamia como sistema é todo iso. Cando dou clases de xénero para compañeiras que aínda non teñen ningún tipo de formación en xénero —pero si experiencias— e lles explico a heterosexualidade, sempre lles comento que ser heterosexual non é deitarse con homes. Ser heterosexual é todo o que acontece ao redor. Póñolles de exemplo que, se isto fose unha cuestión de sexo, as heterosexuais deitaríanse con homes e vivirían coas súas amigas, que é con quen se vive ben. Pero non vai de sexo, vai de todo o demais. Ter unha parella e non querer vivir con ela, ou preferir vivir coas túas amigas, forma parte do mesmo sistema que nos impide imaxinar outras formas de vida e ao mesmo tempo fainos crer que ese compromiso con esa persoa é máis débil se non o apuntalamos cunha serie de cuestións materiais. Se non hai un piso, convivencia, criaturas e economía de por medio, como que o amor non basta. Porque o amor non basta, pero a economía seguro que tampouco, e o capital non será o que nos manteña unidos dunha forma resistente fronte ao sistema.

Nunha sociedade patriarcal dá a impresión de que é máis complicado que unha relación heterosexual sexa igualitaria, e o poliamor entre persoas de distinto sexo parece tamén máis difícil que se dea dun xeito máis aberto.
Si, e coma nós, tamén o pensou todo o lesbo-feminismo ao longo da historia —que desgraciadamente non se está lendo o suficiente—. Agora que o feminismo se puxo de moda, aconteceu que non se para de facer feminismo para ‘dummies’, que é bo, pero con un libro xa temos bastante. E, ao mesmo tempo tamén hai unha cuestión de teitos de cristal: as que chegan a determinados espazos de palabra son as que teñen menos barreiras de por medio e, polo tanto, son na súa maioría heterosexuais que non lle deron bola ao lesbo-feminismo porque para elas semella unha cousa para as lesbianas, e isto non ten sentido porque precisamente sobre todo isto tería que ternos ensinado o feminismo. Así acabamos cun ‘refrito’ dun feminismo hiper heterosexual, hiper branco... que non sei que vai supoñer, verémolo nuns anos. Dáme un pouco de medo cando se fala de cuarta onda do feminismo cando estamos máis ben nunha segunda a destempo, que no seu momento tivo sentido pero que agora é bastante problemática.

As compañeiras que traballaron nisto moito antes xa o explicaron: a heterosexualidade fai o xénero: é a que fai que existan homes ‘marca rexistrada’ e mulleres ‘marca rexistrada’. Esa é a idea da heterosexualidade cruzada co sistema monógamo: homes e mulleres son diferentes e complementarios, e é na súa unión onde hai un ser completo. Desmontar o xénero é desmontar as dinámicas que o rexen. E é imposible nunha relación de corte heterosexual, senon que cando iso se fai nunha relación, esa relación xa non é heterosexual, porque o que define a relación heterosexual son precisamente as dinámicas de xénero intrínsecas.

Relacionas o amor romántico coas fronteiras.
Interésame a cuestión do Estado-nación e as dinámicas de namoramento porque criticamos o amor romántico pero namorámonos da idea dunha república feminista que, de momento, de feminista non ten nada. É como cando te namoras dun imbécil e pensas que cambiará, porque lle ves as posibilidades e a través do amor farás que cambie. Que todos eses machos dun lado e doutro que prometían non sei que ás mulleres —prométeno no momento en que precisan de nos—, ás persoas de xéneros non binarios e a toda a periferia do cotarro, e que despois nos traizoan e nos abandonan. Iso sabémolo e aínda así seguimos a caer unha e outra vez do mesmo xeito que caemos no amor romántico. É o único mandato de xénero que non hai xeito de romper. E segue a parecernos que con nós non será así, porque nós somos mellores e co amor fará que cambie. É fascinante que isto nos pase ás feministas.

Creo que a vida é como tecer, porque son as puntadas pequenas, as lentas e que levan máis tempo, as que despois resisten cando tiras da tela

As dinámicas son as mesmas, e non quere dicir nin que teñamos que deixar as nosas parellas nin que deixemos de loitar por ter Estados independentes. Hai unha simplificación que é bastante aburrida. Estamos intentando comprender a complexidade do real, e non o imos solucionar cun chío ou un titular. A realidade é complexa. Non é que non haxa que buscar estados e que os pobos non teñan dereito a decidir cal é o seu futuro. Iso é básico. O interesante disto son as dinámicas de poder, e nese sentido si temos exemplos constantemente: en canto se toca a nación ou a patria, como en canto se toca á parella, saltan as mesmas alarmas, que ademais nos piden que non sexamos críticas. E claro, se non somos críticas con iso, onde imos ir? 

E así como cando se vive en parella parece que unha terceira persoa vivindo nesa casa está ‘de máis’, semella a mesma lóxica cando se fala de compartir a terra con migrantes?
Si. Mira, un exemplo do máis parvo. Hai un coche, eu vou ao volante e recollo a un grupo de persoas: a miña parella e as miñas amigas. Naturalmente, a miña parella vaise sentar diante e as miñas amigas van dar ese espazo. Non ten sentido pero é un acto reflexo, hai uns espazos que están claros porque amosan unha xerarquía. Coa nación e coas persoas que veñen de fóra pasa o mesmo. Hai ese terror a que se dilúa a identidade e hai que poñer unha serie de barreiras para que poidan estar máis ou menos, segundo interese, pero que nunca cheguen ao estatus de cidadás plenas, sabendo que iso vai transformar o concepto de cidadanía que hai. Non é só unha cuestión emocional: todas esas ‘emocionalidades’ que sentimos están rexidas polo capitalismo. Para o capitalismo é un choio que haxa persoas sen dereitos laborais. Logo veñen os empresarios a dicir cousas... pero que dicides se estades gañando un montón de pasta a costa disto?

Levamos unha deriva moi heavy desde hai anos, incluso séculos, pero desde hai uns anos semella que todo isto non ten complexos. O fascismo, a represión... Temos que poñernos as pilas e montar unha resistencia que sexa transversal e que realmente nos protexa do que está por vir. E que protexa tamén ás persoas que xa teñen a bota no pescozo, como son as compañeiras e compañeiros musulmáns.

Semella que ao capitalismo lle interesa que convertamos ao traballo no noso gran amor.
Temos a tendencia de pensar que hai unha serie de traballos que están lexitimados a dedicarlles a vida, os chamados poeticamente vocacionais: escritora, artista... En cambio, un traballo como o de zapateira, non. Hai unha cousa que é o traballo que temos que facer para comer e pagar a merda dos recibos e logo están as cousas que nos sae de dentro facer, incluso dedicarte a mirar ao teito. É fundamental poderlle dedicar tempo ás túas paixóns, que non son produtivas, nin interesantes para o sistema. A min interésanme as cousas pequenas, como tecer. Non é que eu teza, pero si creo que a vida é como tecer, porque son as puntadas pequenas, as lentas e que levan máis tempo, as que despois resisten cando tiras da tela.

0 poliamor neoliberal é a última fenda para nos converter en individuos coa fantasía de estar illados.

O poliamor neoliberal vai precisamente disto: a parella era como o último reduto que nos quedaba e, así, o poliamor neoliberal é a última fenda para nos converter en individuos coa fantasía de estar illados. Como diría Almudena Hernando, a fantasía da individualidade: persoas só dedicadas a si mesmas, egocentrismo puro e duro. Entón, o poliamor neoliberal si que é unha axuda bestial para o capitalismo.

Entón a solución é rematar co sistema monógamo, por nós e polas que virán despois.
Si, sendo conscientes e reivindicando os nosos límites. Agretar o sistema monógamo non vai de cantidades, non vai de deixar a túa parella nin de que a túa parella teña outras parellas. Se nos quedamos só con iso non imos avanzar nunca porque nos quedamos outra vez en solucións simples e moito máis bobas que o sistema, que é moi intelixente. Non vai diso. Vai de como te sitúas ti coa túa parella, que redes constrúes, que afectos tes en conta e cales non. Despois ti estate con quen che dea a gana. E atrévete tamén a respectar os teus límites, cando o corpo te di que algo non, pois estupendo.

Tamén hai un tema cando algunha compañeira di: “é que eu son heterosexual”. Que si, cariño, pero que a ti che gusten os homes non quere dicir que cando entra un tío na sala ti teñas que cambiar a actitude, non que logo te deites con el. O preocupante é que fagas como que es unha nena pequena. Iso é o ‘jodido’, e non me digas que non o podes evitar. Non me digas que iso o fas porque queres. Pois diso vai, e iso é o perigoso. 

Relacionadas

Feminismos
Feminismo para todas frente al feminismo de la Escuela Rosario de Acuña

AMA Asturies celebra del 3 al 5 de julio unas jornadas online que seguirán a la programación de la Escuela Feminista Rosario de Acuña, donde hace un año se elevó el tono del discurso tránsfobo.

En el margen
“A los machirulos les diría que tengan claro que las mujeres no les debemos una mierda”

Cuando Maite Alogo empezó a usar las app de ligue se encontró con pautas muy machistas y actitudes hacia su cuerpo racializado que la violentaban. Abrió una cuenta de Instragram para señalar aquellas conductas que denotan misoginia y racismo entre otras opresiones.

Movilidad
“A bici pode servir para cuestionar o machismo"

Ter acceso a unha boa mobilidade é un dereito, mais para algunhas persoas parecera ser unha cuestión de privilexios. O colectivo Mulleres Bicivisíbeis loita contra as desigualdades de xénero no uso da bicicleta.

0 Comentarios

Destacadas

Coronavirus
Los gigantes de la alimentación se embolsan 18.000 millones mientras el hambre se extiende por el covid-19

Las hambrunas provocadas por la pandemia pueden provocar más muertos que el propio virus, según un informe de Oxfam. Mientras, las mayores empresas de alimentación y bebidas reparten 18.000 millones de euros en dividendos a sus accionistas.

Catalunya
En el punto de mira de las patrullas de Mataró
Vecinos de la capital del Maresme han formado patrullas para “hacer frente” a los robos con fuerza y las ocupaciones ilegales que ocurren en el municipio. El Ayuntamiento de Mataró y las asociaciones vecinales se oponen a estas patrullas, en cuyos grupos de Telegram circulan mensajes abiertamente racistas, pero señalan que hay un problema de convivencia y seguridad que requiere una respuesta compleja.
Crisis climática
La Tierra podría sobrepasar el umbral de los 1,5ºC en los próximos cinco años

La Organización Meteorológica Mundial publica sus últimas predicciones y señala que, en 2020, la temperatura media será 0,8ºC superior a la media de los años 1981-2010.

Sanidad pública
Seis gráficas para entender los recortes en la sanidad

La pandemia ha demostrado cómo de importantes han sido los recortes en gasto sanitario, plantillas, atención primaria y salud pública en la Comunidad de Madrid.

Música
Sara Curruchich: porque fueron somos, porque somos serán

La cantante Sara Curruchich cree “totalmente” que la música y las artes pueden transformar un país y hasta el mundo entero para que sea más igualitario, equitativo y con mayor justicia social. Su disco Somos es un canto a los pueblos originarios de Guatemala, una llamada a abolir las fronteras y un manifiesto a favor de la tierra, “dadora de vida”.

Fake news
Google ha pagado 19 millones de dólares a páginas que difunden bulos sobre el coronavirus

Aunque una línea muy fina separa el bulo de lo controvertido, Google o Amazon salen ganando con el tráfico que generan estas páginas. Un estudio calcula que, durante el coronavirus, varias compañías han financiado con al menos 25 millones de euros la manipulación.

Opinión
Fuera fascistas de nuestras fábricas

El anuncio de Vox de que se plantea la creación de un sindicato no debería pasar desapercibido si no queremos que ocurra lo mismo que en Alemania.

Últimas

Coronavirus
Las redes vecinales desmontan en Cibeles el mito de Almeida: “Los servicios sociales no cogen el teléfono”

Las redes vecinales exigen frente al Ayuntamiento que el alcalde Martínez-Almeida garantice la alimentación de las 50.000 personas atendidas por las despensas solidarias. Ante la falta de apoyo institucional y el desgaste de estas iniciativas de apoyo mutuo, miles de personas podrían quedarse este verano "varadas en tierra de nadie, sin recursos para alimentarse”.

Infancia
El IMV deja fuera a dos millones de hogares en riesgo de pobreza con hijos
El IMV deja fueran al 70% de familias con hijos e hijas en riesgo de pobreza y a un 37% de las que están en riesgo de pobreza severa. Save the Children pide cambios en los criterios de acceso y complementarlo con ayudas autonómicas. La organización estima que uno de cada tres niños estará en situación de pobreza en 2020 si no se toman medidas.
Tecnología
El valor de la incomodidad

Tu móvil sabe dónde estás, dónde compras, dónde comes, dónde te desplazas y dónde te alojas. Te sugiere cosas, actividades que hacer y sitios que visitar. Es estupendo, porque es cómodo no tener que buscar lo que te apetece hacer.

Islas Canarias
Contra el hotel de La Tejita y su mundo (II): tierras arrasadas

En contraposición a lo que nos cuentan en el telediario acerca de las virtudes del turismo, los datos son demoledores: las zonas turísticas coinciden exactamente con las zonas con mayor índice de pobreza extrema no solo de Tenerife, sino de todo el Estado español.

Vivienda
Demanda del Sindicato de Inquilinas contra Blackstone, el gigante de los 250.000 millones de euros

El Sindicato de Inquilinas presenta una demanda contra las cláusulas abusivas que la mayor compañía inmobiliaria del planeta, Blackstone, incluye en los contratos de decenas de familias en Torrejón de Ardoz (Madrid).

Opinión
Una breve radiografía crítica de las elecciones gallegas

Si todo sigue el guión previsto, Feijóo volverá a ser presidente de la Xunta de Galicia. Si hay carambola y gobierna la izquierda, tampoco se esperan grandes innovaciones.