Menores tutelados
CONVIVE.COMigo: Educación e tribo para menores con medidas xudiciais

A adolescencia é o período da vida que menos defensores ten, e se é unha adolescencia difícil, ou se hai un delito de por medio por parte do adolescente, entón a estigmatización xa é completa -cando son precisamente o grupo de persoas que moitas veces máis apoio precisan-. Así o entenden as profesionais do programa ‘CONVIVE.COMigo’, da Asociación Arela, un programa de “captación, valoración, formación e seguimento de persoas ou familias” para convivir con adolescentes que teñan que cumprir unha medida xudicial de convivencia.

Tamara Castro e Eva Piñeiro, do programa CONVIVE.COMigo.
Tamara Castro e Eva Piñeiro, do programa CONVIVE.COMigo. Elena Martín

publicado
2019-08-22 12:00

“Hai un proverbio africano que di que para educar a un neno fai falla unha tribo”, di Eva Piñeiro, educadora e parte deste programa de axuda e asesoramento, “Cando falamos de violencia filio-parental pensamos que este proverbio é importante. Se facemos unha comparativa coa nosa sociedade, cada vez máis individualista, onde se dedica cada vez máis tempo ao traballo ou á escola e falla a relación no barrio, cos veciños, etc., acontece que a educación recae sobre todo no que é a familia entendida como os proxenitores -a familia máis extensa case sempre está lonxe, non como acontecía tradicionalmente-. Moitas veces, estes pais e nais teñen que pasar moito tempo fóra polos ritmos de traballo actuais e séntense culpables polo pouco tempo que pasan cos seus fillos. Deste xeito, cando chegan a casa, evitan corrixir certas condutas para ter un pouco de harmonía e evitar tensións. Isto pode dar lugar a que os roles parentais se afrouxen e se dean dinámicas non moi boas para a educación destes adolescentes”, di Eva.

Esta educadora explica que a isto se lle suma que a nosa sociedade ten cada vez máis normalizada a violencia e que moitos destes pais veñen de ambientes familiares moito máis autoritarios, algo que eles queren evitar na educación dos seus fillos. “O que acontece é que acaban buscando unha relación de amizade no canto dunha paterno-filial, evitando todo o que teña que ver con regras e límites, e iso non axuda”, engade esta educadora. “Ao chegar a adolescencia moitas veces se confunde unha conduta non axeitada, que requiriría de corrección, cunha rebeldía adolescente. Así vanse conxugando moitas cousas que poden levar a que esta violencia vaia aparecendo”, engade Eva. Cando xurde a violencia, moitas familias atopan dificultades para pedir axuda chegando a ocultar o problema xa sexa por vergoña, culpabilidade ou sensación de fracaso. Unha roda que acaba levando a disfuncionalidade na familia e situacións viciadas cada vez máis, por iso é fundamental que dean o paso e busquen apoio externo.

O Programa ‘CONVIVE.COMigo’
É precisamente aquí onde entra o programa ‘CONVIVE.COMigo’, que nace polo convenio asinado entre a Consellería de Política Social da Xunta e a Asociación ARELA, unha entidade con máis de 20 anos de experiencia con nenas e adolescentes en situación de desprotección e/ou conflito social. Este programa, que xa está a funcionar nas provincias de Pontevedra e A Coruña, busca axudar ós menores a reconducir unha situación de conflito na súa dinámica familiar, facéndoo ademais nun ambiente positivo e socializador. “Unha vez que as familias piden axuda, cunha denuncia ou como sexa, é importante que o resto saibamos como responder e recibamos apoios a través de institucións sociais e demais”, continúa Eva. “O programa nace entón nun contexto xudicial onde hai unha familia que denuncia unha situación de violencia familiar, e o Xulgado de Menores, entre as diferentes medidas xudiciais que pode poñer a ese menor, busca corrixir esa conduta coa medida de convivencia con persoa ou familia, que é xusto o que facemos neste programa”, conta Eva. E aínda que esta medida si implica cumprir a parte penal, non é de castigo senón máis ben de re-educación. “Búscase que o adolescente aprenda para que non lle volva a acontecer o que o levou a esa situación, e que o faga dun xeito natural e positivo”. Esta medida xudicial está recollida na Lei 5/2000 reguladora da responsabilidade penal dos menores ou Lei do Menor.

"Se facemos unha comparativa coa nosa sociedade, cada vez máis individualista, acontece que a educación recae sobre todo no que é a familia entendida como os proxenitores

Pero para que esta medida se poida dar, é necesario que haxa familias dispostas a convivir con estes adolescentes, e iso é precisamente o que buscan desde este programa, persoas dispostas a axudar abrindo a súa casa a estes menores con problemas. “Entendemos que nunha convivencia, saíndo do núcleo onde se deu esta situación en primeiro lugar, todo se pode traballar mellor, con distancia”.

Os profesionais do ‘CONVIVE.COMigo’ acompañan a estas familias de destino, mentres os profesionais que levan as medidas xudiciais fan intervencións co mozo ou moza que ten que modificar esa conduta e coas familias de orixe que tamén teñen que mudar malos hábitos, polo que hai un apoio en todo momento a diversos niveis. “O importante”, engade Eva, “é que durante a convivencia coa nova familia, o adolescente tamén ten a oportunidade de coñecer novas formas de facer e novas formas de asumir situacións que se poidan dar sen recorrer á violencias”.

Folleto do programa CONVIVE.COMigo
Folleto do programa CONVIVE.COMigo

O adolescente ten contacto coa súa familia de orixe mentres dure esta convivencia, xa que o obxectivo último da mesma é que poida volver coa súa familia pasado un tempo -que adoita ser entre seis meses e un ano-, pero que en ningún caso se amplía, pois a familia de destino é unha ponte para conseguir esa reconexión coa familia na que houbo unha crise en primeiro lugar. O rompedor desta iniciativa está tamén en que persoas solteiras e sen fillos, e incluso xente nova maior de idade, poden apuntarse para ser familias de convivencia. “Os requisitos son: ser maior de idade, ter estabilidade emocional, un espazo propio para o adolescente, e que algunha das persoas adultas poida ter dispoñibilidade de tempo para os coidados e a atención do adolescente”, explica Eva. E os gastos están cubertos pola Consellería de Política Social, que financia con 40 euros diarios mentres dure a convivencia.

A tribo como motor de axuda e de cambio social
As profesionais de ‘CONVIVE.COMigo’ inciden en que unha sociedade onde se reparte a educación é chave para lograr un cambio e evitar este tipo de situacións. “A tribo somos todas e a nivel social temos que concienciarnos de que se queremos cambiar cousas que non nos gustan, temos que poñer da nosa parte do xeito que poidamos. Ao final o programa ‘CONVIVE.COMigo” ten moita relación con todo isto porque necesita de xente, de tribo, que queira formar parte del, para apoiar a estes adolescentes e que poidan ter unha segunda oportunidade”, conta Eva.

Tamara Castro, psicóloga, engade que este tipo de programas tamén existen para axudar aos proxenitores. “Buscamos desafogar e que non recaia todo o peso da educación só nos pais (ou nas figuras paternas e maternas), así como da culpabilidade, porque hai certas dinámicas que igual non funcionaron nunha familia e é en comunidade onde se pode reconducir e reaprender”, explica Tamara. “As persoas que forman comunidade poden dar apoio e tempo a esa familia para buscar unha solución e empezar de cero para buscar mellores xeitos de se relacionar”.

O programa ‘CONVIVE.COMigo” necesita de xente, de tribo, que queira formar parte del, para apoiar a estes adolescentes e que poidan ter unha segunda oportunidade”

Para Tamara e para Eva e indicativo de que o programa funciona que as familias que participaron ata agora queiran repetir. “Nunha experiencia que xa rematou en Pontevedra, tanto a valoración por parte do adolescente, como da familia de convivencia foi positiva”, conta Eva. Para Tamara, ser unha familia de convivencia é moi gratificante e enriquecedor, e por iso moitas queren volvelo ser. “Aprendes de ti mesmo, coñeces outro tipo de ámbitos... se a familia ten nenas ou adolescentes na casa, tamén é bo para eles xa que lles axuda a ser máis cooperativos e solidarios. Creo que é significativo do espírito do programa que queiran repetir”, engade.

Eva ten claro que os resultados son positivos. “Segundo os datos de execución de medidas xudiciais que ARELA ten rexistrado no 2018 do servizo de intervención educativa en medio aberto que xestionamos na Provincia de Pontevedra, o 84% dos adolescentes non reincide mentres están cumprindo a medida xudicial. Moitas veces poñemos a etiqueta de delincuentes a estes adolescentes e non entendemos que os mozos e mozas teñen dereito a equivocarse e reconducir esa conduta errada. E se poñemos unha etiqueta parece que esteamos agardando xa que vaian por certos camiños e sigan cumprindo certas condutas. En cambio se cremos neles, os apoiamos e lles damos a oportunidade de que poidan aprender dos seus erros e mellorar, isto ten resultados moi positivos”.

Relacionadas

Menores tutelados
Perder a tu hijo por ser vegana

El hijo de Cristina López es uno de los 1.688 niños con expediente abierto en el Institut Mallorquí d’Afers Socials. Desde 2014, esta madre lucha por recuperar la tutela de su hijo.

Bebés robados
El caso de bebés robados que salpica a Margarita Robles

26 años después de dar a luz a un bebé que le dijeron que nació muerto, Clara Alfonsa Reinoso conoció a su hija. Hoy sigue buscando justicia para su caso de robo de niños, en el que está implicada la nueva ministra de Defensa.

Menores tutelados
Menores desamparados por sistema

Desde Aprodeme denuncian que, con la excusa de la protección al menor, la Administración quita custodias de manera injusta y son más de mil las familias afectadas.

0 Comentarios

Destacadas

Comunidades autónomas
El gasto social autonómico por persona cae 115 euros en la última década

El gasto social autonómico presupuestado por habitante en 2018 fue de 2.420 euros, un 4,54% inferior al de 2009, cuando alcanzó los 2.535 euros. Es el dato más “preocupante” que encuentra la Asociación Estatal de Directores y Gerentes en Servicios Sociales en su informe sobre la evolución en los últimos diez años de las partidas autonómicas dedicadas a sanidad, educación y servicios sociales.

Opinión
Río, cidade maravilhosa

Los quince años que habité esta ciudad me enseñaron que sí era “maravilhosa”. Lo era a condición de pertenecer a la casta del poder económico o a alguno de los estamentos de “clase media”. Hoy, siguen existiendo al menos dos Río: el de los elegidos y el de todos los demás.

Euskal Herria
50.000 personas se solidarizan con los imputados del 11/13

La fiscalía les solicita penas de prisión que oscilan entre 8 y 20 años por delitos de integración en banda armada cuando ETA llevaba ya disuelta al menos dos años tras las primeras detenciones.

Últimas

Costas
Una de cada diez áreas urbanizadas del Mediterráneo, en riesgo de inundación

La modificación del litoral en el último siglo y medio, especialmente tras el proceso urbanizador y turistificador surgido en los 60, ha puesto en riesgo de inundaciones como las que se están viviendo en Alicante y Almería, Murcia y Valencia a amplias zonas de la costa. Un informe del Observatorio de Sostenibilidad señala los puntos con mayores problemas: Catalunya y el País Valencià.

Crisis climática
Mapa: un planeta entero contra la crisis climática

El movimiento global por el clima organiza una semana de lucha que ya cuenta con 700 convocatorias y que en España se vivirá especialmente el 27 de septiembre, cuando está convocada una huelga para exigir a gobiernos e instituciones que se pongan manos a la obra y declaren la emergencia climática.

Euskal Herria
“Ser vasca e independentista no puede ser delito”

Ainhoa Baglietto es una de las 47 imputadas del macrosumario 11/13, cuyo juicio arranca el lunes 16 de septiembre en la Audiencia Nacional. La fiscalía solicita penas de prisión que van desde los 8 a los 20 años.