Antropología
Sharon Roseman: “A emigración foi unha solución social para o desemprego”

A antropóloga canadense é autora de numerosas publicacións en torno á figura da muller na Galiza, o patrimonio galego, a crise demográfica ou a problemática do paro no país. En abril participa no XIV Congreso de Antropoloxía en Santiago de Compostela.


Sharon Roseman en Compostela 1
A antropóloga Sharon Roseman durante a súa estancia en Compostela no 2019. Pablo Santiago

Sharon Roseman chegou ao concello de Zas no 1989. Durante tres anos fixo recollidas de campo para profundizar no seu obxecto de estudo: o papel das mulleres e as relacións de poder. Dende entón ten escrito publicacións en torno á figura da muller traballadora, á emigración na Galiza, a crise demográfica ou os sistemas de transporte públicos. Conversou con O Salto Galiza aproveitando a súa participación no XIV Congreso de Antropoloxía de Santiago de Compostela.

Se ben no imaxinario galego a idea do matriarcado foi atopando cada vez máis detractores, até ser practicamente desbotada, o arquetipo da muller galega traballadora e sacrificada segue vixente. Como afecta esta imaxe ás mulleres galegas novas e á construción das súas identidades?
Non quero xeneralizar, pero estou convencida de que temos que ser conscientes dos posibles efectos destas imaxes. Efectos que poden ser bos e malos. As mulleres galegas máis novas teñen que vivir no contexto do seu tempo e as xeracións maiores teñen que entender isto e escoitalas. O traballar moito, o levar moito, pode ser positivo. Ter este patrimonio de saber levar as cousas.

Pode esta imaxe contribuír á minimización das problemáticas actuais da xuventude, contrapoñéndoas ás problemáticas máis graves e “reais” que sufriron as xeracións maiores?
A xente, antes, tamén tiña problemas graves e reais. Creo que podemos dicir, en todas as sociedades, que hai un risco de que as imaxes que temos dos homes, das mulleres, das nais...minimicen os problemas que teñen as persoas. Porén, se somos conscientes das imaxes e falamos entre nós, se a xente maior escoita e aprende do contexto ao que se enfronta unha muller nova, pódese acadar unha solución. Comprobeino cando facía traballo de campo. En moitas casas atopaba, cando se compartían os problemas das persoas, posibilidades de flexibilidade para abordalos. Non é novo ser flexíbeis en como nos axudamos.

É importante, pois, a comunicación interxeneracional.
Claro, claro! Eu vía moita flexibilidade en moitas casas, máis aló desta imaxe ríxida. Tamén, ás veces, nas tarefas domésticas. Por exemplo, as mulleres maiores non facían moitas veces o xantar, senón as máis as novas.

“Cando non hai comunicación os estereotipos dominan as relacións


A comunidade tamén favorecía esta flexibilidade.
Creo que hai un patrimonio de flexibilidade. Esta imaxe de traballar para a casa, este valor de contribución, tamén inclúe a idea de flexibilidade e cambio ao longo dos anos. Creo que se hai comunicación hai formas de organizarse. Eu non estou dicindo que haxa que minimizar as problemáticas das mulleres novas, senón que unha conversa aberta pode contribuír a abordarlas. Esa minimización sucede cando non hai comunicación, entón os estereotipos dominan as relacións.

Os teus estudos parten da antropoloxía feminista e crítica. Como analizas as actuais loitas feministas na Galiza, especialmente as que se dan nos ámbitos rurais?
Hai un tempo escribín un artigo sobre a revista feminista "A Festa da palabra silenciada". O feminismo galego sempre me influíu, pero hai anos que non fago traballo de campo aquí, tería que ter participado nas manifestacións, nas marchas, para entender mellor o que acontece. A través dos xornais vese que hai máis participantes nesta loita, nos debates, disto estou segura.


Sharon Roseman en Compostela 2
A antropóloga canadense Sharon Roseman en Galiza no 2019. Pablo Santiago

O pobo galego é históricamente un pobo migrante. Cal foi a evolución da figura do emigrante?

Esta figura é propia da cultura galega porque practicamente toda a xente ten familiares que emigraron. Ademais existe sempre a posibilidade para quen reside aquí de ter que emigrar. Nas culturas nas que hai moita emigración existe a presión de ser un emigrante con éxito, de volver con historias que contar. Cóntase algunhas cousas e quizais non outras desta experiencia. A xente fala constantemente dos emigrantes: “que fai? ou “que fixo?”. Hai que ser conscientes deste discurso da emigración. E hai que loitar con esa imaxe do emigrante galego. Os galegos que marcharon e os que quedaron deben comunicarse. Hai que entender que unha grande proporción de galegos tivo que emigrar para gañar a vida e os efectos desta emigración. Comprender o que pasaron os emigrantes que hoxe, por exemplo, loitan por ter unhas pensións dignas.

Que impacto teñen as telecomunicacións nas relacións entre a comunidade emigrada e os seus lugares de orixe? Que apoio ou coidados aportan a quen vive no estranxeiro?
Son interesantes hoxe as posibilidades de comunicarse por teléfono, por Facebook. Isto permite falar moito máis que antes e entender a vida dos e das emigradas. Os colegas poden dar apoio aos que están fóra, e estes aos que quedaron. Hoxe quen está fora pode participar dos movementos sociais, do feminismo, dunha maneira distinta e máis inmediata. Sempre houbo libros e revistas aos que se podía acceder, sobre todo cando se tiñan que publicar no estranxeiro porque aquí estaba prohibidos pola ditadura, pero hoxe hai máis opcións de comunicarse, de manter as raíces, a lingua. Hai críticas a estas tecnoloxías, mais teñen aspectos bos e aspectos malos.

“Hoxe quen está fora pode participar dos movementos sociais, do feminismo


Existe un discurso que reivindica a migración da xente nova como vía para acadar unha mellor formación ou posto de traballo. Até que punto non contribúe a invisibilizar un marco de precariedade estrutural na Galiza?
Escribín un artigo hai uns anos no que falaba do desemprego da xuventude galega. A xente que marchaba nos anos sesenta e setenta tamén era nova. Non quero minimizar o que sucede agora, pero daquela a emigración foi unha solución social para o desemprego. É posible que, outra vez, se invisibilicen os problemas graves que hai tras esta nova emigración. É o risco, e é importante falalo.

Nos 70 tamén se promovía ese discurso?
Son discursos sociais que teñen distintas raíces, creo que agora é distinto. Noutros tempos falábase de traballo non de oportunidades para formarse e para estudar E se hai un risco de invisibilización hai que falalo, e chamar as cousas polo seu nome. Outro risco que corremos é invisibilizar as diferencias, xeralizar falando dun mesmo grupo de persoas que proveñen de contextos distintos. Temos que facer unha análise dende o punto de vista da variedade: falar de clase social e tamén das diferencias entre xeracións.

Na publicación “Galicia, un pobo con futuro?” contribuiches co artigo “A solidariedade frente as cifras”.

Falei de que hai que ter solidariedade coas novas xeracións. Hai un risco de criticar ás mulleres por non ter fillos, sen ter en conta no contexto de desemprego no que viven. Sinalei tamén a necesidade de mellorar o transporte público, as condicións da vida desa xeración. Tamén escribín sobre a importancia de ter en conta as variedades de contexto dentro da xuventude: non debemos estereotipar a esta xeración. Galiza é cada vez máis vella, pero recibe tamén emigrantes. Hai distintas formas de que unha poboación medre, non temos que falar tan só da taxa de nacemento. Eu veño dun país de emigrantes e falamos de que hai que permitir a entrada de máis emigrantes.

Nos teus escritos sinalas que a tradición é “cambiante”, non unha foto fixa. Ata que punto o turismo, na Galiza unha importante fonte de ingresos, pode contribuir a que a imaxe da tradición que se ofreza sexa unha postal?

É un risco que se da cando hai moito turismo, pero eu son optimista. É como outra industria, tes unha industria e hai que planificala, pensar nas relacións de traballo e nas relacións sociais. Creo que hai que falar de como ofrecer aos turistas e á propia poboación o punto de vista de que non hai unha tradición fixa. É importante non ter estereotipos reducidos dunha sociedade ou da súa historia. Temos unha obriga de dar a coñecer a complexidade da historia, hai que falar do presente e do futuro, non soamente da tradición. Os turistas son capaces de asumir máis complexidade do que cremos e non ter só o discurso da postal, pero moitas veces viven en burbullas. Hai outros problemas ligados co turismo claro: o impacto ecolóxico, o impacto na vivenda...estas cuestións tamén son serias, e hai que debatelas.

Para rematar esta entrevista, e volvendo ao tema inicial, queríamos preguntarche se consideras que a actual cultura da imaxe pode axudar a seguir perpetuando unha visión estereotipada da nosa tradición.

A imaxe está aí para facer algo con ela. Hai posibilidades no cinema de explicar esta imaxe e o que pensamos dela. É un recurso, hai que xogar con el. Hai moitas posibilidades na vida creativa galega. É un recurso para facer pensar, nos medios de comunicación, no vídeo, na fotografía e nas distintas narrativas.

Relacionadas

Feminismos
Feminismo para todas frente al feminismo de la Escuela Rosario de Acuña

AMA Asturies celebra del 3 al 5 de julio unas jornadas online que seguirán a la programación de la Escuela Feminista Rosario de Acuña, donde hace un año se elevó el tono del discurso tránsfobo.

En el margen
“A los machirulos les diría que tengan claro que las mujeres no les debemos una mierda”

Cuando Maite Alogo empezó a usar las app de ligue se encontró con pautas muy machistas y actitudes hacia su cuerpo racializado que la violentaban. Abrió una cuenta de Instragram para señalar aquellas conductas que denotan misoginia y racismo entre otras opresiones.

Movilidad
“A bici pode servir para cuestionar o machismo"

Ter acceso a unha boa mobilidade é un dereito, mais para algunhas persoas parecera ser unha cuestión de privilexios. O colectivo Mulleres Bicivisíbeis loita contra as desigualdades de xénero no uso da bicicleta.

0 Comentarios

Destacadas

Coronavirus
Decenas de trabajadores siguen acudiendo a su centro de trabajo sin saber que allí se originó el rebrote de Madrid
Un inmueble de oficinas fue el lugar en el que se dio el rebrote de la capital mientras decenas de trabajadores tienen que seguir acudiendo a él. La Consejería de Sanidad no quiere dar explicaciones al respecto, al mismo tiempo que la empresa dueña del edificio asegura desconocer cuántos trabajadores están contagiados.
Elecciones 12 de julio (País Vasco y Galicia)
El Gobierno vasco impide votar a al menos 200 personas en las elecciones del domingo

Tanto si presentan síntomas activos como si se encuentran asintomáticas, las 200 personas que actualmente tienen covid-19 no podrán acudir a los colegios electorales el 12 de julio. Los contactos estrechos de los positivos, otras 500 personas, deberán ir con la papeleta desde casa, si es que la tienen.

Crisis económica
Estados Unidos y China, en rumbo de colisión

La construcción de China como enemigo es la apuesta política de Donald Trump para su reelección en noviembre. Los movimientos en inteligencia militar dibujan el rastro de una escalada del conflicto desde su faceta comercial y mediática.

La semana política
Colchones y suelos

Fomento anuncia un plan para poner suelo público a disposición del sector privado a coste cero. Ada Colau ofrece 1.200 euros mensuales a los propietarios de pisos turísticos para solucionar temporalmente la necesidad de familias vulnerables. El sector de la inversión inmobiliaria no se inmuta con la crisis, convencido de que nadie va a tocar sus privilegios.

Temporeros
7.000 temporeras marroquíes atrapadas y ningún plan
Miles de temporeras permanecen bloqueadas sin recursos económicos ni información sobre cómo y cuándo podrán retornar a su país. Las organizaciones denuncian abandono institucional y cuestionan el marco de la contratación en origen.
Urbanismo
El hotel de cala San Pedro recibe un dictamen ambiental negativo
El proyecto, que supondría la construcción de un complejo de casi 600 metros cuadrados con 11 habitaciones y 22 plazas, se considera “inviable”.

Últimas

Contigo empezó todo
Los españoles antifascistas presos de la Inglaterra antifascista

En 1945, 226 presos españoles que habían pasado por campos de concentración en Francia acabaron siendo acusados por las autoridades británicas de colaborar con los nazis.

Sanidad
Médicos MIR del País Valencià irán a la huelga desde el 21 de julio

El colectivo de Médicos Internos Residentes (MIR) de los servicios públicos sanitarios valencianos anuncia huelga indefinida a partir del 21 de julio.

Ecofeminismo
Y este verano, ¿qué plan?
Mucha gente no puede pensar en veranear. Pero queremos daros algunas ideas para que vaya lo mejor posible. Quien sabe, igual acabáis con el planazo del verano.
Crisis climática
La Tierra podría sobrepasar el umbral de los 1,5ºC en los próximos cinco años

La Organización Meteorológica Mundial publica sus últimas predicciones y señala que, en 2020, la temperatura media será 0,8ºC superior a la media de los años 1981-2010.

Sanidad pública
Seis gráficas para entender los recortes en la sanidad

La pandemia ha demostrado cómo de importantes han sido los recortes en gasto sanitario, plantillas, atención primaria y salud pública en la Comunidad de Madrid.