Balea Cultural
‘Thelma’: lesbianismo, relixión e superpoderes

Son moitas as películas que nos amosaron o illamento, a represión, a dificultade de sentirse diferente ou non encaixar nun determinado ambiente que te atrae e te atemoriza ao mesmo tempo. Poucas son capaces de ir tan lonxe na súa proposta como esta Thelma de Joachim Trier.

Thelma_1
Fotograma da película. Montages: International Edition

publicado
2018-04-14 10:45:00

A cinta revélase como unha incursión norueguesa nos tópicos de bruxas levando o drama psicolóxico e o horror corporal a un mesmo punto e que, a través de sutís ideas visuais e obviando incómodos excesos discursivos ou manieristas, acaba por converterse nunha liberadora, poderosa e complexa revisitación do xénero fantástico.

O curmán afastado do polémico Lars von Trier (non é broma), Joachim Trier, sempre se sentiu atraído polo desamparo, o desapego e o duelo dos máis novos, aos que mostra tendo o mundo ao seu alcance sen poder atrapalo. Xa sexa por condicionantes familiares, caso da inxustamente deostada Louder than bombs (2015) ou da enfermidade, en Reprise (2006). A impecable e nihilista Oslo, 31 de Agosto (2011), malia as grandes diferenzas que cabe imaxinar, comparte o mesmo trasfondo que Thelma (2017): como atoparse a si mesmo cando non sabes aceptarte. Aquí apégase á vida da Thelma do título –unha soberbia interpretación da revelación norueguesa Eili Harboe– que trata de autodeterminarse cando, tras unha adolescencia sometida ao control férreo dos seus pais, descubrirá o seu lado máis escuro e a súa verdadeira natureza nun novo mundo de relacións e liberdades que lle ofrece a súa chegada á universidade.

A formulación do filme recorda ao da recente Crudo (2017): unha historia iniciática, feminina e relacionada cun segredo familiar que fai que o máis escuro do interior deixe de estar constrinxido para sacar unha perigosa e salvaxe realidade coa que aprender a vivir. Para ámbalas protagonistas préndese a chama da pulsión sexual, á cal responden dende a propia autorrepresión, dende a autocensura e a autocondena que traen aprendidas da casa. No caso de Thelma, a principal particularidade do seu espertar sobrenatural é que supostamente atenta contra os principios da moral relixiosa na que foi educada, pois o obxecto desexado non é un home, senón unha muller. Así, a culpa, a negación e a vergoña apodéranse do seu corpo, levándoa a sufrir unhas inexplicables sacudidas epilépticas que lle fan perder o control nos momentos máis inoportunos.

Thelma sitúase timidamente xunto a outros contos no que o espertar vital das súas novas heroínas coincide coa descuberta de superpoderes imposibles e irrefreables.

Da Carrie de Stephen King, que podía mover obxectos ao seu antollo a certa distancia, e que a base de practicar nun cuarto acugulado con estampas de Cristo –aquí tamén hai doses de simboloxía teolóxica– logra dominar; pasando por versións máis xerais do arquetipo, como Pícara de X-Men que similar á mutante, cuxo primeiro bico puxo ao seu mozo en coma, Thelma teme o perigo que desataría o seu contacto con Anja (Kaya Wilkins), a rapaza da que se namora; ou Elsa de Frozen, como o filme de Disney, Thelma desenvólvese, en parte, nunha paisaxe nevada que está en consonancia coa aridez emocional da historia.

A idea das convulsións psicoxénicas non epilépticas é real. Estas non teñen efectos paranormais, pero hai unha gran cantidade de aspectos da experiencia psicolóxica e somática do corpo humano que son difíciles de explicar. Tiven que investigar un pouco. Unha estimable porcentaxe de homosexuais sofren, na idade adulta, trastornos similares aos que provoca a síndrome de estrés postraumática; trastornos causados por continuadas discriminacións, agresións ou simplemente porque viviron nun contexto represor que, na persoa, provoca sentimentos de culpa. Estes trastornos vense acrecentados se durante a infancia a contorna é fondamente relixiosa.

Thelma_2
"Señor, sálvame destes pensamentos", reza Thelma (pero non está claro que pensamentos exactos quere desbotar). Montages: International Edition
Os pais de Thelma son estritamente relixiosos; aínda que parecen ter boas intencións, a súa sobreprotección cara a Thelma raia no arrepiante dende o primeiro momento: dende a supervisión do seu horario universitario a osmar entre as súas amizades do Facebook. Insisten na obediencia e no sometemento, aparentemente incapaces de aceptar a persoa que realmente é a súa filla. Pero estamos ante un filme demasiado intelixente e empático para converter a calquera dos personaxes en viláns bidimensionais. O director francés Jean Renoir dixo unha vez que o gran problema é que todos teñen a súa razón. E os proxenitores de Thelma, por severos que parezan, teñen os seus motivos para ser quen son e facer o que fan (que non desvelarei por se alguén non viu a película).

As imaxes relixiosas son abundantes, dende as serpes que imaxina a protagonista –nunha das escenas lésbicas máis sensibles e sensuais que unha servidora ten visto. Excitación sen exhibición, dende a suxestión máis absoluta–, ata a auga bautismal e o sangue da feminidade mesturada co leite virxinal no piso. Trier emprégaas como unha metáfora á liberdade que procura Thelma; cada vez que aparecen estes ataques hai escenas sombrías, ruídos estarrecedores e alegorías bíblicas, pero sen o balbordo ou os efectos habituais do xénero, o que lle dá novos significados e temores asociados á reinterpretación do mito da bruxa escandinava. É dicir, o uso do sobrenatural ten aquí unha razón de ser no fondo e forma da cinta.

Thelma_3
Thelma e Anja danse a man e, a medida que aumenta a tensión sexual entre elas, tremen os cementos do teatro ao estilo Brian De Palma. Montages: International Edition
Joaquim Trier xoga excelentemente as súas cartas e non deixa en ningún momento que o elemento fantástico acabe por posuír o corpo de Thelma, que funciona como un sutil e potente retrato do desexo reprimido e as consecuencias vitais que teñen en nós. Quizais esta película busque preguntarnos: que ocorrería se as emocións puidesen manifestarse de maneira física? Se a súa influencia fose suficientemente visible como para facernos conscientes da preponderancia que teñen nas nosas vidas.

Relacionadas

Balea Cultural
‘Freestyle’: das regueifas ás batallas de galos
Un fenómeno está a invadir os patios dos institutos pola mañá e os parques das cidades polas tardes: as batallas de galos.
Balea Cultural
O día que mataron a Laura Palmer
O 8 de abril de 1990, a televisión mudou para sempre: 35 millóns de persoas viron desde as súas casas o episodio piloto de Twin Peaks.
Balea Cultural
David Fincher, a ovella negra de Hollywood
É sorprendente, mais a industria cinematográfica norteamericana non confía en David Fincher.
0 Comentarios

Destacadas

Elecciones generales del 28 de abril
Elecciones y violencia machista: qué dicen y qué hacen los principales partidos
Prisión permanente, cambios en la tipificación de los delitos contra la libertad sexual, una ley que garantice autonomía a las víctimas y feminismo liberal son algunas de las propuestas.
Elecciones generales del 28 de abril
Pablo Iglesias: “Si gobernamos, la derecha política y mediática va a continuar en modo guerra”

El cabeza de lista de Unidas Podemos en las elecciones del domingo 28 de abril apuesta por un Gobierno de coalición del PSOE que reestablezca derechos sociales y civiles como respuesta a una crisis que se ha extendido en todo el continente europeo y ha abierto la puerta al fascismo.

Cambio climático
No quiero más razones para emigrar

Una vez más, los movimientos sociales son los que presionan para poder decidir acerca de su propio futuro.

Municipalismo
Tumban la Directiva Bolkestein

El Parlamento Europeo guarda en el cajón la directiva que pretendía que la Comisión Europea pudiera vetar las decisiones de las administraciones locales en temas como el suministro de agua, la electricidad o la gestión de residuos.

Últimas

Migración
“Servicios Sociales no debería quitar los hijos a migrantes pobres”
El activista panafricanista denuncia la práctica de Servicios Sociales de retirar a niños y niñas de familias vulnerables en lugar de ofrecer alternativas.
Ecofeminismo
Limpieza, de lo personal a lo político
¿Se puede ser ecofeminista y tener la casa como los chorros del oro? La autora de este artículo se cuestiona la necesidad de limpiar a fondo la casa y sobre todo recuerda que la mayoría de los productos de limpieza son tóxicos y altamente contaminantes.
Represión
Anulada la aplicación de la Ley Mordaza contra el periodista de Hala Bedi

Tras casi dos años de proceso, el juzgado invalida la sanción contra Mikel Saénz de Buruaga y condena al Gobierno vasco a pagar los costes judiciales. La sentencia es firme y no admite recursos ordinarios.

Sanidad pública
Trabajadores y usuarios de la sanidad se movilizan este jueves contra las listas de espera
Mañana tendrán lugar la cuarta jornada estatal contra las listas de espera. Una convocatoria para denunciar las consecuencias de esta problemática.