Bomberos
Os bombeiros supramunicipais, ao límite nas vésperas da tempada de lumes

O 5 de maio, o parque do Grupo de Emerxencia Supramunicipal (GES) de Brión estaba pechado por falta de persoal. Ese mesmo día, o GES de Cervo, na Mariña lucense, tampouco prestaba servizo. Noutros puntos a situación tampouco é mellor: no Barco de Valdeorras, en Pereiro de Aguiar e Castro Caldelas só había un efectivo de garda en cada servizo, unha realidade que, segundo denuncian os profesionais, repítese semana tras semana en distintos parques de Galiza. 

Desde Agesga, a Asociación dos Grupos de Emerxencia Supramunicipais de Galicia, advirten que a situación está xeneralizada. Os parques acumulan vacantes e baixas sen cubrir, mentres o sistema de xestión compartida entre Xunta, deputacións e concellos evidencia “problemas de coordinación, desigualdade territorial e falta de integración real co sistema galego de emerxencias”. A tempada de alto risco de incendios forestais está a piques de comezar.

Os GES naceron en 2013 para complementar a atención a emerxencias nas áreas rurais, mediante un convenio entre a Xunta, as deputacións e a Fegamp. A Xunta asume o 52,5% do financiamento, as deputacións o 40% e os concellos sede o 7,5% restante. Sobre o papel, cobertura para os municipios sen bombeiros. Na práctica, un servizo delegado en concellos que, na maioría dos casos, carecen de capacidade técnica para xestionalo.

Julio Rivero, presidente de Agesga describe a evolución do convenio como un proceso de “desmantelamento progresivo dos dereitos laborais”. Explica que o convenio orixinal obrigaba aos concellos a prestar servizo 24 horas os 365 días, pero que esa esixencia xa desapareceu. “Hai concellos que collen a financiación pero o servizo non se presta”, di. O mínimo de 12 efectivos por grupo tampouco se garante: as vacantes e baixas non se cobren; e iso tradúcese en peches nocturnos e días enteiros sen cobertura.

Dende a CIG poñen de exemplo o GES de Lobios, que pecha unha media de cinco días ao mes. “O 99% das veces realizan intervencións sen as condicións mínimas de seguridade por falta de persoal”, afirman. “Levan cos mesmos traxes de intervención dende que comezou o servizo en 2013”.

Bombeiros “low cost”

Os traballadores dos GES realizan as mesmas intervencións que os bombeiros dos consorcios provinciais —incendios forestais, urbanos e industriais, rescates, accidentes de tráfico— con EPIs e vehículos de bombeiros, pero sen o seu recoñecemento nin os seus dereitos. A equiparación da categoría implicaría cotizar co coeficiente redutor das profesións de risco e a xubilación anticipada.

Rivero resume a posición das administracións cunha frase: “Queren un servizo de bombeiros low cost”. A última mostra diso, segundo relatan dende Agesga, foi a circular que o Director Xeral de Emerxencias da Xunta enviou a todos os concellos “prohibindo que o persoal dos GES empregue a denominación bombeiro”. 

Os profesionais sinalan que para certos incendios industriais son necesarios oito efectivos, pero esa dotación non está fixada en ningún regulamento. “Deben estar agardando a que nos pase algo”, di Rivero. O recoñecemento do coeficiente redutor, engade, é tamén unha cuestión de seguridade: “se a xente puidese xubilarse aos 60 anos, non existiría o volume de baixas que está a provocar os peches”.

O pasado 30 de abril, traballadores dos GES concentráronse ante a sede da Deputación de Ourense para esixir melloras nas súas condicións e a integración do servizo na estrutura provincial. Posteriormente, o pleno deu luz verde á futura integración dos GES no Consorcio Provincial de Bombeiros.

Non obstante, o Partido Popular rexeitou o punto central que comprometía á Deputación a elaborar un Plan Integral con mando único para coordinar todos os axentes que participan na extinción de incendios forestais.

A ausencia de mando único conecta cunha das carencias máis graves que denuncian dende Agesga: a fragmentación das comunicacións. Describen a rede de emerxencias de Galiza como “unha farsa”. O 061, os bombeiros e os GES funcionan en frecuencias distintas e “cada un anda á súa, na mesma rede pero separados”. Segundo explican, na vaga de incendios do ano pasado en Ourense tiñan que coordinarse a golpe de teléfono mentres intervían. “Levamos tempo pedindo a gritos que temos que estar todos no mesmo barco”.

A Deputación de Lugo xa aprobou a integración os GES da provincia no Consorcio Provincial de Bombeiros, pero segundo explican dende a CIG, as negociacións coa Xunta e coas deputacións da Coruña e Pontevedra “son nulas”. 

Este medio contactou coas deputacións de A Coruña e Pontevedra sobre a súa posición respecto ás demandas de Agesga e a posible integración dos GES na estrutura provincial; pero ningunha das dúas respondeu.

A Xunta lembra que a atención ás emerxencias “é competencia que corresponde aos concellos de máis de 20.000 habitantes e ás deputacións provinciais nos municipios con menos poboación”, e que non se trata de persoal da Administración autonómica. 

Desde Agesga rexeitan ese encadramento. Rivero denuncia a falta de procedementos de traballo, de protocolos comúns e de comunicacións integradas co resto do sistema. “Non é normal que un consorcio provincial de bombeiros non teña constancia de onde están actuando os compañeiros dos GES”, di. “Quítannos información a todos para que non se destape o mal funcionamento do servizo”.

A folga, sobre a mesa

Os profesionais reclaman que todas as deputacións integren aos GES nunha única rede pública de emerxencias e advirten de que poderían convocar unha folga nas próximas semanas. “Manexamos unha marxe duns 60 días, para ver como evolucionan as cousas”, sinalan dende a CIG. Desde Agesga aseguran que esta opción segue enriba da mesa; e insisten en que non a descartan se non hai avances. A tempada de alto risco comeza o día 1 de xullo.

O diagnóstico é compartido por todos os traballadores: un servizo esencial para a Galiza rural, fragmentado en moitos xestores locais distintos, sen procedementos comúns, sen recoñecemento profesional e sen garantías de cobertura. “Estanse a valorar as emerxencias como unha lotería, cando son situacións aleatorias que non escollen os días nos que acontecen”, rematan.