Contaminación
As Conchas segue tinguido de verde un ano despois da sentenza histórica contra as macrogranxas

Mercedes Álvarez de León leva quince anos mirando para a auga do encoro das Conchas coa mesma pregunta: vai mellorar algunha vez? Un ano despois de que un tribunal lle dese a razón, a resposta segue sen chegar. O que máis lle preocupa, explica esta veciña de Lobeira e demandante no caso, é que as administracións sigan facendo oídos xordos a unha sentenza tan relevante coma a súa.

En xullo de 2025, o Tribunal Superior de Xustiza de Galicia (TSXG) declarou por primeira vez en España que a contaminación da gandaría industrial na conca do río Limia vulneraba dereitos fundamentais: o dereito á vida, á intimidade, á inviolabilidade do domicilio e á propiedade, en relación co dereito a un ambiente axeitado e ao acceso á auga. 

En febreiro de 2026, o Tribunal Supremo pechou calquera dúbida ao inadmitir os recursos da Xunta e da Confederación Hidrográfica Miño-Sil (CHMS), converténdose a sentenza en firme.

Sete meses despois, a comunidade —cos avogados de ClientEarth e co apoio de Amigas da Terra e CECU— acaba de pedir ao mesmo tribunal que obrigue, por vía de execución forzosa, a cumprir aquilo que xa ditaminou. A demanda, rexistrada o 3 de setembro, inclúe preto de 80 puntos concretos que, denuncian, seguen sen aplicarse.

O balance que fai Álvarez de León destas actuacións é magro. Da Confederación Hidrográfica, di, chegou “un 2%” do que esixe a sentenza. Parte da indemnización, “catro revisións en catro granxas, algunha analítica puntual e nada máis“. 

Ese diñeiro, matiza, nunca se entendeu como un peche do conflito, senón como un recurso máis para a comunidade e para seguir defendendo o embalse. Da Xunta de Galicia, en cambio, non houbo sequera iso: ”Un ano despois todavía non se manifestou en ningún sentido“, resume.

O que sostén a solidez do caso, explica a veciña, é un traballo de vixilancia sostido desde 2011, con científicos e peritos independentes cuxas analíticas son públicas. Ese rexistro de máis dunha década é, ao seu xuízo, o que permitiu que a sentenza saíse tan favorable. 

Agora piden a execución forzosa cos case 80 puntos concretos que recolle a demanda. ”Imos chegar onde faga falta; a denunciar polo penal, ou ir a Bruxelas. Levamos 15 anos e, desgraciadamente, terán que ser outros 15".

O que solicita a demanda

Entre as medidas solicitadas figuran a declaración de A Limia como zona vulnerable á contaminación por nitratos, unha moratoria a novas explotacións gandeiras e á ampliación das existentes mentres non se reverta a degradación, programas de inspección e control ambiental, vixilancia reforzada da calidade da auga e dos pozos, protocolos de alerta rápida á poboación e seguimento específico dos episodios de cianobacterias e malos cheiros. Pídese ademais que sexa o propio tribunal quen fixe prazos, responsables e indicadores de cumprimento verificables.

As organizacións que acompañan á comunidade insisten na mesma idea desde ángulos distintos. Nieves Noval, avogada sénior de ClientEarth, sostén que as administracións tiveron a oportunidade de cumprir voluntariamente e non o fixeron, polo que agora lle corresponde ao tribunal garantir a execución. 

Durante o último ano seguíronse rexistrando episodios de proliferación masiva de cianobacterias potencialmente tóxicas, persisten os malos cheiros denunciados pola veciñanza, e xa hai indicios de afectación augas abaixo, incluída a presa portuguesa de Lindoso. 

Na comarca de A Limia operan máis de trescentas explotacións gandeiras intensivas —porcinas e avícolas—, cuxa licenza depende da Xunta, e cuxa xestión de residuos foi sinalada polo tribunal como causa directa da contaminación do embalse.

A sentenza de As Conchas foi destacada por xuristas e especialistas en saúde planetaria como a primeira no Estado español que vincula de forma explícita a superación dos límites ecolóxicos dun territorio coa vulneración de dereitos humanos, un precedente que xa se estuda noutras rexións europeas afectadas por conflitos similares coa gandaría intensiva.

Mentres o TSXG estuda a nova demanda, o embalse segue coas augas tinguidas de verde, e cunha comunidade que, quince anos despois de comezar a mostraxe, segue a agardar que o recoñecemento xudicial dos seus dereitos deixe de ser papel e se converta, por fin, en auga limpa.

Este xornal contactou con Augas de Galicia para ter coñecemento sobre as medidas adoptadas desde a sentenza, o cumprimento das obrigas ambientais e a posibilidade de declarar A Limia zona vulnerable á contaminación por nitratos. Ata o peche desta información, non se obtivo resposta.