‘L’Insulte’: entre a realidade e a emoción’

A disputa entre un cristián libanés, Tony, e un refuxiado palestino, Yasser, serve de mecha para acender odios fondamente arraigados na sociedade libanesa. Con esta interesante premisa, o director Ziad Doueiri aborda unha alegoría que debe ser tratada con coidado, e non deixarnos levar polas emocións e a empatía que suscita.

L’Insulte_1
Momento do filme L’Insulte. Rouge Internacional

publicado
2018-04-21 08:30:00

O ano pasado, en Santiago de Compostela, tivo lugar a trixésimo primeira edición do festival de cine máis grande da cidade, e un dos máis importantes de Galicia: o Cineuropa. Nesta edición, entre outras cousas, apareceu por vez primeira o Xurado Novo, o cal deu o seu premio á mellor película ao filme portugués A Fábrica de Nada, de Pedro Pinho, e dedicouse o festival a honrar a Revolución de Outubro, pondo nas salas do festival moitas das películas máis importantes relacionadas coa revolución bolxevique de comezos de século e todo o que foi despois desta, tanto dende unha perspectiva hexemónica como contrahexemónica, sendo máis numerosos os filmes adxectivizables coma o segundo. Con todo, houbo cousas que non cambiaron: tras cada filme, o público era invitado a votar cal crían que era a nota que a película que acababan de ver merecía e, tras moitas sesións durante ao redor de vinte días, elixiron como mellor película a libanesa L’Insulte.

A premisa de L’Insulte era máis que interesante: por un lado, presentábasenos a Yasser Abdallah Salameh, musulmán, refuxiado palestino e capataz dunha empresa de construción encargada de revitalizar as rúas de Beirut, arranxando os defectos nas vivendas da cidade. Nun deses barrios, maioritariamente cristián, vive Tony Hana, mecánico, devoto de dita relixión e do partido conservador, cristián e de dereitas Forzas Libanesas, capitaneado por Samir Geagea. Á hora de que Yasser vaia arranxar un caleiro ilegal na vivenda de Tony este, tras escoitar o seu acento palestino, négalle o paso á vivenda. Con todo, Yasser decide levar a cabo o seu traballo e, dende o exterior da vivenda, arranxa os tubos. A acción é respondida con violencia por parte de Tony, que rompe o novo caleiro e molla a Yasser coa auga sucia saída deste. Como resposta impulsiva, o palestino insulta ao cristián, o cal se ofende polo feito.

Tras tensións por parte da empresa, Yasser é levado a pedir desculpas a Tony ao taller deste. Ao chegar, se as cousas eran tensas, todo vai a peor. Cando Yasser chega, Tony estaba a escoitar un discurso de Bashir Gemayel, líder fascista libanés, mandatario en vida da Falanxe Libanesa e comandante da milicia do anteriormente nomeado Forzas Libanesas. Naquel discurso, Bashir Gemayel arremetía violentamente contra os palestinos, culpándoos practicamente de calquera mal que o Líbano puidese sufrir. Nesta situación, Yasser non é capaz de pedir desculpas e Tony devolve insulto cara ao palestino coa frase “Oxalá Ariel Sharon vos eliminara a todos”, facendo perder os estribos a Yasser e propiciando o estouro da tensión cun golpe nas costelas do palestino ao cristián. Tras isto, comezarán unha serie de xuízos que terán en vela a todo o país, volvéndose mediático e espertando incluso o interese do presidente libanés, que se reunirá cos dous personaxes centrais da historia.

L’Insulte_2
Imaxe do filme L’Insulte. Rouge Internacional
O Líbano, a diferenza da maioría dos territorios de Oriente Medio, conseguiu desfacerse da súa condición de colonia cun movemento independentista liderado pola antiga burguesía colonial francesa, a cal estaba fortemente relacionada coa relixión cristiá na súa vertente maronita. Dita independencia conseguiuse de maneira pacífica, posicionándose despois o Líbano, no xogo de poder, a favor de Occidente e de Israel.

Unha das condicións materiais que permitiron que esta independencia fose pacífica foi que a clase burguesa libanesa contaba cun apoio de, aproximadamente, o cincuenta por cento da clase obreira libanesa. Isto foi conseguido aproveitando a situación relixiosa do país, onde ao redor da metade da poboación era cristiá maronita, sendo a outra metade musulmá, de maioría chií. Así, os anteriormente mencionados Forzas Libanesas e Falanxe Libanesa dotaron o seu discurso dereitista dun alto contido relixioso, desvalorizando aos musulmáns e culpándoos da mala situación vivida no Líbano, recollendo todo ese descontento para a súa causa.

Chegados a 1975, as tensións entre musulmáns e cristiáns maronitas non conseguen manterse máis en equilibrio. Tras a descolonización, a hexemonía política estaba en mans dos maronitas, os cales respondían aos intereses occidentais na rexión, e isto permitiulles exercer unha presión dunha magnitude sen precedentes sobre o sector musulmán libanés. Dentro deste sector estaban incluídos os refuxiados palestinos asentados no sur do país, que tiveron que chegar alí fuxindo das campañas de acoso e derrubo propinadas polo Estado de Israel.

Nesta situación, a Organización para a Liberación de Palestina (OLP), vai cobrar unha importancia e unha posición destacada cruciais. Cos refuxiados palestinos fuxindo de Israel e sendo acosados e vilipendiados polos cristiáns maronitas libaneses, a coalición política e paramilitar palestina asentarase en diferentes postos do sur do Líbano coa finalidade de protexer aos palestinos das persecucións ás que estaban sometidos. Á OLP sumaríaselles no 1982 a organización Hezbolá, que contaría con axuda militar siria e da URSS, entre outros.

Volvendo en certa medida ao filme, como xa dixemos, o que fai estourar verdadeiramente a acción nela é o nome de Ariel Sharon. A súa figura na Guerra Civil Libanesa foi unha das máis destacadas no conflito, pois el foi, nos oitenta —etapa de máis crueza das contendas—, Ministro de Defensa de Israel. Pouco antes do seu mandato, en 1978, Israel comezara a invasión do país libanés, mais é agora cando o conflito incorre nas súas situacións máis críticas: chegados a xaneiro de 1982, Israel invade Beirut baixo o comando de Ariel Sharon, o cal tendía a man a Bashir Gemayel para darlle a presidencia do Líbano. Isto último era posible porque, con Beirut sitiado, á OLP non lle quedou máis remedio que abandonar o Líbano, retrocedendo a súa posición ata Tunisia.

L’Insulte_3
Imaxe do filme L’Insulte. Rouge Internacional
Con todo, o conflito non rematou aí. Bashir Gemayel morreu tras un atentado na sede do seu partido en Aschrafieh, e coa súa morte levantou unha sede de vinganza por parte dos seguidores do seu partido que chegam a masacrar a refuxiados palestinos asentados no Líbano, concretamente nos campamentos de refuxiados de Sabra e Chatila. A pesar dos esforzos por afastarse de calquera repercusión relacionada con esta serie de masacres, e sendo evidentes as relacións do goberno sionista coas milicias maronitas, Ariel Sharon viuse obrigado a dimitir do seu posto. Con todo, o seu historial xa estaría cheo de manchas en relación aos milleiros de palestinos que foron asasinados baixo o seu mandato, e a súa figura foi repudiada no Líbano dende entón.

A mediados da película, Tony Hanna, cegado polas súas condicións materiais e procurando vinganza cara a Yasser, vai contratar a Wajdi Wehbe, avogado militante do partido cristián maronita e defensor en xuízo do líder do partido que, tras perder aquel caso, busca recensión persoal no caso de Tony e Yasser. Así, durante as súas participacións nos xuízos, tentará por todos os medios demostrar a inocencia do cristián e a culpa do palestino, sendo o falaz que faga falta para facelo. Entre outras cousas, levanta vivencias pasadas de ambos os protagonistas, por unha banda para inculpar a un deles e pola outra para exculpar ao outro. Así entran en xogo outras cuestións relacionadas con cuestións xeopolíticas coma o Setembro Negro de Xordania ou o masacre de Damour, que definen, sobre todo a segunda, pois a primeira podería considerarse unha das moitas vivencias horribles máis que un refuxiado palestino tivo que vivir, a forma de pensar dos personaxes.

O masacre de Damour é utilizado polo director e guionista do filme, Ziad Doueiri, como un intento de facer pedagoxía sobre o pasado, a Guerra, e como os conflitos de antano deben ser superados. Móstrase como unha situación traumática para un dos protagonistas, e capaz de definir na súa totalidade a personalidade, as inquietudes e os medos deste.

Con todo, aínda que acerta á hora de explicar o que define a personalidade dos personaxes, falla á hora de explicar a necesidade dese pacifismo defendido pedagoxicamente, pois esquécese de todo o xogo de poder que, como acabamos de explicar, houbo detrás do conflito bélico libanés. Así, ao rematar o filme, temos a impresión de que ambos os personaxes tiveron a mala sorte de vivir cuestións traumáticas no seu pasado, e inconscientemente tendemos a equiparalas. A realidade é ben diferente, pois non se trata dunha simple cuestión puntual e individual, senón que detrás de todo isto houbo —e hai— conflitos de intereses xeopolíticos, e ambos os dous, individuos da mesma clase, responden a interaccións sociais nas que o poder hexemónico fixo todo o posible para manter o seu poder, aínda que iso signifique destruír as vidas da clase traballadora de Oriente Medio, enfrontándoa.

Malia que había outros filmes naquela carteleira do festival Cineuropa que ben puideron gañar ese posto, como espectador non quedei descontento. En L’Insulte, naquel primeiro contacto coa película, vin un achegamento ás cuestións xeopolíticas que envolvían ao Líbano dende un salientable descoñecemento previo da situación. Aproveitando a súa saída en salas no Estado Español, volvín a ela con máis información sobre o conflito e, aínda que continuou a resultarme destacable, moitas das miñas percepcións cambiaran. No técnico, a película presenta unha fotografía máis que notoria e un guión ben elaborado no que nunca falta tensión, acomodando a viaxe. Aínda así, debe ser tratada con coidado, e non debemos deixarnos levar polas emocións e a empatía que esta suscita.

0 Comentarios

Destacadas

Violencia sexual
Romper el silencio: el fin de la cultura de la violación

Oprimir a las mujeres no era una opción ideológica, formaba parte de la cultura popular. Una cultura impregnada por el patriarcado que mujeres de todas las edades ya no están dispuestas a tolerar

Menores tutelados
Perder a tu hijo por ser vegana: las prácticas en tutela de menores del IMAS de Mallorca

El hijo de Cristina López es uno de los 1.688 niños con expediente abierto en el Institut Mallorquí d’Afers Socials. Desde 2014, esta madre lucha por recuperar la tutela de su hijo.

La Manada
Libertad provisional para los cinco miembros de La Manada
El tribunal navarro ha tomado esta decisión cuando se cumplen dos años de prisión sin que exista sentencia firme.
Violencia machista
Devolvednos la noche
La literatura judicial sigue dictando, publicando sentencias como la de la Manada cuyo fallo no es excepción sino muestra y ejemplo, síntoma de lo mucho que queda por procesar y modificar.

Últimas

Culturas
Mamá, ahora sí querré ser artista

La Comisión de Cultura del Congreso aprueba por unanimidad la propuesta de Estatuto del Artista, que deberá ser ratificada en el Pleno. El texto plantea cambios legislativos de calado para adaptar la normativa a la realidad laboral de medio millón de personas.

Feminismos
Irantzu Varela: “A quien no le gusta negociar, le gusta violar”
Esta periodista de profesión, enlaza hábilmente las palabras para que el discurso feminista sea entendido por todas las personas.
Vivienda
Si quieres desahuciar, demuestra que no has vendido el local
Un juzgado de Parla da 20 días al Popular para demostrar que es propietario de un local usado por la Plataforma de Afectados por la Hipoteca de esta localidad madrileña.
Refugiados
Un día la historia juzgará
2
Un día la historia buscará culpables y testigos del destierro de casi 70 millones de personas que han tenido que abandonar sus hogares, de los que la mitad son niños.
Cine
Julien Temple: hambre, empacho y hazlo tú mismo

Conocido por sus documentales sobre los Sex Pistols y el punk, el director británico Julien Temple trabaja en la actualidad en una película acerca de Ibiza y las múltiples realidades que componen su identidad.

Ecofeminismo
La Europa que no ama a las mujeres rurales
La reforma de la PAC no traerá cambios en materia de género y seguirá ignorando a las mujeres rurales, como si no criasen, no pariesen, no cuidasen y no existiesen.