Cuidados
Unha ducia de propostas finais para o benestar cidadán en tempos de pandemia

Última entrega da serie de artigos sobre arquitectura dos coidados, produto da reflexión realizada pola nosa asociación Maternidades Feministas Galegas durante o peche ao que estivemos sometidas.

200418_Sanchez_anuncia_Niños
Crianzas xogando mentres Pedro Sánchez comparece na televisión. David F. Sabadell

Rematamos esta restra sobre arquitectura dos coidados, produto da reflexión realizada pola nosa asociación Maternidades Feministas Galegas durante o peche ao que estivemos sometidas con novas achegas que favorezan o benestar das persoas nas súas vivendas de cara a novos confinamentos e, ademais, unhas ideas finais para mellorar a sostibilidade das cidades, pois segundo varios estudos realizados na pandemia sabemos que pode axudar a minimizar situacións semellantes.

Cinco ideas para mellorar o benestar das persoas nos seus fogares

1. Aproveitar os espazos infrautilizados.

Isto é unha constante en toda a perspectiva ecofeminista: non precisamos construír e reconstruír, moitas veces basta con repensar o existente. Por iso reiteramos prestar atención ao espazo común xa dispoñíbel nas vivendas, que con frecuencia está desaproveitado ou mesmo abandonado. Nos bloques de pisos hai reticencia a utilizar os espazos comúns, porque a normativa así o prohibe, pero iso leva ao seu desaproveitamento e abandono porque «non son de ninguén». Xardíns, escaleiras, entradas, traseiras… poderían converterse en instalacións comunitarias cheas de vida. Pódense aproveitar terrazas, pequenos patios de luces etc. para goce e encontro da veciñanza sen grandes gastos de adecuación e mantemento. Por exemplo, colocando en entreplantas e corredores espazos deseñados para xogo simbólico, espellos, cociñas de xoguete ou recunchos de lectura. E nos tellados dos edificios testos, hortas urbanas e até colmeas para apicultura, coma nos premiados tellados de Viena e Praga.

Así mesmo é importante contar con accesos amplos, limpos e ben iluminados pola noite que ofrezan seguridade a todas as persoas, favorecendo a súa autonomía.

2. Máis luz.

En Galicia adoecemos disto: xanelas pequenas para (supostamente) evitar a perda de calor de casas mal illadas. A día de hoxe, con novas envolventes térmicas nos edificios, podemos aspirar a aberturas meirandes. As cristaleiras amplas permiten a entrada da luz e calor e tamén recrearse en ollar pola fiestra, sempre con sistemas de mantemento e limpeza adecuados.

3. Amplitude dos espazos.

Como dixemos anteriormente, o espazo non debería ser un luxo: todas as vivendas deberían fornecer un espazo vital para as persoas que a ocupan. Isto facilitaría considerabelmente a diminución de enfrontamentos por necesidade de privacidade.

4. Apertura, recuperación da natureza e posta a disposición da veciñanza dos patios interiores de quinteiro.

En Compostela hai moitos patios de quinteiro ocultos e infrautilizados: desde a Zona Vella até o Ensanche, nunha simple vista de satélite pódense localizar. A meirande parte foron leiras non hai tantas décadas. Algúns son enormes, coma o situado xusto detrás da rotonda da Galuresa, no patio de quinteiro que forman os edificios de Romero Donallo, A Rosa e Fernando III O Santo: un espazo de titularidade pública con facilidade de acceso do exterior cuxo proxecto de conversión en área recreativa leva pendente desde que fora incluído no 2006 no Plan Xeral de Ordenación Municipal.

Patio de quinteiro_materfem
Patio de quinteiro Galuresa (Compostela). Foto: Nark

Outro tema é a situación dos incríbeis verxeis que se agochan en moitos dos mosteiros e conventos de clausura da cidade, que exclúen do seu goce á veciñanza e se atopan sen uso pola escasa poboación relixiosa actual.

As consecuencias negativas de non gozar da natureza con regularidade son coñecidos: obesidade, dificultade de atención, enfermidades cardiovasculares e depresión

Nalgúns casos, estanse a talar as árbores destes patios interiores, coma tamén as dos parques infantís. A dendrofobia (‘odio ás árbores’) dominante, alén de contribuír ao feísmo propio do Ensanche, é unha perda importantísima para a veciñanza pois as árbores atraen outras especies, melloran a calidade do aire, colaboran na regulación da temperatura, e son elementos de xogo e lecer.

Comparemos isto co que fai o estado xaponés, por exemplo, quen puxo en marcha nos anos oitenta unha terapia para combater a tensión laboral e o ritmo frenético da gran cidade: o shinrin-yoku ou baño de bosque. Lembremos que se ben hai 50 anos só o 30% da poboación mundial vivía en zonas urbanas, en España actualmente o 70% por cento da poboación vive nunha cidade. Neste sentido, foi que o escritor Richard Louv acuñou no 2008 o termo trastorno por déficit de natureza que, se ben (como el mesmo explica) non se trata dun diagnóstico médico, serve como metáfora para describir o alto prezo que pagamos os humanos por non estar en contacto coa natureza, demostrando que a exposición directa a ela é esencial para o noso desenvolvemento, especialmente o das crianzas, e tamén para a saúde das persoas maiores, con efectos coma a redución do cortisol (hormona asociada á tensión e a ansiedade). As consecuencias negativas de non gozar da natureza con regularidade son coñecidos: obesidade, dificultade de atención, enfermidades cardiovasculares e depresión.

5. Máis soportais.

Aproveitando que as beirarrúas foron ancheadas con grande éxito no Ensanche pódense construír novos soportais con bancos e usar a parte superior como balcón ou terraza (como nas casas de Ramírez). Un modelo que pode estenderse a toda a cidade, incluíndo carrís bici e máis verde. Con menos coches, ruído e contaminación podemos volver gozar do exterior desde as vivendas grazas aos balcóns e terrazas (que en moitos casos foron pechados polo ruído e contaminación da rúa). A recuperación do espazo exterior favorece a vitalidade, a diversidade e a sensación de seguridade para as persoas de todas as idades.

Feminismos
A túa vila é máis androcéntrica do que nunca imaxinarías
VV.AA.

Segunda parte da serie de artigos nos que MaterFEM (Maternidades Feministas Galegas) reflexiona sobre o lugar que os coidados e o benestar ocupan nas nosas vilas e cidades. Nesta entrega as autoras cuestionan a suposta neutralidade dunha arquitectura e dun urbanismo configurados a través dos séculos segundo os valores dunha universalidade que escondía, e ainda esconde, que o suxeito dos dereitos de cidadanía é masculino.

Sete ideas para mellorar a sostibilidade.

1. Orientación axeitada.

As vivendas deberían estar deseñadas para que todos os pisos teñan unha parte ao fronte (zona social: salón, cociña) e outra á traseira (os cuartos) e así todas poidan mirar a rúa e aproveitar mellor a orientación do sol e a ventilación.

2. Facer sitio para o lixo.

Como comentamos con anterioridade, son precisos espazos para a xestión e organización do lixo compostábel e materiais reutilizábeis nas vivendas e nos espazos comunitarios para o seu aproveitamento común.

3. Calefacción sostíbel.

Orientar ben as casas e seguir os criterios da arquitectura climática aforraría moito en calefacción pero, para as xa construídas, é preciso buscar maneiras en que a calor circule pola casa de xeito lóxico, non só con radiadores detrás das portas nin en horarios fixos que tenden a corresponderse cos habituais do traballo masculino.

4. Utilización de materiais non contaminantes.

Hoxe en día sabemos que moitos dos materiais que se empregan na construción e rehabilitación de vivendas son altamente contaminantes para o planeta (pola súa difícil reciclaxe ou eliminación) así como para a saúde humana. Convivimos cun nivel de radiación que debería ser moi inferior (o radón da pedra que tanto achamos en Compostela é un tema que merece un artigo aparte), mais tamén con elementos tóxicos nas pinturas das paredes, nos colchóns, nos chans, nos mobles, nos xoguetes, nos equipamentos producidos con plástico, na multitude de aparatos electrónicos... As casas parecen botar un fume irrespirábel, coma os coches, no canto de coidarnos.

Feminismos
As mulleres levamos ideando cidades máis habitábeis desde o s. XIX
VV.AA.
Cando deixaron as crianzas de iren soas á escola? Cando comezamos a considerar imprescindíbel usar o coche tamén para iso? Cando deixou a cativada de xogar na rúa?

5. Utilización de enerxía renovábel.

Non se pode falar de construír novos modelos de vilas e cidades sen superar a dependencia das enerxías non renovábeis e sen facérmonos máis conscientes do uso e abuso da enerxía. Actualmente estanse a investigar formas de producir enerxía sorprendentes (aproveitando o movemento das árbores, por exemplo), pero outras xa están suficientemente desenvolvidas como para que, de forma comunitaria, se instalen: paneis termosolares nos tellados, paneis fotovoltaicos mesmo como xanelas (cristais con células integradas), caldeiras e estufas de biomasa que poden substituír ás de gasóleo aproveitando a mesma instalación, cociñas solares, etc. No caso da enerxía solar hai que rachar co tópico de que aquí sempre chove: temos moitas máis horas de radiación solar ca Alemaña, quen produce máis kW/h ca España, Portugal, Italia e Francia xuntas. Ademais a nova lei de autoconsumo enerxético dá facilidades para este tipo de instalacións.

Temos tecnoloxía para que os tellados deixen de ser conxuntos de tellas e mediante placas solares, apicultura, hortas, tellados verdes, etc. faciliten a conversión en vivendas pasivas, é dicir, vivendas que produzan por si mesmas a enerxía que consomen: un dos obxectivos da sostibilidade.

Edificios enerxía 0_materfem
Edificios de enerxía cero do proxecto BedZED, Londres, 2007. Fonte: Wikipedia

6. Aproveitamento e reutilización da auga.

O estrago de auga é unha constante nas nosas casas. Non se trata só de escoller entre ducha ou baño ou lembrar pechar a billa ao esfregar os dentes. Bótase a perder auga potábel, limpa e doce para lavar, fregar, cisternas, limpar chans e patios, etc. no canto de considerala ben prezado e escaso e limitar o seu uso para consumo humano e animal. Reutilizar a agua a través de filtros (por exemplo nas cisternas ou para regar), para muros de auga térmicos en construcións bioclimáticas, e recoller a auga da chuvia nun país tan húmido, e en concreto na cidade que ten os niveis máis altos de precipitacións do estado, debería ser básico.

7. Máis natureza.

Como dixemos anteriormente, case todas as casas e edificios da zona vella teñen hortas, moitas en desuso e case todos os patios da zona nova son enormes e están desaproveitados. Os parques e prazas énchense de cemento cortando árbores e eliminando herba, area e terra. Estamos construíndo cidades grises, cheas de fume e recocidas. Debemos devolver a natureza á cidade (árbores, hortas, fontes e estanques con peixes e paxaros), se até a Quintana tivo árbores! Aprendamos algo da pandemia: sabemos con certeza que convivir coa natureza mellora a calidade do aire, reduce o quecemento global, desestresa á poboación e contribúe á sostibilidade.

Hortas_materfem
Hortas en San Roque: desde as particulares até as relixiosas de La Salle e Santa Clara. Foto: Sabela Losada Cortizas

Para rematar…

Consideramos que as casas deben ser espazos agradábeis que faciliten a vida e a convivencia, pois pasamos moito tempo nelas, en grande parte polo clima chuvioso que fai neste país o inverno moi longo e tamén polo novo escenario de pandemia. Delas saímos ao mundo laboral, escolar e político que ás veces semella hostil (nestes tempos, máis aínda). As casas, que foran pensadas como refuxio do guerreiro e xiraban arredor do home, teñen que ser repensadas para modificar a súa forma, obxectivos e distribución e incorporar sen xerarquías a diversidade das súas moradoras, con capacidades, idades, sexos, xéneros, etc, diferentes.

Como dixemos ao principio o espazo que habitamos non é neutral, senón que reflicte e reproduce os valores de quen o crea. Concordamos coa arquitecta Zaida Muxí en que «temos que traballar na configuración de novas tipoloxías de vivenda que nos permitan transmitir valores de equidade, de igualdade de oportunidades e de valoración dos papeis que se levan a cabo na vida cotiá, sobre todo no reprodutivo. Por este motivo, a distribución e a organización dos espazos domésticos ten que recoñecer, facer visíbel e facilitar as tarefas de coidado do fogar e das persoas, xerando espazos axeitados para desenvolver cada unha destas tarefas, e ademais ten que axudar a non salientar ou crear situacións de desigualdade entre as persoas que viven nestes espazos».

O espazo que habitamos non é neutral, senón que reflicte e reproduce os valores de quen o crea

Tamén é preciso facer unha profunda reflexión do lugar que ocupan os coidados na nosa sociedade. Como di María Ángeles Durán, o coidado, por tan intuitivo e polivalente, non é doado de definir, pero o que está claro é que «o coronavirus disparou as necesidades de coidado. Os enfermos, os nenos ou os anciáns fráxiles son os grandes consumidores intensivos de coidado, pero en termos de volume a maioría do coidado consómeo a poboación entre 15 e 65 anos. Os sans e fortes liberan o seu tempo dispoñíbel cando contan coa garantía de que o seu fogar estará limpo, a alimentación equilibrada e as relacións familiares mantidas. Alguén se ocupará diso. Xeralmente, alguén con nome de muller».

Agardamos que os artigos desta restra que presentamos teñan sido de interese e gostaríamos de recibir as vosas achegas, suxestións, consideracións, etc. na nosa páxina web, por mail (materfeministas@gmail.com) ou a través das redes.

Estamos certas de que unha nova ollada coidadosa, calma e lila pódenos levar a mellorar o benestar de todas as persoas no máis próximo e cotián, algo especialmente importante nestes tempos estraños que estamos a vivir.

Cuidados
12 ideas para facilitar os coidados nas vivendas antes do próximo confinamento
VV.AA.
Algunhas propostas elaboradas de xeito colectivo pola nosa asociación co obxectivo de facilitar as tarefas de coidados cotiás, contribuíndo ao benestar das persoas nos seus fogares.
Informar de un error
Es necesario tener cuenta y acceder a ella para poder hacer envíos. Regístrate. Entra en tu cuenta.

Relacionadas

Congreso de los Diputados
Congreso de los diputados Derrota del PSOE en su iniciativa de legislar contra el proxenetismo
Con los votos a favor de PP, Sumar, ERC, EH Bildu, PNV y Junts, las abstenciones de Podemos y Vox y solo los síes de PSOE y Coalición Canaria, el Congreso tumba la iniciativa de los socialistas
Congreso de los Diputados
Congreso de los diputados Solo el voto en contra del PP evitaría que pasara su primer trámite la ley del PSOE contra el proxenetismo
Al primer partido del gobierno le bastaría una mayoría simple para comenzar el trámite de la propuesta del ley que presentó en solitario al Congreso de diputados. Aún y con ello grupo popular no les regalará el sí directamente en este primer pulso. Sumar hecho público su 'no' ya que considera que la propuesta del PSOE no aborda ninguna solución.
Feminismos
Feminismos Ana Requena y June Fernández: periodistas, feministas… e intensas
Estas dos comunicadoras comparten amistad, oficio y edad: cumplirán este año los temidos cuarenta. Por fortuna, en las presentaciones del último libro de Ana Requena, ‘Intensas’, las señoras suelen contar que una se libera con los años.
Fake news
Investigación Así se financia la desinformación en Murcia: OkDiario y EsDiario, los favoritos de López Miras
El Gobierno murciano ha repartido más de 240.000 euros a medios de desinformación en los dos últimos años. De ellos, Eduardo Inda se ha embolsado casi la mitad y EsDiario 54.355 euros.
Laboral
Laboral El Consejo de Ministros aprueba la prevalencia de los convenios colectivos autonómicos y provinciales
La medida entrará en vigor el miércoles 22 de mayo cuando el BOE publique el decreto. Las patronales españolas, Comisiones Obreras y UGT apostaban por la estatalización de los convenios colectivos.
Contigo empezó todo
El Salto libros El Salto lanza su propia línea editorial con un libro sobre la otra historia de España
El Salto Libros se estrena con el volumen ‘Contigo empezó todo’, del periodista Eduardo Pérez, otra visión de la historia de España a través de 30 episodios olvidados. Suscríbete y te lo enviamos gratis.
Música
Tendencias “Solo soy una chica”: lo ‘coquette’ y su presencia en la estética musical
Romanticismo y nostalgia son los dos ingredientes que sustentaron el nacimiento de lo ‘coquette’, una tendencia que se apoderó de TikTok desde principios de 2022 y que tuvo su punto álgido en 2023.

Últimas

Violencia machista
Recortes La precariedad laboral amenaza la atención a las víctimas de violencia machista del País Valencià
Trabajadoras de los Centros Mujer 24h y el Servicio de Atención Telefónica se movilizan “cansadas de promesas incumplidas” y una situación laboral que pone en riesgo su estabilidad y la calidad de la atención.
Infraestructuras
Infraestructuras El Ayuntamiento de Donostia descarta la construcción de un parque de surf en Antondegi
El consistorio de la capital guipuzcoana recalificará como terreno rural el área en la que la empresa Wavegarden pretendía colocar una piscina de olas artificiales
Tribuna
Tribuna A propósito del Día de la Diversidad, reflexiones abiertas desde el sindicato LAB
El colectivo migrante —heterogéneo y diverso— merece tener reconocidos todos los derechos fundamentales. Y esto aún no sucede en Euskal Herria.
Sidecar
Sidecar Un alivio temporal para Assange
El Tribunal Supremo británico ha permitido que Julian Assange recurra su inminente extradición. Washington no ha aportado las garantías para un juicio justo. El Gobierno británico ha hecho de él un “enemigo del pueblo”.
Residuos
Investigación Tenemos microplásticos en los testículos
Un estudio publicado en la revista 'Toxicological Sciences' encuentra partículas plásticas en la totalidad de los genitales masculinos de perros y humanos analizados.
Más noticias
Análisis
Neoliberalismo Aquelarre fascista en Madrid: el auge de la aporofobia
El desaguisado argentino, VOX, Meloni, Le Pen, Trump, Bolsonaro, … son la consecuencia final lógica de un sistema de gobernanza que ya ha fracasado, el neoliberalismo.
Laboral
Convenio colectivo UGT, LAB y CC OO aceptan formalizar el contrato fijo discontinuo parcial en los polideportivos de Bizkaia
El preacuerdo atiende la reivindicación de la semana de 35 horas, por lo que, junto con los incrementos salariales, el valor de la hora de trabajo aumenta en un 20,8%. ELA ha rechazado el preacuerdo y mantiene la huelga en al menos 18 centros.
Turismo
Turismo Venecia experimenta el capitalismo de la vigilancia
A pesar de que el sistema de vigilancia construido por el Ayuntamiento de Venecia se parezca más a un panóptico que a otra cosa, sus representantes han insistido en los beneficios que ofrecerá a una de las ciudades más turistificadas del planeta.

Recomendadas

Alemania
Extrema derecha “Es imposible confiar en el Estado alemán y su policía en la lucha contra los neonazis”
En Alemania, el movimiento antifascista se enfrenta a una oleada de represión, mientras que las elecciones de septiembre auguran la victoria del partido de extremaderecha Alternativa para Alemania en diferentes estados.
Biodiversidad
Biodiversidad Natura 2000: una red de protección medioambiental amenazada por la agricultura
La pieza central de las políticas de protección medioambiental ha sido incapaz de frenar el avance de la agricultura intensiva en zonas sensibles. Visitamos tres ecosistemas protegidos en España, Portugal y Alemania para comprobar su impacto
Feminismos
Feminismos Ana Requena y June Fernández: periodistas, feministas… e intensas
Estas dos comunicadoras comparten amistad, oficio y edad: cumplirán este año los temidos cuarenta. Por fortuna, en las presentaciones del último libro de Ana Requena, ‘Intensas’, las señoras suelen contar que una se libera con los años.
Unión Europea
Unión Europea Derechos humanos frente a militarización: 600 entidades interpelan a los partidos ante las elecciones europeas
A tres semanas de las elecciones para el Parlamento de Europa, seiscientas organizaciones no gubernamentales se han unido para exigir una Europa que blinde los derechos humanos ante la escalada en las políticas belicistas.