Brigadas para salvar os nosos montes

Decenas de voluntarias únense para defenderen a biodiversidade dos montes galegos. As brigadas  deseucaliptizadoras queren facer partícipe á toda a sociedade da defensa dos nosos bosques

Brigadas Eucaliptos Verdegaia
O traballo consiste en cortar os pequenos brotes de eucalipto e en plantar carballos e outras especies. Elena Martín

publicado
2018-08-31 10:11:00

É pleno xullo e o sol non dá tregua. Son poucas as sombras que protexen a aqueles que se aventuran a entrar nun bosque desertificado, pero isto non frea ao grupo de voluntarias que traballa arreo con luvas, machadas e sachos en man para librar unha batalla medioambiental. Precisamente, o sol é un dos maiores inimigos do monte galego, anegado de eucaliptos —unha especie famosa pola facilidade coa que prende— e este grupo de brigadistas sábeo. Esta fin de semana toca brigada en Froxán, no municipio de Lousame, e decenas de voluntarias chegan a primeira hora da mañá coa intención de salvar os nosos bosques.

“As de Verdegaia son unhas cracks, unha pena que non haxa máis visibilidade nas rúas do que fan para que se anime a vir máis xente. Unhas amigas e máis eu estamos pensando en colgar cartaces para publicitalos”, di Ester, unha das voluntarias. “Non me gustaría ter que recorrer a iso, pero quizais se convencemos a unha personaxe como Luz Casal para que veña, ou alguén así, entón si virían moitas máis persoas”, bromea.

Roga e albaroque

Verdegaia é a asociación que organiza estas brigadas. Levan desde abril deste ano xuntando xente para cortar os eucaliptos dos montes comunais e replantar especies autóctonas galegas, como carballos ou salgueiros, coa intención de salvar a biodiversidade dos nosos montes e previr os incendios que non fan máis que aumentar cada ano pola presenza desta especie invasora. De feito, as brigadas nacen na primavera do 2018 como resposta á tráxica vaga de lumes que afectou ao país durante o ano 2017, acabando con 62.000 hectáreas: o 80% das cales foron arrasadas durante os terribles incendios de outubro dese ano. Vendo que a axuda non ía chegar por outras frontes, esta asociación decidiu que o mellor que podían facer era coidar eles mesmos dos nosos bosques, e así foi como naceu esta iniciativa. En Froxán, concretamente, levaban xa meses tirándose ao monte para limpalo, antes incluso do inicio desta iniciativa, co cal son uns veteranos no tema.

“A brigada comezou aquí, en Froxán, como unha forma de voluntariado ambiental baixo os conceptos tradicionais de roga e albaroque”, conta Xoán, o coordinador das brigadas desta comarca.

Roga é unha ao traballo colectivo, e albaroque é o xantar comunal que se lle ofrecía tradicionalmente á xente despois do esforzo. É por isto que estas brigadas son moito máis que unha chamada á acción medioambiental, son tamén, como as súas organizadoras din, “reunións de carácter lúdico, participativo, educativo, sensibilizador e de extensión, un xeito único de coñecer e aprender a respectar e coidar do territorio máis próximo.” E todo iso co engadido de que os seus resultados son tanxíbeis e está demostrado que, alí onde van, a situación dos montes mellora.

Nas brigadas traballan man a man persoas a título individual, xunto con colectivos e os propios donos dos montes que “contratan” os servizos de Verdegaia para que se limpen os seus terreos, así como os montes veciñais. A súa labor pedagóxica vai máis aló de ensinarlles aos nenos e nenas galegas os nomes da nosa flora e fauna, ou levalos ao monte para que elas mesmas planten e coñezan a natureza que as rodea de primeira man, senón que tamén ensinan aos voluntarios sobre a nosa historia e o dano que fan as especies invasoras a enclaves significativos. Este foi o caso, por exemplo, da brigada do Castro de Bexo, a finais de xuño, onde un arqueólogo levou ás persoas voluntarias a unha ruta con explicacións sobre antigos xacementos, e onde se remarcou a importancia de manter o patrimonio limpo de eucaliptos para evitar a destrución de lugares claves da Galiza castrexa. E ademais son un xeito perfecto de coñecer xente, facer exercicio, aprender sobre a nosa natureza e axudar a salvar os bosques autóctonos deste problema crecente

A árbore australiana

“Os eucaliptos son un verdadeiro problema, non só por que son unha especia invasora pirófila, senón porque ademais non deixan crecer outras plantas propias da nosa terra e desertifican o terreo que invaden”, conta un dos voluntarios.

E sen dúbida, esta é unha realidade coñecida por todas as galegas. Os eucaliptos, árbore orixinaria de Australia, xeran un impacto prexudicial sobre a diversidade do espazo no que medran, provocando erosión, contaminación e creando desertos con aparencia de bosques vivos. Debido ao seu rápido crecemento e ao feito de que o lume axuda a que medren, son ademais unha especie moi difícil de erradicar.

verdegaia brigadas
As brigadas nacen como resposta á vaga de lumes que afectou ao país durante o ano 2017. Elena Martín

Os eucaliptos foron introducidos en Galicia no século XIX, polo Frei Rosendo Salvado, namorado de Australia, que veu ata aquí cunha caixiña chea de sementes desta especie, regalo dun grupo de nativos desta illa de Oceanía. Aínda así, foi outro autóctono, Rafael Areses Vidal, o que comezou a plantalos no monte Aloia, primeiro parque natural de Galicia, decatándose de que eran as únicas plantas que se daban na zona de pedra inhabitable e inaccesible que era entón ese monte. Se ben as intencións de ambos non eran malas, senón que se relacionaban coa facilidade que tiña esta árbore de crecer en sitios onde outras plantas non eran capaces, a día de hoxe está demostrado o terrible impacto ecolóxico que a longo prazo acabou causando esta especie, xunto coa acacia, tamén introducida entón. Durante a ditadura Franquista, ademais, o rápido crecemento desta especie, e a súa sinxela propagación, fixeron que Franco subvencionase e promovese a planta masiva de eucaliptos para a industria madereira, xa que o eucalipto ten unha gran facilidade de combustión, coincidindo ademais coa apertura de ENCE nas beiras da Ría de Pontevedra.

Na actualidade, con máis de medio millón de hectáreas desta especie exótica medrando en chan galego, unha superficie que nin sequera a propia Xunta foi quen de prever que acabaría cubrindo (un 76% máis do que se calculaba que ocuparía na actualidade), o problema do eucalipto alcanzou unhas cotas dramáticas. A situación é tal que incluso o Comité Científico de MAPAMA elaborou un dictame sobre esta especie onde “se conclúe que se debería incluír no Catálogo de Especies Exóticas Invasoras regulado polo R. D. 630/2013, debido ao alto risco de invasión, consecuencia das súas características biolóxicas, fisiolóxicas e ecolóxicas”. E entre as súas recomendacións, fálase da erradicación para evitar que se acomode nos nosos montes, acabando co resto das especies. Dictame que, por outra banda, o goberno central intentou desacreditar co informe dun catedrático da Universidad Politécnica de Madrid patrocinado pola propia ENCE.

A causa común

E por iso que os voluntarios e voluntarias de Verdegaia decidiron que xa é suficiente e que, se ben a crenza popular é que só a administración pública ou os forestais poden facer algo para protexer a nosa biodiversidade, Verdegaia está precisamente intentando darlle a volta ás tornas, facéndonos partícipes do futuro do noso monte. Se todas vivimos grazas á nosa natureza, entón que mellor que participar como sociedade para transformar a situación de desamparo e destrución á que parecen sumidos os nosos bosques, convertendo o futuro de Galicia nunha causa común, onde todas podemos protexelo, restauralo e defendelo.

É mediodía e as brigadistas deciden darse un descanso. Unha das habitantes da aldea cercana de Froxán deixou unha caixa de froita, chea de bananas e mazás para que as voluntarias se refresquen. Protexidas baixo a sombra dunha árbore frondosa, as participantes do programa aproveitan para relaxarse, beber auga, intercambiar opinións e coñecerse mellor. E en momentos como este onde se nota que estas brigadas son moito máis que tala de eucaliptos e replantacións, son unha oportunidade para aprender sobre a nosa natureza e coñecer a outras persoas con inquietudes medioambientais. Pero o descanso non tarda en rematar, aínda queda moito por facer, e pronto un dos voluntarios ponse de pé. “Haberá que voltar á faena, non? Mentres estamos aquí sentados están medrando os eucaliptos!”, bromea.

E así voltan ao traballo, que consiste maioritariamente en cortar os pequenos brotes de eucalipto coas machadas e os sachos para evitar que volvan medrar e, en temporada, a plantación de carballos e outras especies que protexerán o monte e volverán a converter a zona nun verxel cheo de vida.

“É o que máis caracteriza a unha especie invasora como esta, a facilidade coa que se expande e aparece alí onde ninguén a chamou”, explica outra brigadista. “Por iso non podemos parar, e por iso espero que as brigadas sexan cada vez máis xuntas no tempo”.

E así está acontecendo. Se ben tradicionalmente os donos dos montes adoitaban plantar moitos eucaliptos xa que é unha árbore que dá cartos facilmente, hoxe en día xa son moitos os que están concienciados e decátanse da importancia da súa eliminación se queremos que o monte siga tendo vida dentro dun século. Ademais, gracias ao traballo colectivo destas brigadas, os donos de zonas de terreo con alto risco de incendio pola alta presenza de eucaliptos non teñen por que facer o traballo sós, e teñen axuda para limpar o seu monte, evitando incendios, multas e contribuíndo a protexer a biodiversidade de Galicia. Tanto para as voluntarias, organizadoras como as propietarias dos montes, as brigadas de Verdegaia son un programa único e necesario.

É a hora de comer, e as brigadistas séntanse a descansar e a dar conta do xantar comunal, o albaroque, ao que son convidadas. Saben que aínda queda moito por facer, pero polo menos hoxe marcharán a casa coa sensación de que, paseniño, paseniño, quedan menos batallas por librar para recuperar o verde e a frondosidade do bosque autóctono galego.

Relacionadas

Biodiversidad
‘Rewilding’, el planeta reclama lo suyo

La defensa del medio ambiente se ha centrado en conservar lo que tenemos, pero cada vez hay más voces que plantean la necesidad de renaturalizar grandes áreas que han perdido su biodiversidad vegetal y animal. En España aún no se ha hecho, aunque tenemos amplias zonas potenciales.

Biodiversidad
Mazazo judicial a la caza de especies en mal estado de conservación

El Supremo señala que no podrá autorizarse la caza de ninguna especie que esté en declive o de la que se desconozca su estado de conservación.

Medio ambiente
Crónica verde de un 2018 que falló en Katowice
La llegada del Ministerio de Transición Ecológica ha supuesto un cambio de rumbo en política medioambiental a nivel estatal que, por el momento, tiene más palabras que hechos.
4 Comentarios
#22568 10:46 6/9/2018

O capitalismo non permite salvar os nosos montes. A esquerda tricornier non esta para isto. O remedio esta inventado fai tempo. Socialismo ou morte (literal).

Responder
2
0
#22569 10:46 6/9/2018

O capitalismo non permite salvar os nosos montes. A esquerda tricornier non esta para isto. O remedio esta inventado fai tempo. Socialismo ou morte (literal).

Responder
1
0
#22372 10:17 2/9/2018

Grazas polo articulo. ¿Un enlace para contactar con algunha destas brigadas?

Responder
2
0
#26359 1:03 19/11/2018

http://verdegaia.org/brigadas/

Responder
0
0

Destacadas

Música
Evaristo: “Yo no canto de okupación porque siempre he vivido de alquiler y he sobrevivido a dos hipotecas”

Asegura Evaristo que su madre nunca ha ido a verle a un concierto, aunque le han llegado noticias de lo que su hijo hace sobre el escenario. Entre otras cosas, el regreso de La Polla Records con cuatro actuaciones y una canción nueva hará posible que la señora lo compruebe de primera mano.

Violencia sexual
“Las multinacionales del coltán arman a quienes violan a las mujeres”
La defensora de los derechos humanos, Caddy Adzuba, lleva años denunciando la violencia sexual como arma de guerra en el largo conflicto que sufre la República Democrática del Congo
Arte
Bobby Baker, una artista de andar por casa con mucho que contar

Una exposición retrospectiva resume la trayectoria de la artista británica Bobby Baker, marcada por dos constantes: la preocupación por lo cotidiano y un humor irresistible.

Insólita Península
Madrigal de la Vera, el puente sin metáfora
1

Los romanos, convencidos de que era una buena idea comunicar su imperio con calzadas, se dedicaron a construir puentes por toda la Península. De aquel ejercicio han quedado entre nosotros puentes romanos y puentes de origen romano.

Últimas

Cambio climático
15M Climático
Decenas de miles de voces en toda España gritaron a coro "No hay planeta B" el pasado 15 de marzo. El llamado "15M climático", se convirtió en un día histórico para el ecologismo
Medio ambiente
“El concepto occidental excluye otras formas de progreso”
Entrevistamos al periodista peruano Joseph Zárate que presenta ‘Guerras del interior’, una recopilación de crónicas sobre conflictos medioambientales.
Huelga general
Decálogo para quien no participe en una huelga
Manifestaciones masivas pero bajo paro laboral. Dedicado a esas personas que empatizan con la causa de una huelga pero continúan trabajando.
Eléctricas
Usagre, capital europea de la energía solar

La Transición Energética en Extremadura marca como primer hito la planta fotovoltaica de Iberdrola en Usagre, la que será la instalación de energía solar más grande de Europa. Algunos especialistas consultados, sin embargo, mantienen serias objeciones al modelo implementado de transformación hacia energías limpias.