Medio rural
Tronceda: un rural cheo de vida é posible, e desexable

As aldeas abandonadas derrúbanse. Porén, de cando en vez, aparecen persoas dispostas a retornar a unha vida en contacto coa natureza. Este é o caso de Tronceda, onde atopamos persoas habitando o rural dun xeito alternativo e anticapitalista, sen perder o contacto co resto das aldeas

3 ene 2019 09:31

Tronceda parece unha aldea parada no tempo, e pasear entre as súas casas de pedra, por camiños sen asfaltar, mentres a bruma o cobre todo ao amencer contribúe a esta sensación. Porén, non hai nada máis lonxe da realidade. Este lugar situado nun lugar privilexiado, a poucos quilómetros de Ourense, nunha das ladeiras que baixan ata o río Sil, e rodeado de natureza, é unha das aldeas da zona con máis vida —entre as súas rúas conviven unha trintena de persoas, sete delas nenos, un récord para esta zona montañosa de Galiza moi atacada polo despoboamento—. É difícil non ficar namorado deste lugar unha vez o atopas agochado entre carballos, e isto foi o que lle pasou a José María Cofreces, un dos primeiros repoboadores, que leva 25 anos participando en Tronceda, vivindo aquí a maior parte do tempo e sostendo que defender o rural non é só necesario, senón que debería ser unha prioridade.

"Isto non é un proxecto, é un lugar onde se busca facer as cousas doutra maneira, fóra dos engrenaxes do capitalismo”

“Cando eu cheguei, o último poboador orixinario xa marchara había 20 anos, co cal o lugar levaba abandonado 45”, conta José María, orixinario de Valladolid e copropietario de Ecogermen, unha cooperativa de produtos ecolóxicos respectuosos co medio ambiente que forma parte da Rede de Economía Social e Solidaria (REAS), e dono dun albergue de turismo responsable na propia Tronceda. El, xunto con outras dúas persoas chegou a Tronceda desde Matavenero, unha ecoaldea que tamén se recuperou hai case 30 anos. Pero o caso de Tronceda é distinto, aquí non chegaron en grupo como pasou con outros proxectos, senón que as casas de Tronceda foron mercadas unha a unha aos seus antigos donos e reconstruídas polos novos poboadores. Algunhas ruínas aínda están sendo compradas a día de hoxe.

tronceda donos
Jose María leva 25 anos en Tronceda, onde é dono dun albergue de turismo responsable. Elena Martín

“Isto non é un proxecto, é un lugar onde se busca facer as cousas doutra maneira, fóra dos engrenaxes do capitalismo”, di José María. Para el, como para outros moitos novos habitantes do rural, a clave para o desmantelamento do campo está en que os gobernos só se centran nas urbes, esquecendo a esta poboación que fica abandonada, e ademais di que hai uns intereses políticos detrás. “Debería unirnos a municipalidade e debería deixar de haber esta desconexión entre cidade e campo”, engade. Javier, outro habitante desta aldea de montaña vai máis aló e asegura que o único mundo posible e sostible é o rural. A cidade non se pode entender sen o campo, e viceversa, ten que rematar esa dicotomía tradicional.

Interesa un campo sen xente, porque entón as terras e os montes pódense explotar

O problema do desmantelamento e abandono do rural non é novo, pero é agora cando hai un maior perigo pola industrialización imparable e despreocupación polo medio ambiente. A poboación orixinaria de Tronceda marchou nos 60, cando se deu un abandono do campo en favor de emigrar a outras cidades do país ou ao estranxeiro pola falta de posibilidades. O problema actual é distinto, o rural hoxe en día perde habitantes porque están morrendo os poucos que decidiron ficar nesa época. E esta tendencia, para moitas, ten máis que ver cunha estratexia política e económica que porque á xente do rural non lles guste vivir nun lugar como este. “Hai que abandonar esa idea de que o rural é aburrido e monótono”, di Javier. Pero interesa que se pense deste xeito.

De feito, esta perda constante de habitantes non é gratuíta, senón que ten que ver con políticas económicas que ven o campo como unha fonte de materia prima e de enriquecemento para unhas poucas. Hai un grande interese por parte da grande industria por que o campo se baleire de poboadores interesados por vivir nel. Na publicación colectiva “ReVoltando á terra” da Rede Revolta, fálase de como se aproveitou o éxodo de habitantes cara ás urbes para promover modelos industriais nos que os propietarios das terras teñen un papel residual. Exemplos da eucaliptización dos montes galegos ou da creación de megagranxas avícolas ou porcinas son paradigmáticos desta realidade. Os habitantes de Tronceda tamén o teñen claro, José María di que interesa un campo sen xente, porque entón as terras e os montes pódense explotar, enchéndoos de especies que dan riqueza monetaria, xa que non haberá ninguén que se queixe ou proteste se ninguén vive nel.

O DESMANTELAMENTO DO RURAL

Porén, esta tendencia non foi sempre así. Nos anos 70, unha década despois do grande éxodo de poboación rural cara ás cidades, deuse un cambio de visión por parte das administracións e comezou un proceso de profesionalización do sector agropecuario. É nesta época cando aparecen os primeiros sindicatos agrícolas, como o Sindicato Labrego, que buscan cambiar esa tendencia saíndo ás rúas para queixarse da situación do campo, querendo demostrar que van loitar por aquilo que lles importa. Coa entrada do país na CEE, porén, vólvese dar un proceso de desmantelamento das zonas rurais, Europa aconsella reducir a poboación activa rural para que España poida competir co resto dos países da UE, e isto provoca o desmantelamento das pequenas explotacións e, lentamente unha sobreprodución de alimentos. Chegados a este punto, coas Políticas de Agricultura Común (PAC) da UE, o goberno decátase de que o desmantelamento do campo é demasiado grande, e comézanse a dar subvencións para arranxar esta situación. A día de hoxe o rural segue vivindo destas subvencións, que só se centran en darlles cartos a granxas que produzan seguindo as lóxicas do mercado, no canto de a granxas sostibles, pequenas e preocupadas por traballar man a man pola protección do medio ambiente.
Lugares como Tronceda demostran que hai que incentivar o traballo a pequena escala e as pequenas cooperativas
tronceda vista
Santiago de Tronceda é unha parroquia de Castro Caldelas. Elena Martín

Para José María hai catro tipos de economía: “A economía de mercado, capitalista, que todas coñecemos; a alternativa e solidaria, a do posible e a mergullada. Dise sempre que a economía mergullada é a dos coidados, ou das actividades que non dan unha riqueza evidente, pero eu creo que é outra en verdade, é a da contaminación que producen as grandes empresas, desa que non se sabe exactamente o dano que fan porque é un dano medioambiental que o esnaquiza todo pasiño a pasiño”. E sen dúbida iso parece unha realidade cando vemos que o campo galego está cada vez máis descoidado, máis contaminado e é cada vez máis vítima de incendios anuais, e as macroexplotacións e grandes industrias non fan máis que contribuír a este problema. En palabras dos investigadores da Rede Revolta, “a nivel mundial é evidente a tendencia e presión das grandes multinacionais para concentrar a produción de alimentos en moi poucas especies, e o fomento de reprodución de ditos cultivos mediante transxénicos”. E en Galiza parece que tamén existe esta tendencia.

Na contra, lugares como Tronceda demostran que hai que incentivar o traballo a pequena escala e as pequenas cooperativas. “O problema radica tamén en que se segue vendo o campo como un lugar aburrido, sen posibilidades e triste, pero non é certo”, di Javier. Tronceda é un bo exemplo diso. Nesta aldea a xente dedícase desde á creación de cervexa artesanal, á pintura, ao baile, á escritura, á fabricación de mel... Para moitas, de feito, chegar a Tronceda foi decatarse de habilidades das que non tiñan nin idea. O mesmo José María descubriu a paixón pola poesía vivindo neste lugar ao carón do Sil.

Éxito no mundo rural, alternativo e anticapitalista

A cidade vese como o lugar onde está o futuro, pero para moitas esta realidade non é certa. Hai moitos exemplos de pequenas empresas e cooperativas que están tendo éxito no mundo rural e facéndoo a pequena escala e tendo en conta o medio no que se asentan: Abonos Lourido, Ribeiregas, Bico de xeado... O futuro debería pasar por unha comuñón entre ambos os dous mundos, o urbano e o rural, que non son contrarios senón complementarios. O rural non pode ser visto como o lugar de veraneo das cidades, senón como un lugar coa mesma importancia que o urbano, ou incluso máis tendo en conta o seu labor como creadora de alimentos. Se aos gobernos lles interesase de verdade coidar do rural, as axudas económicas irían encamiñadas a facilitar o traballo das campesiñas e a súa autonomía e, sobre todo, a vixiar que todo isto se fixese dende o coidado da terra e o respecto polo medio ambiente. Din desde a Rede Revolta que é preciso pensar no dereito a unha vida digna para a xente que vive e quere vivir no rural. E para iso hai que abandonar a lóxica capitalista para centrarse nunha economía alternativa e solidaria, un campo con bos servizos e infraestruturas, con boas conexións, con acceso á sanidade e escolas públicas e as mesmas posibilidades que a xente nas cidades.
tronceda detalle

Tronceda segue ao seu ritmo, mantendo unha sorte de independencia, tamén do Concello de Castro Caldelas ao que pertence, pero contribuíndo, coa forma de vivir dos seus habitantes a mellorar o mundo. A xente de Tronceda loita dende o seu xeito de habitar o rural alternativo e anticapitalista pero sen perder o contacto co resto das aldeas, e crendo na comunicación e nas relacións entre habitantes como forma de convivir. Lugares como Tronceda non deberían ser vistos como o diferente, senón como o desexable. Á fin e ao cabo, coidar da nosa natureza, abandonar as grandes explotacións e consumir do que a terra propia dá, pode ser o único xeito de evitar a degradación ambiental na que nos atopamos. En palabras de José María: “no campo, no mundo rural, é onde nace e renace a vida nun ciclo constante de vida e morte. Non podemos entender unha cidade sen territorio, un animal humano sen territorio, a cidade será senón, un cárcere, un cortello”.

Relacionadas

Medio rural
O alcoholismo nas mulleres maiores nas zonas rurais

Oculto tras a precariedade económica e a crise demográfica do medio rural galego, o consumo abusivo de alcohol silenciosamente acrecenta a vulnerabilidade das mulleres da terceira idade.


Medio rural
Habitar o rural en compañía

A relación cotiá coa fauna esperta sensibilidades, produce varios tipos de coñecementos e dá a pauta para unha coexistencia harmónica. 


Medio rural
Unha defensa dos camiños rurais

Os nosos sendeiros son o rastro dun acordo colectivo que nos axuda a organizar a forma en que atravesamos o mundo.

3 Comentarios
#53910 21:06 29/3/2020

Me gustaría vivir ai, como podría facer para poder irnos para ai somos unha parexa cun neno. Queria información somos traballadores e sabemos de agricultura no campo.

Responder
0
0
#48626 2:27 6/3/2020

Máis alá do ano en que a aldea quedou deshabitada -parece que non se explica ben o entrevistado, pois se leva alí 25 e cando chegou levaba 20 abandonada as contas dan o ano 75, e non os 60- o que está claro é que se non fose polos neorrurais hoxe Tronceda estaría abandonada.
Eu tiven a sorte por motivos profesionais de coñecer a xente que alí vive e só podo falar ben de toda ela. E engadir, ademais, que é o mellor sitio do mundo para unha crianza medrar nos nosos tempos.

Responder
0
0
Anónimo 22:54 3/1/2019

Respeto moito as diversas opinions da xente, pero para contar a historia dun pobo coma Tronceda compre informarse correctamente. So un apunte.... Trondeda quedou deshabitada a finais do ano 1981. Polo tanto, se se presume de profesionalidade ao escribir, tamen hai que tela a hora de ter que correxir os erros. So pido que se respeten as historias dos pobos e non modificar as historias antepasadas para comercializalas.

Responder
13
7

Destacadas

Salud mental
Los síntomas de depresión y ansiedad se disparan entre jóvenes por la crisis del coronavirus
Diferentes estudios atestiguan que el estallido de la pandemia está afectando notablemente a la salud mental de jóvenes de entre 18 a 34 años, entre los que se han incrementado los síntomas de depresión, ansiedad o inquietud por la incertidumbre derivada de la crisis del covid-19.
Migración
Atrapadas en Marruecos

El Gobierno español desatiende las urgentes peticiones de retorno de mujeres embarazadas residentes en España y de origen marroquí que quedaron atrapadas tras el cierre de fronteras entre ambos países. Yousra y Jalila son dos de ellas.

Google
La Generalitat de Catalunya asume poner freno a Google en escuelas e institutos

La asociación Xnet logra un acuerdo para que el Departamento de Educación salvaguarde la privacidad de los menores a través de software auditable y servidores propios que garanticen la intimidad de sus datos.

Turismo
Ivan Murray: “El turismo global es el Lehman Brothers de la crisis del covid-19”

El turismo ha frenado en seco con la pandemia y el hundimiento del sector tendrá un impacto brutal en la economía española. Iván Murray, profesor de la UIB e investigador en economía ecológica del turismo, analiza un fenómeno que tendrá en Baleares y Canarias su “zona cero del desastre”.

Coronavirus
Morbus coronaviri anno 2019: covid-19, tardocapitalismo y la muerte

Quizá una de las cicatrices más profundas que deje la pandemia de SARS-CoV-2 sea precisamente la psicológica o, si así se prefiere, la cultural. El envejecimiento y la muerte se avienen mal con la ideología de este período histórico que, a falta de mejor nombre, llamamos capitalismo tardío.

Migración
Más de 800 personas internas en el CETI de Melilla se manifiestan para exigir el traslado a la Península

El miércoles 3 de junio más de 800 personas internas en el Centro de Estancia Temporal de Inmigrantes (CETI) de Melilla se manifestaron para exigir el traslado a la Península y que se garantice el asilo político.

Últimas

Racismo
Cuando la memoria se hace rabia

La rabia expresada en las calles no surge del aire. La memoria que pretendió ser borrada ha sido recuperada desde lo político. Sin esa historia, sin todo ese recorrido, no se entiende lo que está pasando estos días en Estados Unidos.

Coronavirus
Enfermeras de Urgencias denuncian que les han negado mascarillas FFP2
Enfermeras y auxiliares del madrileño Hospital del Henares denuncian que el pasado domingo la supervisora de guardia les negó material de protección.
Sanidad pública
Crece el descontento entre el personal sanitario en Catalunya por la falta de recursos y los recortes
Trabajadores sanitarios vuelven a manifestarse en las puertas de hospitales de toda Catalunya para revertir los recortes realizados durante la anterior crisis y defender la financiación de la sanidad pública.