Culturas
Gonzalo Hermo: “A tenrura pode ser un revulsivo nos tempos dos discursos de odio”

No epílogo de Un xesto de tenrura, datado no Nadal de 2023, aparece a frase que lle dá título ao libro: “Escribo para atopar o xesto de tenrura que acariñe o meu corpo medrando no tempo”. Aquel Nadal, Gonzalo Hermo (Taragoña, 1987) volveu á casa dos pais co libro xa pechado, mais a pulsión da escrita non se esgotara. “Regresar á casa onde te criaches supón con frecuencia enfrontarse ao fantasma da infancia”, explica.

Nese texto, o poeta lembra unha adolescencia na que sentía que algo nel incomodaba aos demais e tamén a necesidade de marchar “onde abeirar o meu corpo da súa vergoña”. O desafío de ser quen de superar a vergoña e acadar unha aceptación, aínda que inestable, percorre todo o libro e maniféstase de forma singular no poema situado na catedral de León, en 1997, onde un anxo lle bisba ao poeta: “Non te avergoñes de ti mesmo”. Con todo, Hermo rexeita a etiqueta de confesional. “Confesar implica revelar unha verdade que permanecía agochada demandando algún xeito de redención”, sostén. Que o libro teña unha base experiencial non o converte nunha confesión: “Simplemente, a materia do poema é a memoria persoal”.

Os acubillos para a resistencia

Hermo comezou o libro na primavera de 2020 e a respecto daquel tempo deixou escrito: “Foime entregado un don: estar só para ser libre”. A soidade e mais a distancia son consubstanciais á súa escrita. Non por acaso un dos poemas leva por título O mundo é grande cando o lembro: as cousas medran cando nos afastamos delas. A distancia é condición para o discernimento. No mesmo poema, unha liña de luz parte un rostro á metade, e a parte sombriza amosa “unha verdade / que non era posible deducir / da metade visible”. Soidade e afastamento conviven, secasí, coa tenrura.

Perante a contemplación do amante durmido, o poeta daría “cada un dos meus recordos máis felices / por non interromper o teu descanso”. Para Hermo, reivindicar hoxe o coidado ten un sentido político: “A tenrura pode ser un revulsivo nos tempos dos discursos de odio”. O mesmo alcance lle atribúe, dalgún xeito, á intimidade, agora que a convertemos en escaparate: “Estamos sobreexpostos”, advirte. “Vale a pena pensar na posibilidade de acadar espazos que só pertencen a un”. Outro abeiro é a lingua.

Hermo vive en Cataluña, desde onde segue a escribir en galego. No proceso de concepción destes poemas, conta, reapareceu con moita forza “ese galego de Rianxo” que aprendeu a falar cando era un meniño e que lle deu “algo verdadeiro” que o alentou a escribir. Será a lingua do berce o único que permanece ao longo dunha vida? “Probablemente, non”, responde. Mais nun dos poemas non deixa dúbida: “Pero non houbo ocasión en que o poema me falase / nun idioma diferente / a aquel que balbucín antes de entendelo”.

A escola da cor

A pintura atravesa Un xesto de tenrura. O azul de Urbano Lugrís, que o poeta lembra nas amuras dun barco en Taragoña, foi a súa “escola para a cor”, e nun intre do libro confesa que, se puidese escoller, escollería ser pintor. Case o consegue en Lembranza da cor: o poeta imaxina un cabalo de cascos feridos que esmaga un campo de mapoulas e as pétalas érguense “coa cor do sangue do cabalo”; hai sabas tendidas “máis brancas ca o ventre dunha estatua” e o epígrafe, de William Blake, fala dun corvo que eslumecía por que todo fose escuro. Tamén aparece o mar, algo que a el mesmo lle sorprende: “Sendo de Rianxo, o mar non cobrou importancia até o meu quinto libro”. Onde si hai unha vontade consciente é no estilo. Os poemas procuran camiños de clareza e non se perden no seu propio discurso. Hermo fala dunha depuración das formas na que a súa voz “atopa un acomodo mellor” e dunha “batalla corpo a corpo coa linguaxe”. Desa loita abulla unha poesía que aspira á transparencia, unha luminosidade gañada a pulso.

A xenealoxía escollida

A experiencia propia pasa antes por outras voces e sae delas transformada. No poema Díptico grego, o poeta convértese primeiro en Telémaco, que soña con atopar o pai, e despois en Perséfone, que desexa volver aos brazos da nai. Mesmo a revelación da infancia chega da man dun anxo do poeta sueco Tomas Tranströmer. O xurado dos Premios da Crítica sinalou algo semellante ao salientar a mestura dunha sensibilidade clásica cun procedemento contemporáneo. O libro ábrese cunha entrada do diario de Seferis, de 1933, na que o poeta grego imaxina o amor “baixo a máxima luz da terra” e anota: “É difícil chegar a este punto. É obra da humildade”.

Poucos días despois, no mesmo diario, apuntou que se alguén quere saír da súa soidade ten que camiñar cara a ela. Case un século máis tarde, o “estar só para ser libre” de Hermo semella responderlle. “Volvo ser lento”, escribe no epílogo. Contra o ruído e a velocidade inhumana que identifican a época, medra o poeta que fai da tenrura un xesto aínda posible.