Opinión
Xacio Baño, estrea ‘68 metros’, un exercicio de defensa desde as ‘home movies’

O pasado 8 de marzo, o Festival de Málaga estreou a curtametraxe 68 metros, do prolífico director galego Xacio Baño. Dicía o condutor da sesión, Mirito Torreiro, que era a primeira vez na historia do festival, se a memoria non lle fallaba, que un director presentaba curtametraxe e longametraxe na mesma sesión.

Porque despois de 68 metros asistimos tamén á súa nova longametraxe, Después de las ciudades, nunha sesión conxunta que contou coa presenza do director. 68 metros é unha curtametraxe que visita a infancia de Xacio mediante a revisión das súas home movies. O director recicla e reinterpreta o seu propio arquivo, obrigando ao público a facer un exercicio fílmico digno de escola de cinema. Na presentación, Xacio dixo que o filme “é como un cuspe” que “necesitaba facer esta curta agora por motivos persoais”, pero que non quería afondar en que pasou e xerar máis dor.

A curtametraxe, na primeira metade, mantén a estrutura narrativa de: voz en off sobre imaxes antigas que desvelan un drama, onde a imaxe se conxela para enfatizar dramaticamente o trauma da persoa autora. Pero dá igual porque é unha trampa. En 68 metros cando xa te estás asentando nesa idea de clásico documental de home movie revisitada o filme pega unha sacudida. 

E Xacio Baño engánchanos co poder da imaxe, recreándose mentres nos deixa coa barriga apertada, sen poder quitar ollo da pantalla pero queréndoo quitar, ao asistir a un desvelamento que é esencial para a historia. 68 metros, ante ese xiro, acaba por converterse niso: nun exercicio formal sobre o poder da información, sobre a semiótica das imaxes. Sobre os lugares perigosamente agochados na memoria que doe atravesar. É brillante.

Después de las ciudades, a longametraxe exhibida a continuación, visita Santiago de Compostela. Non é, nas súas palabras “un filme de denuncia social” e por iso non opón resistencia a ser unha postal e a xogar co concepto de postal, nin a ser a copia da copia do que imaxinaron que debería ser Santiago de Compostela. Visita a cidade como alguén de paso e comparte esa resignificación das imaxes engadindo o uso da creación virtual que fai parte tamén, da escolla narrativa de 68 metros.

Agradécese en ambos filmes o certo grao de humor aplicado, porque é certo, como di a escola de Fontcuberta que sufrimos unha inflación de imaxes, que cómpre aplicar certa ecoloxía co que xa existe. Xogar con elas, basicamente. Xacio Baño é un experto nese estudo das miradas e nesa ecoloxía-xogo e por iso en 68 metros desplázanos desde a tenrura e a empatía co punto de vista ata o rexeitamento do mesmo; proba irrefutable, de que os procesos identitarios, no cinema así como na vida, non son inmóbeis.